المان

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
(له جرمني نه مخ گرځېدلی)
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی

د المان فدرالي جمهوریت د لویدیځې اروپا له هیوادونو څخه یو دی. آلمان په الماني|Deutschland) په رسمي نوم د آلمان فدرال جمهوریت {{په الماني|BRD:Bundesrepublik Deutschland) المان له ۱۹۸۹ كاله يعني د برلین دیوال له منځه تلو وروسته هڅه كوي چې د مخ په زياتېدونكي پرمختيايي اقتصاد په وسيله خپله پخوا جبران كړي. دا هېواد له شمال لور نه شمال سمندر، ډنمارک او د بالتیک له سمندر سره گډه پوله لري، له ختیځ لور نه له پولنډ او د د چېک جمهوریت سره، له سویل نه له اتریش او سویس سره او له لودیز لوري نه له فرانسه، بلجیم، لوکزامبورک او هالنډ سره گډه پوله لري.

د المان فدرال جمهوریت
Bundesrepublik Deutschland[lower-alpha ۱]
Flag of Germany
بيرغ
رسمي نښان of Germany
رسمي نښان
موخه: "Einigkeit und Recht und Freiheit"
"Unity and Justice and Freedom" (de facto)
Location of  المان  (dark green) – on the European continent  (green & dark grey) – in the اوروپا بیرلیگی  (green)  —  [Legend]
Location of  المان  (dark green)

– on the European continent  (green & dark grey)
– in the اوروپا بیرلیگی  (green)  —  [Legend]

پلازمېنه
او لوي ښار
برلین[a]
۵۲°۳۱′ شمال ۱۳°۲۳′ ختیځ / 52.517°شمال 13.383°ختيځ / 52.517; 13.383
رسمي ژبې الماني[۱][lower-alpha ۳]
قومي ډلې (۲۰۱۲[۲])
دين
پيژندګلوي المان
حکومت فدرالي حکومتکينډۍ:جبپارلماني سیستمکينډۍ:جبجمهوریت
Joachim Gauck
آنقلا مرکل
قانون جوړونه کينډۍ:آریت
بوندسرات
بوندستاق
[[]]
۲ فبرورې ۹۶۲
۸ جون ۱۸۱۵
۱۸ جنورې ۱۸۷۱
۱۱ اګست ۱۹۱۹
۲۳ مې ۱۹۴۹
۱ جنوري ۱۹۵۸
۳ اکتوبر ۱۹۹۰
سیمه
ټولټال سيمه ۳۵۷٬۱۶۸
د کثافاتو نړيوال ريکاډ ۵۸
کثافت ۲۲۷
ن خ د ت (پي پي پي) ۲۰۱۵  د اټکل له مخې
• ټول
$۳٫۸۴۲ تریلیون[۴] (۵)
• پر نفر
$۴۷٬۰۳۳[۴] (۲۰)
نا خالص داخلي تولید (نومي) ۲۰۱۵  د اټکل له مخې
• ټول
$۳٫۳۷۱ تریلیون[۴] (۴)
• پر نفر
$۴۱٬۲۶۷[۴] (۲۰)
ګيني (۲۰۱۴) negative increase ۳۰٫۷[۵]
Error: Invalid Gini value
د بشري پرمختيا اندازه  (۲۰۱۴)  ۰٫۹۱۶[۶]
Error: Invalid HDI value · ۶
پيسې یورو () (EUR)
وخت زون CET (يو ټي سي+۱)
• اوړي (دورخکو)
CEST (يو ټي سي+۲)
د موټر چلولو لورې ساغ
د ټیلیفون کوډ ۴۹
انټرنېټ کوډ .de او .eu
  1. ^  برلین is the sole constitutional capital and de jure seat of government, but the former provisional capital of the Federal Republic of Germany, بون, has the special title of "federal city" (Bundesstadt) and is the primary seat of six ministries; all government ministries have offices in both cities.

دینونه

ددغه هيواد زياتره اوسيدونكي مسيحيان دي. او ژوند ته هيله پكې په ښځو كې تر ۸۱ كلنۍ او په نارينه وو كې تر ۷۶ كلونو پورې ده. د جرمني فدرال جمهوريت ۱۶ فدراسونه لري. دغه فدراسونونه كولاى شي چې په ځينو مـسایلو كې خپلواك عمل وكړي.

ښارونه

بادن وورتمبرګ، بایرن، برلين، فرانکفورټ، برمن، هامبورگ، هسن، ملنبورګ-فورپومرن، نيدرزاكسن، نوردراين-وستفالن، راينلاند-فالټز، زارلاند، زاكسن-آنهالت، اشلسويگ-هولشتاين او تورينگن ددغه هيواد ۱۶ فدراسینونه دي. د المان پلازمينه او د حكومت مركز برلين دى. دغه هيواد د ملگرو ملتونو ، ناټو، جي اته هیوادونه، اروپایي ټولنه او 5+1هیوادونه په څير سازمانونو کې غړى دى. له دوهمي نړيوالي جګړې وروسته چې جرمني يې پرانستونكى وو دغه هيواد په دوه برخو لويديځ او ختيځ وويشل شو او د برلين ديوال د برلين ښار په دوه برخو يعني ختيځ او لويديځ وويشلو.

