ښار

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
د مختلفو هېوادونو ښارونه
د جاپان پلازمېنه توکیو ; په نړۍ کې ترټولو ډېر نفوس لرونکی ښار
هانګ کانګ, چین ; په نړۍ کې د ډېری اسمانڅکو ودانيو سره
پاریس ، د فرانسې پلازمېنه ; په نړۍ کې د ډیېری سېلانیانو سره
ویانا ، د اتریش پلازمېنه ; په نړۍ کې تر ټولو هوسا ښار
بیت المقدس د نړۍ تر ټولو جنجالي ښار دی

ښار یو لوی انساني استوګنځی دی. د لوی نفوس لرونکی استوګنځی چېرې چې ډېری ودانۍ، دوکانونه او سړکونه او نور شتون لري، چېرې چې د روغتیا، تعلیم او ودانیو اداره یا ښاروالۍ (ښاروالۍ) شتون لري.

ښار (پښتو: ښار)هغه ځای دی چې د نفوس لوړ کثافت او سیاسي، اداري او تاریخي مرکزيت لري چیرې چې د خلکو اصلي فعالیت غیر کرنیز دی او ښاري همغږي لري چې د محلي حکومت له لارې اداره کیږي.

د کلي څخه د ښار د جلا کولو ځانګړنې په لاندې ډول دي:

  1. پراخوالی
  2. د اقتصادي فعالیت حالت او ډول
  3. د کار او ټولنیز جوړښت درجه
  4. د اړیکو د پیچلتیا کچه
  5. ټولنیز ، کلتوري ، اقتصادي او سیاسي بنسټونه څنګه کارول کیږي
  6. د نفوس اندازه او جوړښت. [۱]

تعریف[سمول]

په انګلیسي کې د Urban او په فرانسوي کې Urbain کلمه د لاتیني Urbanus څخه راځي، چې مانا یې د ښار یا ښار پورې اړه لري، او د Urbs څخه چې د روم ښار ته اشاره کوي. [۲]

په وروستیو لسیزو کې د جغرافیې ، ټولنپوهنې، اقتصاد ، ډیموګرافۍ او ځینو نورو علومو د مفکرینو له خوا د ښار څو تعریفونه وړاندې شوي، او ټولنپوهان د انګلس او مارکس په ګډون ښار هغه ځای ګڼي چې نفوس پکې متمرکز وي، د تولید وسیله. سرمایه ، اړتیاوې او اړتیاوې او داسې نور په دې پوهېږي چې د ټولنیزو کارونو ویش هلته شوی دی. جغرافیه پوهان ښار د سړکونو، ودانیو، وسایلو او جوړښتونو مصنوعي منظره ګڼي چې ښاري ژوند ممکنه کوي. تاریخپوهان ښار د هغه د عمر له مخې تعریفوي، او د اقتصاد پوهانو په وینا، ښار هغه ځای ته اشاره کوي چیرې چې د ډیری اوسیدونکو ژوند په کرنه ولاړ نه وي. ډیموګرافر هم د یوې نقطې د نفوسو شمیر د هغه نقطې د ښاريتوب معیار ګڼي. د ښاري ډیزاین مفکرین ښار یو پیچلي منظم کمپلیکس ګڼي چې درې اصلي برخې لري: بدن، تخیل او فعالیت، چې په دوامداره توګه بدلیږي او وده کوي. ښاریان ښار هغه ځای ګڼي چې انسانان له ځمکې ووځي او فکر پیل کړي. {سرچینې ته اړتیا لري}

د مختلفو نقطو له مخې د ښار لپاره مختلف تعریفونه وړاندې شوي. په ډیرو هڅو کې، د ښار د بنسټیز تعریف لپاره دوه معیارونه په پام کې نیول شوي دي:

  1. د نفوسو له نظره د ښار لږ تر لږه اندازه معلومول
  2. د نفوسو د کثافت (نسبي نفوس) لپاره د نصاب ټاکل.

دوهم معیار هغه معیار دی چې ملز د ښار تعریف کولو لپاره تصویب او تکیه کوي.

ښار هغه ساحه ده چیرې چې ځمکه د کور جوړونې لپاره د تولید د نورو عواملو په پرتله په ځانګړې توګه د پلازمینې د شاوخوا سیمو په پرتله ډیره کارول کیږي. ځکه چې خلک معمولا د دوی استوګنې ته نږدې سیمو کې کار کوي ؛ له همدې امله، ښار د دوو نورو فکتورونو لخوا تشریح شوی، د بیلګې په توګه، ډیر کارموندنه او د توکو او خدماتو ډیر تولید . په عموم کې، ښار هغه ساحه ده چې د ځمکې سره د تولید او نورو عواملو تناسب د نږدې سیمو څخه لوړ وي. [۳] په عموم کې، ښارونه د روغتیا ، اوبو او بریښنا ، د ځمکې کارولو ، کور او ترانسپورت لپاره پیچلي سیسټمونه لري او په کلیو کې د سادگي څخه لرې دي. [۴]

