سردار محمد داود خان
د افغانستان لمړئ جمهور رئيس سردار محمد داود خان ( ۱۳۰۲ ل کال د چنگاښ ۲۶ - ۱۳۵۷ ل کال د غويي ۷) [۱] د سردار محمد عزيز خان زوى، د محمد یوسف خان لمسئ، د یحیی خان کړوسئ، د سلطان محمد خان طلایي کودئ، او د محمدزیو د کورنۍ اړوند پاینده محمد خان او جمال خان د ټبر څخه وو. نوموړی په ۱۲۷۸ هجري لمريز كال چي له ۱۹۰۹ زېږديز كال سره سمون خوري په كابل ښار كي وزېږېدی.
زېږونځای | |
---|---|
ښاروندتوب | |
زېږون نېټه | |
مړينې نېټه | |
مړينې لامل | |
مړينې ځای | |
مړينې لامل | |
ګوند | |
دنده |
عمومي مالومات | |
---|---|
وروڼه او خويندې | |
دین |
داوود خان د خپل يو کم اويا کلو ژوندانه خورا ډېره برخه په حکومت کي په کار کولو تېره کړې ده: له عادي افسر نه نيولې تر دفاع وزارت ، له ولايت نه نيولې تر نايب الحکومه گۍ او له صدارت نه نيولې تر هېوادمشرۍ پوري محمد داود پخپله ټوله موده کې چې څلوېښت کاله کېږي، نژدې هرځای به د يوه فعال سياسي لوبغاړي په توگه په عامه انظارو کې وو. نوموړي يوازې د ١٩٦٠ مو کلونو له لومړيو نه د ١٩٧٠ مو کلونو تر لومړيو پورې، تر هغو چي د جمهوريت د منځته راتګ لپاره یې په کودتا لاس پورې کاوه، له هرڅه نه ځان گوښه ساتلى وو.
داوود خان يو وطنپال او د عياشۍ او رشوت خوړلو څخه خلاص او صادق تقوا لرونکی مسلمان وو. نوموړی د رهبري شوي اقتصاد پلوی ښکارېده او په عين حال کې ېې بزګري (کروندگرۍ) او خصوصي پانگونه هم تقويه کوله.
داوود خان د هغو کسانو سره چې امتيازات ېې دځان له پاره غوښتل جوړ نه وو، تر داسي اندازې چي د خپلې کورنۍ له امتيازاتو سره یې هم مخالفت کاوه. ده د خپل له نوم څخه په رسمي توګه د والا حضرت لقب لرې کړ. محمد داود خان غوښتل چې له افغانستان څخه يو پرمختللی، له سياسي، وټه ييز او ټولنيز پلوه پر خپلو پښو ولاړ هېواد جوړ شي. ده د یو جمهوري افغانستان او هر چا لپاره د یو ټولمنلي حکومت هیله درلوده.
لمړئ ژوند او زدکړي
شهید سردار محمد داود خان خپلي منځنۍ زده کړي د کابل په استقلال ليسه کې سر ته رسولي دي، ورپسې یې په فرانسه کي د کور جوړونې (انجنیري) په څانګه کې لوړ تحصیلات ترسره کړل او د کابل په حربي پوهنتون کي ېې نظامي زده کړي لاسته راوړې. نوموړي د هیواد د ورورستي پاچا محمد ظاهر شاه د اکا زوی او اخښۍ وو.
داوود خان په 1934 کال کي د ظاهرشاه له خور شاهزادګۍ زرمینې بېګم سره وروسته له هغه واده وکړ کله چي یې پلار محمد عزیز خان یوکال مخکي په 1933 کي د جرمني په پلازمینه برلین کي د یو ترور له امله ووژل سو. د داوود خان او زرمینې بېګم له واده څخه اته اولادونه (چي څلور زامن او څلور لوڼي وې) وزېږېدل. ددوی د زامنو نومان خالد، ویس، زرلښت او محمد عمر وه، او لوڼي یې تورپېکۍ، زرلښته، شینکۍ او درخانۍ نومېدلې.
