Permanently protected article

ځمکه

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی

ځمکه د لمريز غونډال یا شمسي نظام له سيارو څخه يوه سياره ده چې له درېو اساسي برخو څخه جوړه ده؛ جامد برخه (ليتوسفير) يا (راک سفير)، مايع برخه (هايډروسفير) او هوا (آټموسفير)، د ځمکې کتله د لمر تر کتلې ٣٣٣٤٣٢ واره وړه ده. انتقالي حرکت په ٣٦٥،٥ ورځو کې د لمر پر شا و خوا او وضعي حرکت په ٢٤ ساعتونو کې د خپل محور پر شاوخوا سرته رسوي. د ځمکې مدار بيضوي دی او خپله روښنايي له لمر څخه اخلي. فاصله يې له لمر څخه ١٤٩٦٦٩٩٢٧ کيلو متره او محور يې پر خپل مدار باندې د ٦٦ درجو او ٣٣ دقيقو په اندازه متمايل دی. استوايي شعاع يې ٦٣٧٨ کيلو متره، قطبي شعاع يې ٦٣٥٦،٦ کيلو متره، د استوا د محيط طول يې ٤٠٠٧٦ کيلومتره او پراخوالی يې د ٥١٠،٩٠٠،٠٠٠ مربع کيلومترو ته رسېږي. د ځمکې حجم ١،٠٨٣،٣٢٠،٠٠٠،٠٠٠ مکعب کيلومتره او سرعت يې د استوا په سيمه کې و ١٦٠٠ کيلومتره ته په يوه ساعت کې رسېږي. د ځمکې د سطحې ٧١٪ بحرونه او ٢٩٪ وچه تشکيلوي. ځمکه يوه سپوږمۍ لري او بيضوي مدار يې ٩٣١ مليونه کيلومتره دی.


Earth
"The Blue Marble" photograph of Earth taken by the Apollo 17 mission. The Arabian peninsula, Africa and Madagascar lie in the upper half of the disc, whereas Antarctica is at the bottom.
د Earth انځور

د رامنځته کېدو نېټه 10 مليون سنة ق.م  د بنسټ ايښودنه (P571) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړي
بنياد ايښودونکی خاوره  د named after (P138) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړي
سیمه
 • سیمه 510072000 کیلومتره مربع  د سيمه (P2046) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړي
نفوس شمېرنه 7655957369 (۱۱ اکتوبر ۲۰۱۸)  د د وگړو شمېر (P1082) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړي
آخر معلومات
جيو کوډ 6295630[۱]  د GeoNames ID (P1566) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړي
  د د کامنز انځورتون (P935) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړي
د ځمکې 7 لويې وچې

د ځمکې په اړه ځینې لنډ معلومات په لاندې ډول دي:

۱- ځمکه تر اوسه پورې یوازینۍ پېژندل شوې سیاره ده چې ژوند کول کې شونی دی. د لمر پرته، نور ټول هغه شیان چې پر ځمکې ژوند کولو ته لار هواروي د اټموسفیر تر پردې لاندې دي--- خو پر ځمکې د ژوند کولو اصلي سرچینه لمر دی.

۲- که لمر د یوه وره (دروازې) هومره لوی وای، نو ځمکه به د کیلۍ د سوري هومره وای.

۳- ځمکه له لمر څخه د واټن له مخې درېیمه سیاره ده چې دا واټن ۱۴۹،۶ ملیون کیلو متره دی.

۴- د ځمکې یوه ورځ ۲۴ ساعته او کال یې هم ۳۶۵ ورځې دی. په ځمکه کې د وخت د تېرېدا سرعت په یوه ساعت کې ۱۶۷۴ کیلو متره [۱۰۴۰ میله] دی. دا په اصل کې د ځمکې د محوري حرکت سرعت دی. له همدې محوري حرکت څخه شپه او ورځ جوړېږي--- او له شپو او ورځو څخه بیا اوونۍ، میاشت، کال او په لوی سر کې زموږ ژوند جوړېږي.

۵- ځمکه یوه ډبرینه سیاره (rocky planet) ده چې مخ یې غرونو، درو، دښتو او ۷۱٪ اوبو (سمندرونو) پوښلی دی.

۶- د ځمکې اټموسفیر موږ له ساړو، تودوښې، او د تشیال (space) له بې هواتوب څخه ساتي. دا اټموسفیر ۷۸٪ نایټروجن، ۲۱٪ آکسیجن، او ۱٪ نور غازونه لري. دا ټول هغه توکي دي چې پر ځمکې د ژوندیو شیانو د ساکښلو لپاره اړین دي. ډېرې سیارې آن ځینې سپوږمیانې لا خپل اټموسفیرونه لري؛ خو یوازې پر ځمکې ساکښنه شونتیا لري.