د ښار او ښاري کېدو تاریخ[سمول]

د ښارونو په بدن کې د بدلون تاریخ په وروستیو لسیزو کې یوه مهمه موضوع ګرځیدلې ده. د نړۍ لومړی درې تمدنونه د خپل پیل د وخت پر بنسټ، میسوپوتامیا ، مصر او هند دي، چې د مړو تمدنونو په نوم یادیږي، او لویدیځ تمدن له دې دریو تمدنونو څخه سرچینه اخلي. د چین تمدن یو غیر معمولي استثنا ده. د دې نه منلو وړ کلتور ، له پیل څخه، په درې زره پیړۍ کې، د ژیړ سیند په غاړه کې، تر 20 پیړۍ پورې. بیا هم، دا دوام لري. [۵]

ښار باید د اوه زره کلونو څخه ډیر تاریخ په پام کې ونیول شي، کوم چې د نوولیتیک انقلاب څخه لږ وروسته څرګند شو، په منځني ختیځ کې د دایمي کلیوالي ټولنو په تدریجي بدلون سره، او په دوامداره توګه تر نن ورځې پورې پراخ شوی؛ په دې ډول چې نن ورځ دا د انسان په ژوند کې حاکمه بڼه ده. د ښارونو راڅرګندېدل د تاریخ په بهیر کې یو لوی بدلون و.

دا ښار د ټول لرغونی یونان سیسټم په زړه کې دی. یوناني تمدن یو ځل یو پیاوړی ډومین شو او د یوناني معجزې خبرې وشوې کله چې د یونان ښاري دولتونه تاسیس شول. د ښار تنظیم او د ښار راتلونکی د پخوانیو یونانیانو د فکر په مرکز کې و. [۶]

صنعتي انقلاب ، د یو پیاوړي محرک په توګه، د اقتصادي، اداري، سیاسي، ټولنیزو او کلتوري بنسټونو په جوړولو سره د ښارونو جوړښت بدل کړ. بلکه، دا د ښار په ټولنیز ژوند کې خورا لوی بدلونونه او بدلونونه راوستل. [۷]

د ښار د شتون لاملونه[سمول]

ښارونه یو مشترک خصوصیت لري او هغه د خپلو ګډو غوښتنو د پوره کولو لپاره په یوه ځای کې د خلکو تمرکز دی. نو دا د تاريخ په مختلفو دورو کې د خلکو د ګډو غوښتنو توپير دی چې د ښار د رامنځته کېدو د لاملونو په اړه د بېلا بېلو نظريو د رامنځته کېدو لامل شوی دی. د مثال په توګه، د فرانسوي تاریخ لیکونکي، فاسټیل دی کولنګ په دې باور دی چې زاړه ښارونه باید د نویو ښارونو سره پرتله نشي. په ننني عصر کې د ښار د شتون د ثابتولو تر ټولو ښه لاملونه اقتصادي لاملونه دي. [۸]

د ښار جوړونې اغېزې[سمول]

په ځمکه باندې د انسانانو اصلي اغېزه د بیولوژیکي کمپلیکسونو رامینځته کول دي، په ځانګړې توګه د ښارونو. ځکه چې زیاتره کارونه د ښارونو د شتون او د هغو د پراخېدو له امله رامنځته کیږي او وده کوي. [۹]

په چاپېریال باندې د ښار اغېزې[سمول]

  • د منظرې بدلول (د طبیعي چاپیریال او مصنوعي چاپیریال مخلوط کول) کوم چې کولی شي بدمرغه شي که چیرې دا دوه چاپیریالونه مطابقت نلري.
  • د مصنوعي لوړوالی رامینځته کول او پدې توګه د هوا حرکت سرعت او سمت اغیزه کوي.
  • د کثافاتو رامینځته کول او راټولول چې طبیعت یې د هضم کولو توان نلري، او د ویجاړولو لپاره یې باید اقدامات وشي.
  • د ښارونو د مختلفو فعالیتونو له امله د چاپیریال تودوخه.
  • د ځینو نباتاتو او ژوندیو موجوداتو لپاره مناسب چاپیریال ویجاړول.
  • د اقلیم بدلونونه د نباتاتو د بدلونونو په پایله کې پیښیږي.
  • د چاپیریال ککړتیا زیاتوالی.
  • د ځمکې په توپوګرافي کې بدلون چیرې چې ښارونه جوړیږي.
  • د ځمکې لاندې اوبو په کچه کې بدلون.
  • د شور د ککړتیا د مختلفو ډولونو زیاتوالی.
  • د مختلف ډوله بصری ککړتیا زیاتوالی.
  • د ارتباطي لارو د ډولونو زیاتوالی. [۹]

د ښاريزم نظريې[سمول]

په نړۍ کې د ښاريزم نظریه: لکه د تاریخي دورې دوام، د آسیا د تولید طریقه، د ختیځ ظلم او داسې نور.[سرچينه پکارده]

د ایراني ښاريزم نظریه: لکه د ایراني ټولنې ستراتیژي او ځمکنۍ پالیسي، د نفوسو د ښار له تیورۍ څخه، د تابعیت او غیر تابعیت تر منځ اړیکه، د ښاري پیمانه او واحد جوړونې پیمانه او داسې نور.[سرچينه پکارده]

د الفا ښار[سمول]

بشپړې ليکنې لپاره ولولئ: شهر جهانی
کله چې یو ښار بل ښار ته د رسېدو لپاره پراخ شي، دا ښاري سیمه یو مهم ښار او ځینې وختونه یو لوی ښار (نړیوال مرکز) ګڼل کېدی شي.