حکومتي دندي
سردار محمد داوود خان په ۱۹۳۴ کال کې د مشرقي ولايت د نايب الحکومه او په ۱۹۳۵ کال کې د کندهار ولايت د نايب الحکومه په حيث وټاکل سو. نوموړی د ۱۹۳۹ کال څخه تر ۱۹۴۷ کال پورې د مرکزي قواؤو بولندوی، او ورپسې په ۱۹۴۸ کي د يوه کال لپاره د کورنيو چارو وزير وټاکل شو. محمد داوود خان د څه مودې لپاره په پاريس کې د افغانستان استازی هم وو، او له ۱۹۴۹ کال څخه تر ۱۹۵۳ کال پورې د شاه محمود خان په کابينې کې ددفاع وزير پاته سو.
د لومړي وزیر په توګه
داوود خان د ۱۹۵۳ په سپټمبر کي د لومړي وزیر په توګه وټاکل سو. دده لس کلنه دوره د شوروي اتحاد سره د نږدېوالي، د هلمند درې اړوند پروژې بشپړولو او د ښځو د آزادۍ لپاره لومړني ګامونه چې ښځو ته یې اسانتیاوي رامنځ ته کړې، زیاته مشهوره ده.
د ۱۹۴۷ کال له اګست راهیسي د پاکستان د جوړېدو سره داوود خان د ډیورنډ کرښې په اړه سخت غبرګون وښود، او د پاکستاني پښتنو د افغانستان سره د ملي یووالي ملاتړ یې وکړ. یاده ستونزه د نوموړي لپاره وزارت ته تر رسېدو وروسته هم په لمړیتوبونو کي قرار درلود.
په ۱۹۶۰ کي داوود خان د ډیورنډ کرښې په هاخوا بایجوړ ایجنسۍ ته ځواکونه ولیږل ترڅو په دې سیمه کي پېښې اداره کړي او د پښتونستان مسئله مخکې یوسي، خو افغان ځواکونه د یو شمېر پښتني جاسوسو پښتنو لخوا تر برید لاندي راغله. په دې دوران کي د افغانستان له خوا د راډیو له لارې پراخه تبلیغاتي جګړه روانه وه، او په راتلونکي ۱۹۶۱ کي داوود خان بیا د بایجور په لور د افغان پوځ سره یو ځای د یرغل هڅه وکړه. پاکستان ددې په ځواب کي د امریکا د F-86 سیبر جیټ الوتکي وکارولې چې د افغان پوځ یونټ او د کونړ ولایت قبایلو ته یې درانه زیانونه واړول، او په پایله کي یې څو افغان سرتیري هم ونیول سول چي دې پیښي د داود خان حیثیت ته زیان واړاوه.
په ۱۹۶۱ کې، د هغه د سیاستونو او د ډیورنډ کرښې پر اوږدو ساحو کې د میلشیاوو ملاتړ له امله، پاکستان خپلي پولي له افغانستان سره وتړلې او شوروی اتحاد سمدستي د افغانستان اصلي سوداګریز شریک سو. شوروي اتحاد په راتلونکو میاشتو کي افغانستان ته د ۲۵ میلیونو ډالرو په ارزښت ارزانه الوتکې، ټانکونه، درنې او سپکې توپخانې ورکړلې.
د داود خان د مطلقه واکمني، د شوروي اتحاد سره نږدې اړیکو او د پاکستان لخوا د بندیزونو له امله د اقتصادي بحران پر وخت له داود خان څخه غوښتل شول چي نور استعفا وکړي. د استعفا پر ځای داود خان له پاچا ظاهر شاه څخه د نوي "یو-ګوندې اساسي قانون" د منظورۍ غوښتنه وکړه چي په ترڅ کې به یې د داود خان خپل واک نور هم زیاتېده، خو کله چي دا غوښتنه هم رد سوه، داود خان په قهر استعفا وکړه، او پاکستان له افغانستان سره خپلي پولي بیرته پرانیستې.
