هرات ولايت

اړوند
ژبې	پښتو، دري
پلازمېنه	انجيل ولسوالۍ
عمومي مالومات	د افغانستان ولايت
وګړو شمېر	۱٬۷۶۲٬۱۵۷
پکي شاملې اداري سیمې	لړۍ... ادرسکن ولسوالۍ — چشت شريف ولسوالۍ — فارسي ولسوالۍ — غوريان ولسوالۍ — گلران ولسوالۍ — گزره ولسوالۍ — هرات ولسوالۍ — انجيل ولسوالۍ — کارخ ولسوالۍ — کوهسان ولسوالۍ — کشک ولسوالۍ — کشک کهنه ولسوالۍ — اوبې ولسوالۍ — پښتون زرغون ولسوالۍ — زنده جان ولسوالۍ — شين ډنډ ولسوالۍ
رسمي ژبه	دري — پښتو
ځايي ژبې	لړۍ... Inku (en) — افغان ګونګۍ ژبه — سويلي پښتو — تورکمني ژبه — Aimaq (en) — مغلي
د حکومت مشر	د هرات والي
اداري سیمه	افغانستان
هېواد	افغانستان
د ځای کچه	۵۴٬۷۷۸ كيلومتر مربع
کورډي‌نېشن	۳۴°شمال ۶۲°ختیځ / 34°شمال 62°ختيځ

د هرات ولايت د افغانستان په لوېديځ كې پروت دى، چې د سمندر له كچې څخه ۹۳۳متره لوړ پروت دى. د ۲۰۰۶ز كال د سرشمېرنې لمخې د ۳۴۹،۰۰۰ وگړو په درلودو سره د كابل، جلالكوټ، كندهار او مزار شريف ښارونو په څېر له لويو ښارونو څخه وشمېرل شو.

هریرود (په لاتینی: Arius) د همدې ولايت له ښار له څنډې څخه تېرېږي.

ددې ولايت د گرځنده ټېليفون مخكې شمېر (۰۴۰)(۰۰۹۳) دى.

تاريخي نومونه

هَرَیوه Haraiva
په اوستا كې: هَرَیووه Haraiova
په یونانی ژبه: آرِیا Areia
به لاتینی ژبه: آریا Aria
د سکندر مقدونی په پير كې : «سکندر د آریا ښار» Alexandria Aria
به ساسانی پير كې: هَری

تاریخ

د هرات ښار د يوې سترې تاريخي كلا په توگه د مقدوني سكندر لخوا جوړ شو. هرات مخكې لدې چې بحري لارې وميندل شي، د هند او منځنۍ اسيا د لارې پر سر پروت ؤ، نو لدې امله يې ستراتيژيك اهميت درلود. د هخامنشيانو په پير كې د هريرود غاړې د هريوا په نامه يادې شوې دي. د ساسانيانو په پير كې د دا سيمه د هري په نامه ياده شوې، او د ساسانيانو له مهمو پوځي او سيمه اييزه سرحدي سيمه وه، چې له هيطله سره به يې د سنگر په توگه كاروله. دا سيمه د درېيم خليفه عثمان رضي الله عنه په پير كې فتحه شوې چې د فتحې كال يې ۳۱هجري قمري او ۶۵۰ز اټكل كېږي. پدې سيمه كې د نستوريانو يوه ډله عيسويان اوسېدل چې ددې سيمې په فتحې سره هغوي هم ايمان راوړ او مسلمانان شول. د عربو په پير (منځنيو پېړيو) كې هرات د هغه وخت د افغانستان (خراسان) يو له مهمو ولاياتو څخه شمېرل كېده. او د اسلامي تصوف او زهد له مهمو مركزونو څخه ؤ. د نقشبندي او چشتي كړۍ صوفيان د وزارت او صدراعظمۍ تر څوكيو پورې رسېدلي ول. د وخت نامتو صوفي خواجه عبدالله انصاري زيارت هم په همدې ښار كې دى چې د تېموري شاهرخ واكمن په امر جوړ شوې دى. جامي، امام فخر الدين رازي او خواجه محمد ابوالوليد زيارتونه هم په همدې ښار كې موقعيت لري.

