صدام حسین

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی

صدام حسین عبدالمجید تکریتي زوکړه ۲۸ افریل ۱۹۳۷م کال العوجا، صلاح الدین ولایت اعدام ۳۰ د ډسمبر ۲۰۹۶) له ۱۹۷۹ تر ۲۰۰۳ د عراق ولسمشر و.

Saddam Hussein
صدام حسين
(اراگونېسي: صدام حسين د (P1559) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
صدام حسین

د عراق ولسمشر
د واکمنۍ دوران
۱۶ جون ۱۹۷۹ – ۹ افریل ۲۰۹۳
لومړی وزیر حمادي
محمد حمضا زوباید
احمد حسین حضیر سامرایي
Fleche-defaut-droite-gris-32.png احمد حسن البکر
جی ګارنر (د بیارغورنې او بشري خدمتونو د دفتر رئیس) Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
د عراق لومړی وزیر
د واکمنۍ دوران
۲۹مې ۱۹۹۴ – ۹افریل ۲۰۰۳
Fleche-defaut-droite-gris-32.png احمد حسین خدیراس-سماري
محمدال بحر-علوم (د حاکمیت شورا) Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
د واکمنۍ دوران
۱۶جون ۱۹۷۹ – ۲۳مارچ ۱۹۹۱
Fleche-defaut-droite-gris-32.png احمد حسن البکر
سادون حمیدي Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
د عراق بعث ګوند رئیس
د واکمنۍ دوران
۲۳ جون ۱۹۸۹ – ۳۰ډسمبر ۲۰۰۶
Fleche-defaut-droite-gris-32.png میخایل افلاق
عزت ابراهیم دوري Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
د عراق د انقلابي قماندانۍ رئیس
د واکمنۍ دوران
۱۶جون ۱۹۷۹ – ۹افریل ۲۰۰۳
Fleche-defaut-droite-gris-32.png حسن ال-بکر
لغوه موقیعت Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
د شخص معلومات
پيدايښت ۲۸ اپریل ۱۹۳۷(۱۹۳۷-04-۲۸)
العوجا, د عراق ټولواکمني (۱۹۳۲–۵۸)|عراق
مړینه ۳۰ ډېسمبر ۲۰۰۶ میلادی (په ۶۹ کلنۍ کې)
کدینیا, عراق
هديره wano  د (P119) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
قد 186 سانتي متره  د (P2048) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
ګوند د عراق بعث ګوند
ښځه ساجده طلفاح (۱۹۵۸–۳۰ ډيسمبر ۲۰۰۶)  د (P26) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
اولاد عدای حسین
قسی حسین
راجاد حسین
رانا حسین
حلا حسین
عملي ژوند
کار/مسلک سياستوال[۱]
پوځي ځواک  د (P106) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
کاروونکي ژبه(ي) عربي[۲]  د (P1412) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
تحریک د عراق د پرمختګ ملي جبهه
پوځي خدمت
مقام مارشال  د (P410) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
جګړه/جګړې ګولف وار  د (P607) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
لاسليک
صدام حسین

ويبپاڼه
ربط=انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس مخ پر IMDB باندې  د (P345) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
  د (P935) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ

نوموړی د عراق د بعثګوند یو مهم غړی وو چې د همدی ګوند له لارې د یوې کودتا په ترڅ کې واک ته ورسید.

په کویټ حمله[سمول]

په ۲۰ میلادي پیړۍ کې د نورې نړۍ په څیر په منځني ختیځ او ځانګړې توګه عراق په سیاست کې د پخوانۍ لوی بریتانیا لوی لاس وو، همدا یې لامل لکه د ډیورنډ لاین د هانګ کانک پرسر د چین سره تړون له عراق څخه په ۱۹۲۳م کال کې کویټ بیل کړ، د عراق او ایران له جنګ وروسته صدام چې له کویټ نه میلیاردونه قرضه ترلاسه کړې وه غوښتل چې کویټ له عراق سره د نورې قرضې ترڅنګ یاد هیواد ته خپل زاړه پورونه وروبښي آما کویټ له یادو غوښتونو کلک انکار وکړ، په کویټ د صدام د حملې دویم لوی لامل دا وو چې صدام د ایران سره د جنګ پر مهال د خپل شوی تاوان د پوره کولو لپاره غوښتل په نړیوال بازار کې د تیلو بیي لوړې کړي او یاده غوښتنه یې له کویټ هیواد څخه هم کړې وه ځکه چې د کویټ د تیلو ډیره یي برخه امریکا او نورو لویدیځو هیوادونو ته په آرزانه توګه تله. له دې ور هاخوا کویټ د امریکا په غوښتنه د عراق د پولو ترڅنګ د تیلو د راویستلو چارې پیل کړې چې لدې کار سره غوښتل د عراق د تیلو زیر مې هم راوباسي یاد کار د صدام غوسه راوپاروله او بلاخره یې په ۱۹۹۰م کال کې برید وکړ. که هم د برید په لومړی سرکې امریکا خپل بی طرفی توب اعلان وکړ آما وروسته یې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په پریکړه په کویټ کې د عراق پر ضد عملیات پیل کړل چې په پای کې یې عراقي ځواکونه د کویټ پریښودو ته اړکړل، ویل کیږي د امریکا د مداحلې لوی لامل په کویټ د صدام له حملې وروسته د تیلو د بیو لوړ والی وو.