په ۱۹۶۴ کې، پاچا ظاهر شاه یو نوی اساسي قانون معرفي کړ، چي له مخي یې په لومړي ځل د سلطنتي کورنۍ ټولو غړو ته د وزیرانو شورا څخه د وتلو امر وکړ. د یادوني وړ ده چي داوود خان مخکي له دې چي استعفا ورکړي، د لمړي وزیر په توګه د کار کولو سربېره تر ۱۹۶۳ پوري د دفاع او د پلان جوړونې وزیر هم وو.
کودتا او اساسي قانون
محمد داود خان د ۱۳۵۲ لمريز کال د چنگاښ د پر ۲۶ د سې شنبې پر سهار د راډيويي وينا په اورولو سره په هېواد كې جمهوري نظام اعلان او هغه ته يې د قانونيت او ځای پر ځای کولو لپاره د ۱۳۵۲ د زمري پر ۴ د رژيم د پاليسۍ پر بنسټ د سياسي، قضايي، اداري او وټه ييزو مسئلو په اړه تقنيني فرمانونه صادر كړل. دغه فرمانونه چې سرته رسول يې د ۱۳۵۵ فصلونو او ۱۳۶ توکونو (مادو) كې اساسي قانون د هېواد له حقوقپوهانو څخه د جوړې كميټې په واسطه تسويد او د ۱۳۵۵ کال د سلواغې د مياشتې د لويې د اساسي قانون تر تصويب او توشېح پورې اعتبار درلود. لومړۍ گڼه فرمان يې په ۹ توکو (مادو) ، دوه يمه گڼه په ۴ توکو او درېيمه گڼه يې په ۱۸ توکو كې تنظيم شوى وو. وروسته يې په نورو قانوني نوښتونو هم لاس پورې كړ قوانين يې په تقنيني فرمان نافذ او ورپسې يې د ۱۳۴۳ كال د اساسي قانون له مخې په ۱۳ جرگې له خوا تصويب شو چې د هغه د ۱۲۴ مادې پر موجب يې د ملي جرگې جوړېدل د ۱۳۵۸ كال د ليندۍ په مياشت كې اټكل كړي و. د دې دورې تقنيني فعاليت د ژوند په مختلفو مواردو كې له ۲۶ قوانينو، ۱۲ تقنيني فرمانونو، ۳۰ اساسنامو، ۱۲ مقررو څخه عبارت و چې په ټوله كې كولاى شو د مترقي ماليې له قانون، د جزاء قانون په ۵۲۳ مادو كې او مدني كود په ۲۴۱۶ مادو كې، د ارضي اصلاحاتو قانون، د بانكونو قانون، د ځمكو (اراضۍ)، د سروې، تصفيى او ثبت قانون، د بيمې قانون، د كورنۍ او بهرنۍ پانگې اچونې قانون، د كوپراتيفونو قانون، د سوداگرۍ او صنايعو د اطاقونو قانون، د استهلاكي موادو د ماليې قانون، د سياحت قانون، د ترانسپورت او د جادې د ترانزېت قانون او د بېسيم د دستگاه له قانون څخه يادونه وكړو.
نا ويلي دې پاته نه شي د جزاء او مدني قوانين چې د محمد داود خان په وخت كې د هېواد د قانونپوهانو له خوا د يو شمېر اسلامي هېوادونو له هغې شمېر څخه د مصر، الجزاير او عراق د هېواد د متخصصينو په همكارۍ تدوين شول، د هېواد د حقوقي اړيكيو په تنظيم كې اغيزمن سند گڼل كېږي.