اداري وېش

د هرات ولایت په پنځلس ۱۵ ولسوالیو او ۲٫۰۰۰ تقسیم شوی دی .

د هراتوولایت سیمې
منطقه	نفوس^[۲]	مساحت	قومي ډلې	د کلیو شمېر
ادرسکن ولسوالۍ	۶۳٫۹۴۴ نفر	۳٫۸۸۲ کیلومتر مربع	پښتانه^[۳]	۳۵۰ کلي
انجيل ولسوالۍ	۲۲۲٫۶۰۷ نفره	۳٫۰۰۰ کیلومتر مربع	پښتانه او تاجک پښتانه ا^[۳]	۴۸۶ کلي
اوبه ولسوالۍ	۹۰٫۲۸۴ نفره	۲٫۴۴۴ کیلومتر مربع	پښتانه^[۳]	۲۵۰ کلي
پښتون زرغون ولسوالۍ	۹۰٫۸۱۷ نفره		پښتانه،^[۳]
چشت شريف ولسوالۍ	۲۸٫۴۲۶ نفره	۱٫۹۳۶ کیلومتر مربع	پښتانه^[۳]	۱۰۰ کلي
زنده جان ولسوالۍ	۶۸٫۰۰۱ نفره		پښتانه او تاجک^[۳]	۱۰۴ کلي
شين ډنډ ولسوالۍ	۴۸٫۱۴۴ نفر		، پښتانه^[۴]
غوريان ولسوالۍ	۱۰۸٫۱۲۴ نفره	۲٫۸۵۱ کیلومتر مربع	پښتانه^[۳]	۲۱۱ کلي
فارسي ولسوالۍ	۳۶٫۵۲۰ نفره	۲٫۵۰۰ کیلومتر مربع	پښتانه^[۳]	۱۴۶ کلي
کارخ ولسوالۍ	۱۲۰٫۰۰۰ نفره	۲٫۰۱۰ کیلومتر مربع	پښتانه،^[۳]	۱۸۴ کلي
کشک ولسوالۍ	۱۳۳٫۴۴۶ نفره	۲٫۰۹۰ کیلومتر مربع	پښتانه^[۳]
کشک کهنه ولسوالۍ	۴۱٫۶۲۴ نفره	۱٫۶۷۱ کیلومتر مربع	پښتانه او تاجک^[۳]
کوهسان ولسوالۍ	۵۷٫۷۸۲ نفر		پښتانه او تاجیک‌^[۳]ه
ګذره ولسوالۍ	۱۳۵٫۱۸۷ نفر		پښتانه او تاجک^[۳]
ګلران ولسوالۍ	۹۱٫۵۰۰ نفره	۶٫۰۷۸ کیلومتر مربع	پښتانه، تاجک^[۳]

د نامتو بزرگانو زيارتونه

هرات ولايت په ځينو ليكنو كې د اولياؤ په خاوره يادېږي. دا لرغوونې ولايت يو وخت د پوهې او فرهنگ مركز ؤ، د وخت نامتو پوهان په همدې ولايت كې زوكړي دي او همدلته روزل شوي. په لاندې ډول د ځينو نامتو اولياؤ نومونه يادوو:

زمكنې جوړښت

فرهنگي، علمي او اجتماعي حالت

د اوبو سرچينې

اړيكتيايي سېسټم

اهمې لاسته راوړنې

مېوې

د هرات ولايت كې خو هسې هره مېوه ترلاسه كېږي، خو له تاريخي رواياتو څخه داسې برېښي چې انگور د لومړي ځل لپاره په همدې ولايت كې موندل شوي، وروسته بيا د نړۍ نورور هېوادنو ته لېږدول شوي. ددې ولايت د يادولو وړ مېوې په لاندې ډول دي.