بیا رغونه

د ختيځ جرمني خلكو چې د شوروي اتحاد تر څارنې لاندې يې ژوند كاوه ښه اقتصادي وضعيت نه درلود. د برلين ديوال له منځه تللو سره د المان اقتصاد وغوړېد او د څو كلونو په اوږدو كې دغه هيواد د امريكا او جاپان ترڅنګ د اقتصاد له نظره د نړۍ په لومړيو هيوادونو كې راغى.[۸]

تاریخ

د برلین دیوال د المان هیواد په تاریخ کې یو مشهور دیوال وو چې ترننه یې یوه برخه ولاړه ده.

جغرافیه

Topografik harita.
سیمه آلمان هیواد
نقشه

اقتصاد

المان د داخلي ناخالص توليد له نظره د نړۍ دريم هيواد دى او د عايد له نظره د كاليو ستر صادروونكى او په نړۍ كې د كاليو د ورادوونكو هيوادونو په دوهمه درجه كې راځي. د نړيوالې سوداگرۍ د سازمان د احصائې په اساس په ۲۰۰۶ ميلادي كال كې د آلمان د صادراتو كچه ۱.۱۳۳ تريليونه ډالره وو. لدې سره سره د المان په لويديځه نيمايي كې ژوند د هغه د ختيځې نيمايي برخې په نسبت ډير ښه كيفيت لري.

په آلمان كې زيات صنايع فعال دي. لكه د الكترونيكي ، ميخانيكي ، كيمياوي موادو ، منسوجاتو خوراكي او نقليه وسايطو په څير صنايع. د بنز ، بي ام او فالكس واگون په څير د موټر جوړونې كارخانې يې هم خپل محصولات ټولې نړۍ ته وړاندې كوي. ددغه هيواد مهم صادرات د ليږد راليږد وسيلې او الكترونيكي وسايل جوړوي. په ۲۰۰۲ ميلادي كال كې آلمان په نړۍ كې د انرژۍ پنځم مصرفوونكى هيواد وو او دغه هيواد ته د لومړنۍ انرژۍ د دريو برخو څخه دوه برخې واردېدلې. په همدې كال آلمان په اروپايي هيوادونو كې د بريښنا تر ټولو ستر مصرفوونكى هيواد هم وو. په همدې كال كې د المان واكوالانو د خپل هيواد له تجديدونكې انرژۍ څخه د مصرفي انرژۍ د نيمايي برخې تامين د خپل كار په اجنډا كې راووست. آلمان په زياتو ډبرو سكرو سربېره د اوسپنې ، بوكيسټ ، مسو ، نېكل ، قلعي ، سپينو زرو ، پټاسو او مالگې په څير نسبتاً كوچنۍ طبيعي زيرمې هم لري. بانكوالي او مالي چارې د بهرنيو اسعارو د عايد مهمې سرچينې دي او فرانكفورت په نړۍ كې د مالي او سوداگريزو چارو يو اصلي مركز گڼل كيږي. په دغه هيواد كې د بېكارۍ كچه ۷.۱ سلنه ده چې همدا چاره ددغه هيواد د سياستوالانو په وړاندې يوه مهمه ستونزه ده.

سياست

په المان كې د تصميم نيونې مبنا ددغه هيواد اساسي قانون دى چې پكې ددغه هيواد په ډيموكراټيك اوسېدو ټينگار شوى دى. د دغه هيواد د حكومت په مشرتابه كې ولسمشر دى چې زياتره سمبوليك رول لري او مهم تصميمونه زياتره د حكومت د مشر په غاړه دي چې هغه لومړى وزير يا صدر اعظم دى. په آلمان كې لوى او واړه گوندونه هم فعاليت لري چې پكې مسیحی ډيموكراټيك (CDU)، سوسیال ‌مسیحي (CSU)، سوشيل‌ دموکراټ (SPD)، لیبرال (FDP)، د شنو ۹۰ فيصدي اتحاد (Bündnis 90/Die Grünen) او چپ گوند (Die Linke) زيات قدرت لري. آلمان او فرانسه له ډېر پخوا څخه سياسي نږدېوالى لري چې دغه موضوع په آلمان كې د هلموت كهل او په فرانسه كې د فرانسيس ميتيران د لومړيو وزارتونو په مهال لازياتوالى وموند.