د عراق او ایران جنګ[سمول]

له دې وړاندی چې په ایران د امام خمیني په مشرې اسلامي انقلاب بریالی شي خمیني د عراق په نجف ښار کې میشت وو، چې د ایران هغه وخت شاه (محمد رضاشاه) په غوښتنه د ولسمشر صدام حسین لخوا له یاد ښار څخه ویستل شو، خمیني له نجف وروسته د لویدیځ په ملاتړ فرانسې ته لاړ او له هغه ځایه یې د ایران انقلاب بریالی کړ، له همدې پیښې وروسته د ایران او عراق اړیکې ښې نوې. د دواړو هیوادونو په سرحدي پوله کې د یو شمیر ستونزو له راپیداکیدو وروسته په ۱۹۸۰م کال کې صدام د ایران په خوزستان ولایت پوځي حمله وکړه، چې یاد جنګ ۸ کاله دوام وکړ. ویل کیږي چې په یاده جګړه کې د دواړه هیوادونو ۱،۷ میلیونه پوځي او ملکي وګړو ژوند له لاسه ورکړ، په ۱۹۸۸م کال د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۵۹۸ نمبر پریکړه لیک پر آساس دواړه هیوادونو جنګ پای ته ورسوه. ویل کیږي چې د د عراق لپاره د یاد جنګ تاوان کابو ۷۵ میلیارده ډالر وو، د صدام په وینا یاد جنګ نوموړی د لویدیځو هیوادو په لمسونې او ملاتړ په ځانګړې توګه د امریکا په پلاتړ د ایران د انقلابي حکومت پر زد شروع کړ، د امریکا لپاره د یاد جنګ د ایران له انقلاب وروسته د ایران او امریکا ترینګلې اړیکې وې.

د دوجیل پیښه[سمول]

په ولسمشر حسین د عراق دوجیل سیمې ته د سفر نه د راستنیدو پرمهال وسوال برید وشو چې په ترڅ کې یې د نوموړی څو ساتونکي ووژل شول، له دې پیښې وروسته د عراق مرکزي حکومت په یاده سیمه کې درانه عملیات ترسره کړل چې د یو شمیر نړیوالو رسنیو پر باور پکې ۱۴۸ ملکیان ووژل شول، چې د لویدیځو بشري حقونو د سازمانونو لخوا یې تور د هغه وخت د په ولسمشر (صدام حسین) ولګیده.

ماشومتوب[سمول]

صدام حسین د عراق د تکریب ښار په الغوجه کلی کې په ۱۹۳۷م کال کې زیږیدلی وو، د نوموړی د زوکړی وړاندی پری پلار (عبدالمجید) او مور صدام حسین نوم ویښی وو آما د زوکړې پنځه میاشتې وړاندی یې پلار او له هغې وروسته یې مشر ۱۲ کلن ورور د سرطان ناروغې له امله ومړ. د صدام مور د کور د سرپرست د نشتوالی له امله دویم واده وکړ، له نوموړی دری کاله خپل ماما ساتنه کوله له هغې وروسته د خپلې مور څنګ ته لاړ آما د خپل پلندر د کلونو ناوړه چلند وروسته په لس کلنې کې بغداد ته د خپل تره (احمد حسن البکر) کره میشت شو، د صدام په وینا چې تره یې د ښې ساتنې ترڅنک نومړی ته په ژوند کې ډیرڅه زده کړل.

زده کړې[سمول]

صدام په ۱۹۵۰ لسیزه کې چې نوموړی د عراق د بعث ګوند غړی وو په عراق کې د سیاسي ناقراریو پرمهال د عراق د هغه وخت د لومړی وزیر پر وژنه تورن شو نوموړی له هغې وروسته مصر وتښتید هلته یې د حقوقو په برخه کې زده کړې وکړې.