د محمد داود خان د مړي موندل
مړي څنگه وموندل شول ؟ عبدالولي باز (د بالاحصار د کوماندو افسر او د محمد داود د سر ياور ورور) د داود خان او کورنۍ د غړو مړي د څرخي پله د پوليگون په سيمه کې وموندل شول . په تېرو دېرشو کلو كې ډېرو دا هيله درلوده ، چې ځان په هغه راز خبر کړي چې د افغانستان د لومړي هېوادمشر محمد داود او د هغه د کورنۍ له وژنې او پټې خښېدنې سره يې تړاو درلود ، خو د دغه راز سپړل دومره ستر کار و چې له يوه کوټلي حکومتي پلان او زړه سوي پرته يې بشپړول ناشوني برېښېدل . د ۱۳۸۷ لمريز كال په پسرلي کې دغه هيله د هېوادمشر حامد کرزي تر فرمان وروسته تانده شوه او وغوړېده . حکومتي کميسيون د هغه په لارښوونه د پلټنو کار پيل کړ. زه هم تصادفا" همدغه مهال په کابل کې وم . د داود خان د ورور له لمسي محمد نادر نعيم سره مې چې له وړاندې نه مو سره پېژندل ، د مړو د موندلو په چاره کې پر يوه کاري پلان سلا وکړه. ډېر ځله به موږ دواړه د سردار محمد داود له لمسي محمود غازي سره په گډه څرخي پله ته تلو او خپلې پوښتنې او گروېږنې به مو کولې . د کميسيون غړو د پخوانۍ څلورمې زغره والې لوا شاته بيديا کې په کار پيل کړى و. هلته د سهار له اتو نه د مازيگر تر دريو بجو پورې پنځوس- شپيته تنه کارگر د کميسيون تر نظر لاندې په بېلا بېلو ساحو کې په کيندنو بوخت وو. لويې کېږدۍ درول شوې وې ، د څښاک او خوراک غم خوړل شوى و. هر کارگر ته د ورځې درې سوه افغانۍ ورکول کېدې ، خو په کومه ورځ چې د سردار محمد داود او د هغه د کورنۍ د غړو مړي وموندل شول ، پر دغې تنخواه سل افغانۍ نورې هم د انعام په توگه ورزياتې شوې . هرو مرو به لوستونکي ته پوښتنه پيدا شوي وي ، چې مړي څنگه وموندل شول؟ کميسيون خپل کار په رسنيو کې له دې اعلان نه پيل کړى و ، چې هر چاته د لومړي هېوادمشر د خښېدو ځاى معلوم وي ، له ډاره پرته دې ورشي او خبر دې ورکړي . د کميسيون غړو پخپله هم د پخواني کمونست رژيم له يو شمېر جگپوړو غړو سره تماسونه ونيول ، خو گټه يې نه درلوده . هر يوه به يې ويل چې نه پوهېږي او خبر نه دي . ځينو خلکو له دننه او بهر نه ټېلېفونه وکړل او يو شمېر احتمالي ځايونه يې وښودل . هره نښه کميسيون ته يوه نوې دنده وه او چې کوم ځاى به وښودل شو ، هلته به کار پېلېده . نژدې دوه اوونۍ وروسته سردار نادر نعيم خبر راکړ چې له پکتيا نه د پخوانۍ څلورمې لوا يو افسر ټېلېفون کړى او ادعا کوي چې د خښېدو اصلي ځاى ورمعلوم دى. پادشاه مير يوه اوونۍ وروسته پخپله کابل ته راغى او چې د کيندنو ځاى يې وليد ، نو ويې ويل چې تېروتي يو . تقريبا" درې کيلومتره وړاندې يې د د ساپي غر تر لوېديځې لمنې بوتلو چې د څلورمې لوا شمال کېږي. د څلورمې لوا مخکنى افسر پادشاه مير لومړنى کس و چې د صافي غره په لمنو کې يې د هېوادمشر محمد داود او د هغه د کورنۍ د غړو احتمالي قبر راوښود . کله چې ورورسېدو پادشاه مير وويل: همدا ځاى دى. خو تر لږې شېبې وروسته هيجان په نهيلۍ واوښت . داسې برېښېده چې هغه هم ځاى نه پېژني . هرې خواته يې وکتل او بيا يې په عاجزۍ وويل: "وروڼو! دېرش کاله تېر شوي او د ځمکې مخ اوښتى نو ځکه ټيک نه پوهېږم چې قبرونه به چېرته وي". همدغه مهال يو لاروى تېرېده او د کميسيون له کوم غړي نه يې وپوښتل چې دلته په څه بوخت ياست؟ کله چې وپوهېده نو په منډه ولاړ او د نژدې کلي دوه کسان يې راخبر کړل . حميدالله او مولا گل دواړه د کلي ملکان راوختل ، چې له دواړو سره خورا حساس معلومات و . مولا گل ويل که يې حکومتي اعلان اورېدلى واى نو لا دمخه به مرستې ته راغلى واى. د ده سبز اوسېدونکي مولا گل ته د هېوادمشر محمد داود او د هغه د کورنۍ دغړو د خښېدو ټيک ځاى معلوم و . مولا گل تقريبا" شپېته متره شاته راغى ، پر يوه ځاى ودرېده او ويې ويل: يو قبر دادى . نژدې سل متره ها خوا ولاړ او په گوته يې اشاره وکړه: دويم يې دادى . مانا دا چې مړي په دوو ډله ييزو قبرونو کې په جلا ډول خښ شوي دي . پر دواړو ځايونو کېدنې پيل شوې . تر څه کار وروسته د مړو نښې ورو ورو رابرسېره کېدې: په يوه قبر کې ديارلس او په بل کې شپاړلس مړي وموندل شول: ښځې ، کوچنيان او نارينه . له دوو ډله ييزو قبرونو ټول ٢٩ مړي وموندل شول چې ښځې ، کوچنيان او نارينه په کې وو . په تېره بيا د کوچنيانو هډونه چې يو يې لا هم په خپلې مور پورې کلک نښتى و ، زړه بوږنوونکي برېښېدل . وروسته روښانه شوه چې دا د هېوادمشر لمسى حارث و چې د ويشتل کېدو پر مهال د مور په غېږ کې و . د غاړې جامې ، بوټونه او د مړو اړوند نور وسايل هم وموندل شول . له مړو سره څنگ ته د هغوى بوټونه ، جامې او نور څيزونه هم پراته وو . مړي وروسته يو يو د ملي امنيت روغتون ته ولېږدول شول او هر يو يې تر لازمو پلټنو وروسته تشخيص شو.
د پادشاه مير او مولا گل د مالوماتو سرچينې کومې وې؟
پادشاه مير په کودتا کې د ښکېلې يوې مهمې لوا افسر او د کودتا د يوه مهم پوځي غړي محمد اسلم وطنجار ټولگيوال و. که څه هم د خلک ديموکراتيک گوند غړى نه و ، خو غړو يې د پېژندگلوۍ له مخې پرې باور کاوه . ده ته د کودتا پر بله ورځ نوي قوماندان لارښوونه کړې وه ، چې د خپلې قطعې په سيمه کې څو قبرونه چمتو کړي . کله چې مړي د خښېدو لپاره وروړل شول ، نو پادشاه مير وپېژندل چې دا د هېوادمشر محمد داود او د هغه د کورنۍ غړي دي . هغه ويل ، کله چې کودتايي افسران په هغه تياره شپه کې ولاړل نو مړي يې يو د بل ترڅنگ کېښودل او له پاسه يې پرې د ورغلي موټر ترپال وغوړاوه . پادشاه مير وايي چې تر کودتا دوه اوونۍ وروسته يې خپله دنده پرېښوده او پاکستان ته ولاړ چې د رژيم خلاف مبارزه وکړي . دى وايي چې په دغو دوو اوونيو کې يې د پخواني صدراعظم موسى شفيق د چانماري کېدو صحنه هم په خپلو سترگو ليدلې چې د واکمن گوند د مشرتابه يوه غړي يې لارښوونه کوله . د مولاگل نکل بيا د کلي د يوه ساده بزگر او د يوه زلموټي کيسه وه . مولاگل ويل چې پر دغه سيمه يې د تلو راتلو لار تېره شوې وه . يوه ورځ چې له معمول سره سم په خپله لار روان و ، په دغه سيمه کې يې د عسکرو او موټرو بېسارې گڼه گوڼه ليدلې وه . د يوه عسکر له خولې يې اورېدلي و چې دلته داود خان او د هغه د کورنۍ غړي خښ شوي او دى يې ساتنې ته درول شوى دى . څو ورځې وروسته چې پهره ولاړه نو ده د مور په لارښوونه د قبرونو ځاى په نښه کړ او په مذهبي دود يې حلوا ورته راوړه او په لارويو يې وويشله . ... دادى دېرش کاله وروسته له مولاگل سره د خپل زلميتوب د مهال حافظې مرسته وکړه او د افغانستان د لومړي هېوادمشر محمد داود او د هغه د کورنۍ د ځينو غړو د خښېدو ټيک ځاى يې کميسيون ته وښوده . ...مولاگل او کليوالو يې اوس پر هغه ځاى زيارت جوړ کړى دى .