۷- ځمکه یوه طبیعي سپوږمۍ او ۱۰۷۰ مصنوعي سپوږمکیانې لري چې په ټیټ مدار کې پر را چورلي. په دې کې د یوې سپوږمکۍ یوه برخه د افغانستان د مخابراتو وزارت هم رانیولې ده چې افغانسټ (Afghansat) نومېږي.

۹- ځمکه کړیانې (rings) نه لري.

اړوند مخونه

نورڅه

ځمکه
  1. منښتلیک: Creative Commons Attribution 3.0 Unported
  2. All astronomical quantities vary, both secularly and periodically. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ aphelion = a × (1 + e); perihelion = a × (1 – e), where a is the semi-major axis and e is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Simon, J.L.; Bretagnon, P.; Chapront, J.; Chapront-Touzé, M.; Francou, G.; Laskar, J. (February 1994). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets"]. Astronomy and Astrophysics 282 (2): 663–83. Bibcode1994A&A...282..663S. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ ۶٫۷ ۶٫۸ (په 16 March 2017 کې). Earth Fact Sheet. NASA/Goddard Space Flight Center
  7. Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 294. ISBN 978-0-387-98746-0. https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294. Retrieved 13 March 2011. 
  8. (په 10 August 2018 کې). UCS Satellite Database. Nuclear Weapons & Global Security. Union of Concerned Scientists
  9. As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: Anz-Meador, Phillip; Shoots, Debi, eds (February 2018). "Satellite Box Score". Orbital Debris Quarterly News 22 (1): 12. https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf. Retrieved 18 April 2018. 
  10. Lide, David R. (2000). David R. Lide. ed. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". Handbook of Chemistry and Physics] (81st ed.). CRC. ISBN 978-0-8493-0481-1. 
  11. . Selected Astronomical Constants, 2011. The Astronomical Almanac.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ World Geodetic System (WGS-84). Available online from National Geospatial-Intelligence Agency.
  13. Cazenave, Anny (1995). "Geoid, Topography and Distribution of Landforms". In Ahrens, Thomas J. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington, DC: American Geophysical Union. ISBN 978-0-87590-851-9. Bibcode1995geph.conf.....A. Archived from the original on 16 October 2006. http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf. Retrieved 3 August 2008. 
  14. International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) Working Group (2004). "General Definitions and Numerical Standards". In McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard (PDF). IERS Conventions (2003. Dennis D. McCarthy, Gérard Petit, IERS Convertions Centre. Frankfurt am Main: Verlag des Bundesamts für Kartographie und Geodäsie. p. 12. ISBN 978-3-89888-884-4. http://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32_009.pdf?__blob=publicationFile&v=1. Retrieved 29 April 2016. 
  15. (په 26 October 2010 کې). How WGS 84 defines Earth.
  16. Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.
  17. Pidwirny, Michael (2 February 2006). Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1). University of British Columbia, Okanagan. http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html. Retrieved 26 November 2007. 
  18. Staff (په 24 July 2008 کې). World. The World Factbook. Central Intelligence Agency
  19. Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and Global Landcover datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice shields of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.
  20. Luzum, Brian; Capitaine, Nicole; Fienga, Agnès; Folkner, William; Fukushima, Toshio et al. (August 2011). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "The IAU 2009 system of astronomical constants: The report of the IAU working group on numerical standards for Fundamental Astronomy"]. Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 110 (4): 293–304. doi:10.1007/s10569-011-9352-4. Bibcode2011CeMDA.110..293L. 
  21. The international system of units (SI) (2008 ed.). United States Department of Commerce, National Institute of Standards and Technology Special Publication 330. p. 52. http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf. 
  22. Williams, James G. (1994). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation"]. The Astronomical Journal 108: 711. doi:10.1086/117108. ISSN 0004-6256. Bibcode1994AJ....108..711W. 
  23. Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 296. ISBN 978-0-387-98746-0. https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296. Retrieved 17 August 2010. 
  24. Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Arthur N. Cox. ed. Allen's Astrophysical Quantities (4th ed.). New York: AIP Press. p. 244. ISBN 978-0-387-98746-0. https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244. Retrieved 17 August 2010. 
  25. . World: Lowest Temperature. WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University
  26. (په 10 December 2009 باندې). Global average temperature may hit record level in 2010. BBC
  27. . World: Highest Temperature. WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University
  28. (په 26 July 2018 کې). Trends in Atmospheric Carbon Dioxide: Recent Global کينډۍ:Chem2 Trend. National Oceanic and Atmospheric Administration