سوېلي اسيا

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
سوېلي اسيا
South Asia
1,891,454,121 (2018)[۱]
د نفوس له مخې د لويو وچو نوملړ[۲]

د '''سویلي آسیا''' نقشه، دا اوه هېوادونه لري

د سوېلي اسیا ښاري نقشه

سويلي اسیا (انګريزي:South Asia) د اسیا د وچې جنوبي يا سوېلي سیمې دي، چې د هند نيمه لويې وچې او هغې ته نږدې سیمې پکې شاملې دي. دغه سيمه (له لوېديځه څخه تر ختيځه) د لويديځې اسيا ، منځنۍ آسيا ، ختيځې اسيا او جنوب ختيځې اسيا تر منځ موقعيت لري، چې له يوې خوا د نړۍ دريم لوی سمندر، د هند سمندر او له بلې خوا د نړۍ تر ټولو لوړه طبيعي سيمه ده. د همالیا د چت په توګه ګڼل کیږي، د غرونو لړۍ چې د نیپال څخه تېریږي، د پاکستان او منځنۍ آسیا په شمول، تر ټولو اوږد خلیج دی چې برصغیر له چین څخه جلا کوي.

  1.  بنگله دېشبنګله ديش
  2. هندهند
  3.  بوټانبوتان
  4. پاکستان پاکستان
  5. افغانستانافغانستان
  6. سريلانکا سريلانکا
  7. مالديپمالديپ او
  8.  نيپالنيپال شامل دي

برسېره پردې، تبت ( د چین د خلکو جمهوریت ) ځینې وختونه د کلتوري دلایلو له امله جنوبي آسیا ګڼل کیږي [۳] [۴]

د بر صغير اصطلاح تعريف او کارونه[سمول]

هند او هغې ته نږدې سيمې

د برصغیر اصطلاح د هغه سیمې لپاره کارول کیږي چې د هند په تخته کې د یوریشیا پلیټ سره شمال ته موقعیت لري. پداسې حال کې چې د سیاسي اصطلاح په توګه دا نوم د برصغیر لپاره کارول کیږي. په دې کې د هندي پولو څخه بهر سیمې هم شاملې دي، په ځانګړې توګه ً ، چې د خپل ګاونډي پاکستان سره د اوږدې مودې سیاسي، ټولنیز - توکمیز ( پښتانه ) اړیکې لري. په داسې حال کې چې په پاکستان کې د سیند سیند لویدیځ سیمې ځینې وختونه د تاریخي دلایلو له مخې منځنۍ آسیا ګڼل کیږي. یوه بیلګه یې بلوچستان دی، چې د هند په تخته کې نه دی، بلکې د ایران د ساات پلیټو په څنډو کې موقعیت لري.

احصايه او تاريخ شمېرنه[سمول]

له هغه وخته چې جنوبي اسیا د تاریخ په اوږدو کې تل د بهرنیو یرغلګرو تر نفوذ لاندې وه، نو دلته کلتور هم د بېلابېلو قومونو په یو ځای کېدو سره جوړ شوی دی. په هرصورت، اکثریت په هندویزم او اسلام باور لري، نو د سویلي آسیا کلتور د دواړو مذهبونو لخوا ژوره اغیزه لري.

جنوبي اسیا په نړۍ کې یو له ګڼ مېشتو سیمو څخه دی. دلته شاوخوا ً ملیارده خلک ژوند کوي چې د نړۍ د ټول نفوس پنځمه برخه جوړوي. په سیمه کې د نفوس کثافت په هر مربع کیلومتر کې 305 خلک دي چې د نړۍ د اوسط کثافت څخه 7 ځله لوړ دی.

دا سیمه د خپل زرغونتیا له امله تل د بهرنیو یرغلګرو تر بریدونو لاندې راغلې ده، خو په دې کې شک نشته چې د نورو قومونو حکومتونه د دې خاورې تېر تېر باسي. ډېرو پخوانیو حکومتونو په تېره بیا د ً اسیا مغلو د سیمې په کلتور، مذهب او دودونو ډېر اغېز کړی دی. او د دوی د ستر دور نښان نن هم په برصغیر کې لیدل کیدی شي. د هغه د واکمنۍ پرمهال، سیمه په ټوله نړۍ کې د "طلایی مرغۍ" په نوم پیژندل شوې.

په پخوانیو وختونو کې د سیند سیند تمدن د نړۍ یو له خورا پرمختللو تمدنونو څخه و چې شاوخوا ً زره کاله دمخه تاسیس شو.