د نړۍ ځينې مهم ښارونه[سمول]

په نړۍ کې ترټولو ګڼ نفوس لرونکي ښارونه په لاندې ډول دي:

ګڼه ښار هېواد لید د ملګرو ملتونو 2018 اټکل
۱ ټوکیو جاپانجاپان ۳۷٬۴۰۰٬۸۹۰
۲ ډېلي  هند ۲۸٬۵۱۴٬۳۶۹
۳ شانګهای  چين ۲۵٬۵۸۲٬۰۰۰
۴ ساو پاولو
برازیلبرازيل
۲۱٬۶۵۰٬۰۰۰
۵ مکسيکو ښار مکسيکومکسيکو ۲۱٬۵۸۲٬۳۵۸
۶ قاهره مصرمصر ۲۰٬۰۷۶٬۰۰۰
۷ ممبۍ  هند ۱۹٬۹۸۰٬۰۰۰
۸ بیجینګ  چين ۱۹٬۶۱۸٬۰۰۰
۹ ډاکه بنګله دېشبنګله ديش ۱۹٬۵۷۸٬۰۰۰
۱۰ اوساکا جاپانجاپان ۱۹٬۲۸۳٬۹۸۷

د ژوند د کیفیت له مخې د نړۍ تر ټولو غوره ښارونه په لاندې ډول دي: [۱۰]

رتبه ښار هیواد نفوس
(ملیون خلک)
د ژوند کیفیت له مخې
په 2010 کې
1 ویانا
اتريشاتريش
1.8 108.6
2 زوریخ
سويسسويس
0.4 108
3 جنیوا
سويسسويس
0.2 107.9
4 وینکوور
کاناډاکاناډا
0.6 107.4
4 اوکلنډ
نيوزيلاندنيوزيلاند
1.4 107.4
6 دوسلدورف
جرمنيجرمني
0.6 107.2
7 فرانکفورت
جرمنيجرمني
0.7 107
7 میونيخ
جرمنيجرمني
1.4 107
۹ برن
سويسسويس
0.1 106.5
10 سیډني
آسټرالياآسټراليا
4.6 106.3
28 سنګاپور سنګاپور بېلګه 103.5

انځورنه[سمول]

اړوندې پوښتنې[سمول]

  • ښاري پلان جوړونه
  • ښار جوړونه
  • ښاري ډیزاین
  • ښاري مدیریت
  • د نړۍ د ښارونو لېست
  • د نفوسو پر بنسټ د ایراني ښارونو لېست
  • ښار
  • نړیوال ښار
  • خویندې (ښارونه)

سرچینې او سرچینې[سمول]

  • فارسي جیو الکترونیکي مجله
  • د ښاري پلان جوړونې اساساتو ته یوه پیژندنه (د انجینر اسماعیل شیعه لخوا لیکل شوی)
  1. دکتر حسینی، سید علی. اصول و مبانی برنامه‌ریزی شهری و روستایی، انتشارات دریای دانش، رشت، چاپ اول، ۱۳۹۰ خورشیدی، صص ۴۹ و ۵۰.
  2. فکوهی، ناصر. انسان‌شناسی شهری. تهران، نشر نی، چاپ دوم، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص ۲۶.
  3. عابدین درکوش، سعید. درآمدی به اقتصاد شهری، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، چاپ سوم، ویراست سوم، ۱۳۸۹ خورشیدی، صص ۹ تا ۱۱.
  4. ترجمه از ویکی‌پدیا انگلیسی، مقاله شهر
  5. موریس، جیمز، تاریخ شکل شهر تا انقلاب صنعتی، ۱۳۷۴ خ. دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، صص ۵، ۹ و ۱۰.
  6. آقاجانپور، علی. سیر اندیشه‌های مدیریت شهری در غرب باستان و اثر ارزشهای منبعث از آن در شهرداری منطقه یک تهران (شمیران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت شهری، تیر ۱۳۸۷ خورشیدی.
  7. شکیبا مقدم، محمد، مدیریت سازمان‌های محلی و شهرداری‌ها، مؤسسه انتشاراتی میر، تهران، ۱۳۸۴، صص ۲۵۳ تا ۲۵۷
  8. عابدین درکوش، سعید. درآمدی به اقتصاد شهری، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، چاپ سوم، ویراست سوم، ۱۳۸۹ خورشیدی، ص ۲۲.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ داریوش، بابکانسان طبیعت معماری، علم ودانش،1389
  10. News Release: 2010 Mercer Quality of Living survey