د افغانستان جگړه (۱۹۷۹-۱۹۸۹)

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
Jump to navigation Jump to search

په افغانستان کې شوروی جگړه
October 87 - Khalis-loyal Muja.jpg
تاريخ ۱۹۷۹-۱۹۸۹
هېواد افغانستان
پوځونه
Flag of the Soviet Union.svg
Flag of Afghanistan (1980–1987).svg
Flag of Jihad.svg
Flag of Pakistan.svg
Flag of the United States.svg
قوماندان
بوریس گروموف
احمد شاه مسعود
جلال الدين حقاني
گلبدین حکمتیار

په افغانستان باندې د سره ښکیلاک یرغل هغې خونړۍ نهه کلنې جگړې ته ویل کیږي چې د پخواني شوروي اتحاد له خوا د مجاهدینو په وړاندې د افغانستان له مارکسیست- لینینیست جمهوري دیموکراتیک دولت څخه د ملاتړ په موخه هغه وخت د ۱۹۷۹ کال د دسمبر د میاشتې په ۲۷ مه پیل شوه، چې د شوروي ۵۰۰۰۰ سرتیرو چې د افغانستان د پوځ جامې یې اغوستې وې او په هغو کې د کی جي بي کارکوونکي او د شوروي د ځانگړو ځواکونو (الفا گروپ)سرتیري هم شامل وو، په کابل کې یې مهم دولتي او پوځي تأسیسات لکه د افغانستان راډیو ټلویزیون او مهم هدف یعنی تاج بیک یا د ولسمشرۍ ماڼۍ تر خپل برید لاندې راوسته. همدارنگه افغان مجاهدینو هم له بیلابیلو سرچینو لکه پاکستان، امریکا، انگلستان، سعودي عربستان، مصر او چین او نورو اسلامي هیوادونو څخه د شوروي د یرغل په وړاندې د مقاومت لپاره مرسته ترلاسه کړه. په افغانستان کې د شوروي اتحاد د څلویښتم پوځ ځای په ځای کیدل د ۱۹۷۹ کال د دسمبر په ۲۴ مه د بریژنیف د ولسمشرۍ پرمهال پیل شول. په افغانستان کې له شرم څخه ډکې ماتې وروسته، د شوروي سرتیرو جزوتامونو د میخاییل گرباچف د ولسمشرۍ پرمهال له افغانستان څخه د ۱۹۸۸ کال د می په ۱۵ په وتلو پیل وکړ او د ۱۹۸۹ کال د فبروري په ۱۵ نیټه ددغه شرمیدلي زبرځواک وروستی جزوتام له افغانستان څخه د شوروي خاورې ته واوښت. په افغانستان کې د روسي سور مخو لپاره د جگړې اوږدوالي له امله ځینې وختونه دې جگړې ته د روسانو د ویتنام جگړه ویل کیږي. د افغانستان دولت د ۱۹۷۸ کال د دسمبر په میاشت کې یوه موافقتنامه لاسلیک کړه چې دې کار د افغانستان دولت ته اجازه ورکوله ترڅو د اړتیا په صورت کې د شوروي سرتیرو څخه د مرستې د غوښتنې لپاره اقدام وکړي. د افغانستان دولت له شوروي څخه غوښتنه وکړه ترڅو له هغو سره په امنیتي چارو او همدارنگه د مجاهدینو په وړاندې جگړه کې ورسره مرسته وکړي. د ۱۹۷۹ کال د اپریل په ۱۴ مه نیټه، د افغانستان دولت له شوروي اتحاد څخه غوښتنه وکړه ترڅو له ۱۵ څخه تر ۲۰ پورې چورلکې د هغو له عملې سره یوځای افغانستان ته واستوي او همدارنگه د همدې کال د جون په ۱۶ مه، د شوروي دولت د بگرام او شینډند د هوایي هډو د ساتنې لپاره د افغانستان دې غوښتنې ته ځواب ورکړ او تانگونه یې د هغو له عملې سره یوځای افغانستان ته واستول. همدارنگه ددې مرستې په دوام، د همدې کال د جولای په ۷ مه، د شوروي د فراشوتي ځواکونو یوه قطعه چې مشري یې د ډگرمن لوماکین په غاړه وه، د بگرام هوایي هډې ته راورسیده. هغوې افغانستان ته درارسیدو پرمهال خپلې پوځي جامې نه وې اغوستې او د تخنیکي کارپوهانو په شان ښکاریدل. هغوې د ولسمشر تره کي لپاره ځانگړي بادیگاردان وو. دغه فراشوتي ځواکونه په افغانستان کې د شوروي د ستر پوځي سلاکار تر قوماندې لاندې وو او د افغانستان په سیاسي چارو کې یې مداخله نه کوله. د شوروي ډیر سیاسي کارپوهان لکه الیکسي کوسیگین او اندري گرومیکو په افغانستان باندې د شوروي د یرغل مخالف دریځ غوره کړی وو. د یوې میاشتې له تیریدو وروسته، د پوځي مرستې لپاره د افغانستان د دولت غوښتنې د کوچنیو جزوتامونو او پوځي عملې ته محدوده پاتې نه شوه، بلکې هغو د لویو قطعاتو د راننوتو غوښتنه وکړه. د جولاې د میاشتې په اوږدو کې، د افغانستان دولت غوښتنه وکړه ترڅو د شوروي سرتیرو د میکانیزه پلو ځواکونو دوې فرقې دې هیواد ته رادننه شي. د همدې ورځې په سبا، افغان دولت بیا غوښتنه وکړه چې د میکانیزه پلو ځواکونو له دوو فرقو سره یوځای دې د فراشوټي ځواکونو یوه فرقه دې هم واستول شي. همدارنگه د افغانستان د دولت د ۱۹۷۹ کال د دسمبر تر میاشتې پورې د همدا ډول غوښتنو لړې ته دوام ورکړ. په داسې حال کې چې د شوروي دولت دغو غوښتنو ته د ځواب ورکولو لپاره بیړه نه درلوده.