انځورتون
-
داود خان په پوځي کالو کې
-
داود خان
اخځونه
- ↑ "د سردار محمد داود خان وېبپاڼه". بياځلي په 2007-06-30.
{{cite web}}
: CS1 errors: archive-url (link) CS1 errors: unsupported parameter (link) - ↑ سرچينې تړی: http://en.academic.ru/dic.nsf/enwiki/32887.
- ↑ سرچينې تړی: http://www.nytimes.com/2009/03/18/world/asia/18afghan.html.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ويل شوي په: Find a Grave. Find a Grave memorial ID: 11403080. Subject named as: Mohammed Daoud Khan. بياځلي سمون: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷. اثر ژبه: انګليسي ژبه.
- ↑ ويل شوي په: Encyclopædia Britannica Online. د برېتانيکا انلاين پوهنغونډ پېژند: biography/Mohammad-Daud-Khan. Subject named as: Mohammad Daud Khan. بياځلي سمون: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷. اثر ژبه: انګليسي ژبه.
- ↑ Carlotta Gall (۳۱ جنوري ۲۰۰۹). "An Afghan Secret Revealed Brings End of an Era".
The popular account of the massacre, which Mr. Naeem retold, was that the family was slain between 4 a.m. and 5 a.m. on April 28, 1978.
{{cite web}}
: CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: numeric names: authors list (link) سياس۱ تېروتنې: نېټې (link)
واک اخيستنه له شاه محمود څخه |
د افغانستان لومړی وزير September 1953– March 1963 |
واک سپارنه و محمد يوسف تـــه |
واک اخيستنه له None - Position created څخه |
د افغانستان هېوادمشر July 1973 – April 1978 |
واک سپارنه و نور محمد ترکی تـــه |
- هغه پاڼي چي د جېسن کنفیګرېشن غزونکې اله کاروي
- CS1 errors: archive-url
- CS1 errors: unsupported parameter
- CS1 maint: multiple names: authors list
- CS1 maint: numeric names: authors list
- سياس۱ تېروتنې: نېټې
- هغه پاڼي چې د ويکيډېټا مالومات کاروي
- هغه پاڼي چې د P19 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P27 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P569 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P570 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P1196 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P20 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P509 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P102 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P106 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P3373 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼي چې د P140 ځانګړتیاوي کاروي
- هغه پاڼې چي بې پاراميټره مالوماتبکس کېټ کاروي
- هغه پاڼې چي مالوماتبکس کېټ کاروي
- د افغانستان لومړي وزيران
- افغان سرداران
- د افغانستان هېوادمشران
- هېوادمشران