انگور: دې ولايت كې د انگورو څه باندې ۶۰ ډوله انگور پېژندل شوي، چې د نامتو انگورو ډولونه يې پدې ډول دي:

فخری، لعل، کشمشی، عسکری، پوشنگی، حسینی، روچه، لوغی، صاحبی، کس نداره، آبی، مسکه، شنگول خانی، میراحمدی _

ځنگلونه

د فېروز غر په غرونو كې ځنگلونه، په سياه كوه او د هريرود د درې په ټيټو برخو كې نږدې ۲۰۸۲۰۰ جريبه زمكه رانيسي، چې د پېستې او پاڼه رژېدونكو ونو ځنگلونه هم پكې شامل دي، چې لدې ځنگلونو څخه د ودانيو په جوړښت كې كار اخيستل كېږي.

جگړې وراړولي زيانونه

د هرات ولايت د افغانستان د نورو ولاياتو په څېر د چنگېزي تاړاك چې په ۱۲۲۲ز كال پدې هېواد رامات شو، وران او وېجاړ شو. او له نيمايي څخه زيات ځايي اوسېدونكي يې ووژل شول. هرات په شلمه پېړۍ كې د يوه خونړۍ پېښې شاهد ؤ، چې د ۲۴۰۰۰ باغېرته ولس د شهاد جامونه وڅښل. دې اتلانو د روسي لاسپوڅو پر وړاندې پاڅون وكړ او د مارچ له ۱۵مې څخه تر ۲۰مې نيټې ۱۹۷۹ز چې د كب له ۲۴ څخه تر ۲۹مې ۱۳۵۷ سره سمون خوري د د ملي اردو ملي او اسلامي سرتېرو پاڅون وكړ، چې په ډېرې بې رحمۍ سره وځپل شو. دا ورځ د افغانستان څه چې د نړۍ په تاريخ كې په زرينو كرښو ليكل شوې ده، او د كب ۲۴مې پاڅون په نامه يادېږي

سرچينې

د افغانستان د ولايتونو جغرافيه، ژباړه: اورنگزېب ارشاد، كال۱۳۷۹ه ل، خپرندويه ټولنه: د اريك د گرځنده كتابتونونو اداره
د افغانستان تاريخي زمكپېژندنه، ليكوال: مير غلام محمد غبار، كال ۱۳۷۷هجري لمريز، د مېوند نشراتي مركز، صبا كتابتون-پېښور ښار

↑ سرچينې تړی: http://cso.gov.af/Content/files/Herat(1).pdf. Archive URL: https://web.archive.org/web/20151023063038/http://cso.gov.af/Content/files/Herat(1).pdf. Archive date: ۲۳ اکتوبر ۲۰۱۵.
↑
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "Hirat, A socio-economic and Demographic Profile Houshold listing - 2003" (PDF). 2003. خوندي شوی له the original (PDF) on ۱۹اګست ۲۰۲۰.{{cite web}}: د سي‌اس۱ تېروتنې: نېټې (link)
↑ "2003 National Geographic Population Map" (PDF). Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, نبراسکا پوهنتون په لینکلن کې at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor. انجمن نشنال جئوګرافیک. 2003. خوندي شوی له the original (PDF) on ۲۷ فبروري ۲۰۰۸. ترلاسه‌کېدو نېټه 2011-04-11.{{cite web}}: د سي‌اس۱ تېروتنې: نېټې (link)

[c93e823f65c9074e34dd95b865d9484e1099de9e-1] سرچينې تړی: http://cso.gov.af/Content/files/Herat(1).pdf. Archive URL: https://web.archive.org/web/20151023063038/http://cso.gov.af/Content/files/Herat(1).pdf. Archive date: ۲۳ اکتوبر ۲۰۱۵.

[cso-2] ↑

[:0-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "Hirat, A socio-economic and Demographic Profile Houshold listing - 2003" (PDF). 2003. خوندي شوی له the original (PDF) on ۱۹اګست ۲۰۲۰.{{cite web}}: د سي‌اس۱ تېروتنې: نېټې (link)

[4] "2003 National Geographic Population Map" (PDF). Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, نبراسکا پوهنتون په لینکلن کې at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor. انجمن نشنال جئوګرافیک. 2003. خوندي شوی له the original (PDF) on ۲۷ فبروري ۲۰۰۸. ترلاسه‌کېدو نېټه 2011-04-11.{{cite web}}: د سي‌اس۱ تېروتنې: نېټې (link)

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]