د ثور ( غویي) بدنامه اوښتون ( انقلاب)

محمد ظاهر شاه واک ته له رسیدو سره سم له ۱۹۳۳ زیږدیز څخه تر ۱۹۷۳ پورې یعنې ۴۰ کاله حکومت وکړ. د ظاهر شاه د تره زوی محمد داود خان له کال ۱۹۵۴ څخه تر ۱۹۶۳ پورې د لومړي وزیر په توگه دنده ترسره کړه. د پرچم مارکسیست گوند هم د همدغو کلونو په لړ کې له هر اړخه ځواکمن شو. په ۱۹۶۷ کال کې د پرچم بدنامه گوند په دوو برخو یعنې خلق چې مشري یې د نور محمد تره کي او حفیظ الله امین په غاړه وه او د پرچم ډله چې مشري یې د ببرک کارمل په غاړه وه، وویشل شو. پخواني لومړي وزیر محمد داود د محمد ظاهر د واکمنۍ پرمهال د اداري فساد او کمزوري اقتصادي کړکیچ څخه وروسته د یوې سپینې پوځي کودتا له لارې د ۱۹۷۳ کال د جولای په میاشت کې واک ته ورسید. داود په دې توگه شاهي واکمنۍ ته د پاې ټکی کیښود. د ۱۹۷۸ کال د اپریل په ۲۷ مه د افغانستان پوځ چې د پرچم گوند له موخو سره ېې ډیره خواخوږي درلوده، داود له واک څخه لیرې او هغه یې د کورنۍ له غړو سره یوځای وواژه. په دې توگه د خلق د ډلې مشر نور محمد تره کي د انقلابي شورا مشر او د نوي جوړ شوي د افغانستان د دموکراتیک جمهوریت ولسمشر په توگه واک ته ورسید. هدف اسانه په لاس نه راوړل کیږي File:FB IMG عبدالله.jpg