اړيكتيايي چارې

په دغه هيواد كې ۳۷۳ ټلويزیوني چينلونه پروگرامونه خپروي او ۳۸ ميليونه او شپږ لكه انټرنيټي كاروونكي لري. دغه هيواد له اړيكتيايي نظره په پرمختللو هيوادونو كې راځي. په دغه هيواد كې ۵۴ ميليونه ثابتې ټلفوني كرښې شته او څه دپاسه ۸۴ ميليونه مبايل كرښې هم پكې په فعاليت بوختې دي. ۱۶ ميليونه او څلور لكه او ۹۴ زره اينټرنيټي كوربانه لري او انټرنيټي كود يې هم de دى.

ایداري وېش

'د المان هیواد د آیالاتونو نوملړالمان هیواد د ولایتونو نوملړ/د المان ایداري وېش)

د المان نقشه
نښان بیرغ نوم مرکز مساحت نفوس بنسټ
Coat of arms of Baden-Württemberg (lesser).svg Flag of Baden-Württemberg.svg بادن وورتمبرګ شتوتګارت ۳۵،۷۵۲ ۱۰،۷۵۵،۰۰۰ ۱۹۴۹
Bayern Wappen.svg Flag of Bavaria (striped).svg بایرن مونیخ ۷۰،۵۵۲ ۱۲،۵۴۲،۰۰۰ ۱۹۴۹
Brandenburg Wappen.svg Flag of Brandenburg.svg براندنبورگ پوتسدام ۲۹،۴۷۹ ۲،۵۰۰،۰۰۰ ۱۹۹۰
Country symbol of Berlin color.svg Flag of Berlin.svg برلین برلین ۸۹۲ ۳،۴۶۹،۰۰۰ ۱۹۹۰
Bremen Wappen.svg Flag of Bremen.svg برمن برمن ۴۱۹ ۶۶۱،۰۰۰ ۱۹۴۹
Coat of arms of Thuringia.svg Flag of Thuringia.svg تورینګن ارفورت ۱۶،۱۷۲ ۲،۲۳۱،۰۰۰ ۱۹۹۰
Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg Flag of Rhineland-Palatinate.svg راینلند پالڅ ماینڅ ۱۹،۸۵۳ ۴،۰۵۲،۸۰۳ ۱۹۴۹
Wappen des Saarlands.svg Flag of Saarland.svg زارلاند زاربروکن ۲،۵۶۹ ۱،۰۱۸،۰۰۰ ۱۹۵۷
Coat of arms of Saxony.svg Flag of Saxony.svg زاخسن درسدن ۱۸،۴۱۶ ۴،۱۴۳،۰۰۰ ۱۹۹۰
Wappen Sachsen-Anhalt.svg Flag of Saxony-Anhalt (state).svg زاخسن-انهالت ماګدبورګ ۲۰،۴۴۶ ۲،۳۳۱،۰۰۰ ۱۹۹۰
DEU Schleswig-Holstein COA.svg Flag of Schleswig-Holstein.svg شلسویګ-هولشتاین کیل ۱۵،۷۹۹ ۲،۸۳۳،۰۰۰ ۱۹۴۹
Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (great).svg Flag of Mecklenburg-Western Pomerania.svg مکلنبورګ-فورپومرن شورین ۲۳،۱۸۰ ۱،۶۳۹،۰۰۰ ۱۹۹۰
Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg Flag of North Rhine-Westphalia.svg نوردراین-وستفالن دوسلدورف ۳۴،۰۸۵ ۱۷،۸۳۷،۰۰۰ ۱۹۴۹
Coat of arms of Lower Saxony.svg Flag of Lower Saxony.svg نیدرزاخسن هانوفر ۴۷،۶۰۹ ۷،۹۱۴،۰۰۰ ۱۹۴۹
DEU Hamburg COA.svg Flag of Hamburg.svg هامبورگ هامبورگ ۷۵۵ ۱،۷۸۸،۰۰۰ ۱۹۴۹
Coat of arms of Hesse.svg Flag of Hesse.svg هسن ویسبادن ۲۱،۱۱۵ ۶،۰۶۶،۰۰۰ ۱۹۴۹

سرچینې

  1. Bundespräsidialamt . Repräsentation und Integration.
  2. Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (January ۲۰۱۴) (in German) (PDF). Migrationsbericht ۲۰۱۲ [Migrarion Report ۲۰۱۲]. Bundesministerium des Innern Referat Öffentlichkeitsarbeit. http://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Publikationen/Migrationsberichte/migrationsbericht-2012.pdf. Retrieved ۲۷ July ۲۰۱۴. 
  3. Numbers and Facts about Church Life in Germany 2016 Report. Evangelical Church of Germany. Retrieved 06 December 2016.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ (په October ۲۰۱۵ کې). Germany. International Monetary Fund
  5. . Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer
  6. (په ۲۰۱۵ کې). ۲۰۱۵ Human Development Report. United Nations Development Programme
  7. (په ۲۶ August ۲۰۱۶ کې). Population at 82.2 million at the end of 2015 – population increase due to high immigration. destatis.de.
  8. http://www.rohi.af/fullstory.php?id=41592/ د المان فدارلي جمهوریت سره اشنایي، روهي ویب پاڼه