سیاسي ژوند[سمول]

حسین په ۱۹۵۷م کال کې هغه مهال چې ۲۰ کاله عمر یې درلود د خپل تره په مرسته د عراق بعث ګوند غړی شو، نوموړی د بعث ګوند په سیاسي ناستو او لاریونونو کې د خپل ښار تکریب نه ښه ونډه لرله چې لدې سره یې د خلکو ترمنځ ځان ته ځای پیداکړ. په ۱۹۵۷م کال کال کې په عراق کې د سیاسي ناقراریو په ترڅ کې د یاد هیواد د وخت لومړی وزیر جنرال عبدالکریم قاسم ووژل شو، د نوموړی د وژنې تور په هغه وخت په صدام حسین ولګید له هغې وروسته صدام مصر ته وتښتید هلته یې د حقوقو په برخه کې زده کړې وکړې د هغه وخت حکومت د صدام په نه شتون کې نوموړی ته د اعدام غیابي سزا واوروله، په ۱۹۶۳م کال کې د بعث ګوند غړو چې ده یې غړیتوب لره د یوې کودتا په ترڅ کې د عراق د حکومت چارې په لاس کې واخیستې، آما د بعث ګوند د خپلمنځي شخړو له امله د یاد ګوند حکومت له ۸ میاشتو وروسته ونړید، له دی وروسته صدام حسین عراق ته راستون شو او د بعث ګوند د سیاسي ستونزو په هوارولو یې پیل وکړ. په ورته وخت کې د حکومت چارې د بعث ګوند د محالف عبدالرحمان عارف په لاس کې وې ، نوموړی صدام حسین بند ته ولیږه چې له ۳ کلونو بند تیرولو وروسته نومړی له بنده وتښتیده، په ۱۹۶۷م کال کې د بعث ګوند د دویم ځل لپاره د یوې کودتا په ترڅ کې چې جنرال احمد حسن البکریي یې مشري کوله د حکومت جارې په لاس کېوا خیستې. نوموړی په ۱۹۷۶م کال کې د عراقي ځواکونو د عمومي قمندان په توګه وټاکل شو. حسین له څه مودې وروسته د احمد حسن البکر د حکومت چارې د یوې کودتا په ترڅ کې په خپل لاس کې واخیستې چې کابو ۳ لسیزې یې په عراق حکومت وکړ.

اعدام[سمول]

صدام حسین په ۳۰ د ډسمبر د ۲۰۰۶م کال سهار ۶:۷ د بغداد په شمال کې په یوې پوځي هډه کې دده د مخالیفینو په شتون او مسولیت اعدام شو، ویل کیږي چې نوموړی د اعدام پروخت د شهادت کلمه تکراروله او مخالیفینو لکه مقتدی الصدر او محمد باقر الصدر نوموړی ته د جهنم آرزو کوله.

امریکایي ځانګړي سرتیري د امریکایي ځانګړو سره د صدام د نیونې پر وخت

واکمني[سمول]

نومړی په عراق کې د خپلې واکمنې پرمهال ګڼ شمیر اصلاحات را وستل چې له هغې ډلې یې د سنی شیعه کرد او نورو لګکیو ترمنځ د شخړو پای وو، د صدام د واکمنې پرمهال یو خت په عراق کې په یوه وخت کابو ۲ میلیونه اروپایي او آسیایي کارګرو کار کاوه، د اقتصاد ترڅنګ عراق په پوځي برخه کې هم زیات پرمختګ کړی وو.

کورنې[سمول]

نوموړی په خپل کورني ژوند کې درې ځله وادونه کړي وو چې لومړی میرمن یې د ماما لور ساجده طلفاح وه. د نوموړی ډیره ماشومان هم له همدې میرمن وو چې له هغې ډلې یې دوه زامن عدی حسین او قصی حسین وو، د نوموړی دواړه زامن د عراق د حکومت پروړاندې د امریکا د حملې پرمهال چې د امریکا د هغه وخت ولسمشر جورج بوش لخوا پیل شوه شوه په عراق کې د امریکایي ځواکونو سره د مقاومت پرمهال ووژل شول د نوموړو جسدونه درې ورځې په بغداد کې د عامو خلکو نندارې ته ایښودل شوي وو. د عدی او قصی ترڅنګ درې لوڼې رعنا حسین، رغد حسین او حلا حسین له یادې میرمنې څخه لرلې.

  1. پیوستون : 118835300  — د نشر نېټه: ۲۴ جون ۲۰۱۵ — منښتلیک: CC0
  2. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb119080808 — د نشر نېټه: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — دوتنه: Bibliothèque nationale de France — منښتلیک: Open License