وروسته د اروپا د استعمار په دوره کې دا سیمه د بریتانیې تر ولکې لاندې راغله، په داسې حال کې چې یو څو وړې سیمې هم د پرتګال ، هالنډ او فرانسې تر ولکې لاندې وې. په هرصورت، سیمه د 1940 لسیزې په وروستیو کې خپلواکه شوه.

جغرافيه[سمول]

مینلینډ سویلي آسیا د ډیری مختلف کلتورونو او تمدنونو زانګو ده ، دا په جغرافیه کې هم متنوع دی. په شمال کې د غرونو له لوړو څوکو څخه نیولې بیا په جنوب کې تر لویو میدانونو، پراخې بې کوره دښتې او د استوایی سیمو د ځنګلونو او د ناریل ونې هره سیمه د دې خاورې رنګارنګوالی زیاتوي.

له جغرافيايي او سياسي پلوه، بنګله دېش، هند، بوتان، پاکستان، سريلانکا او نيپال د جنوبي اسيا د يوې برخې په توګه پيژندل شوي دي. دوی د سارک، د سیمه ییزو همکاریو سازمان پورې تړلي دي. په دې وروستیو کې افغانستان هم د دغه سازمان غړیتوب ترلاسه کړی دی.

د سویلي آسیا په شمال کې د همالیا غرونو لړۍ ده ، چې د یو لوی دیوال په څیر ولاړ دی چې په واورو پوښل شوی او د آسیا له پاتې وچې څخه جلا کوي. همالیا په نقشه کې د کمان په څیر ښکاري. د سیند ، ګنګا او برهماپوترا سیندونو لوی حاصلخیز میدانونه او ډیلټایک سیمې دا غرنۍ سیمې له ټاپو وزمې څخه جلا کوي. په منځ کې د دکن لوی تخت پروت دی، چې دواړو خواو ته یې د ساحلونو او دوه غرونو سلسلې دي چې د ختیځ او لویدیځ غرونو په نوم یادیږي.

له بلې خوا، د بنګله دېش ډېری برخه د برهمپترا او ګنګا سیندونو لوی ډیلټایک سیمه کې پروت دی. د اوړي د مونسون په جریان کې، موسمي بارانونه او د همالیا څخه خټکي اوبه دا سیندونه سیلاب کوي، چې په بنګله دیش کې څو ځله سخت سیلابونه تجربه کوي چې په میلیونونو خلک یې وژلي دي.

ِ کرنيزې ځانګړتیاوې[سمول]

ځکه چې د جنوبي اسیا د اکثریت وګړو ژوند په کرنه ولاړ دی، د سیندونو حاصلخېزه سیندونه، غرنۍ دره او ساحلي سیمې یې ډېرې ګڼ مېشتې دي، خو اوس له کلیو څخه ښارونو ته د کډوالۍ د رجحان د چټک زیاتوالي لامل دی. په ښارونو کې د کار زمینه برابرول. له همدې امله په ښارونو کې ستونزې را ولاړیږي، په ځانګړې توګه د ً د لازمو اسانتیاوو د نشتوالي له امله د خلکو لویه برخه په داسې ځایونو کې ژوند کولو ته اړ دي چې حتی د ژوند لومړني اړتیاوې هم نه لري. ممبۍ ، کلکته او کراچۍ په سیمه کې لوی ښارونه دي.

اقتصاد[سمول]

د سویلي اسیا د ۶۰ سلنه وګړو روزګار په کرنه پورې تړلی دی، خو له دې سره سره په سیمه کې یوازې دومره حاصلات کرل کېدای شي چې د هېواد د خوراکي اړتیاوو د پوره کولو توان ولري او ډېر وخت دغه هېوادونه له خوراکي توکو څخه واردوي. بهرني هیوادونه د دې لوی لامل د کرنې په برخه کې د لرغونو دودیزو میتودونو کارول او عصري میتودونو ته نه لاسرسی دی. اجناس په عمده توګه کرل کیږي چې وریجې په ختیځ او لویدیځ کې په هغو سیمو کې کرل کیږي چیرې چې اوبه په کافي اندازه شتون لري په داسې حال کې چې جوار د دکن په پلازمینه کې او غنم په شمالي سیمو کې کرل کیږي. برسېره پردې، چای او پنبې مهم نغدي فصلونه دي.

په وروستیو کلونو کې، هند د چټک صنعتي ودې تجربه کوي، په ځانګړې توګه د ً ، الوتکو، کیمیاوي موادو، خواړو او مشروباتو په برخه کې. د دې تر څنګ د ټوکر، کانونو، بانکدارۍ او غالیو صنعتونه په پاکستان کې ښه شهرت لري، په داسې حال کې چې په هند، مالدیپ، سریلانکا او پاکستان کې هم سیاحت په چټکۍ سره وده کوي. وړوکي صنايع هم د ځايي خلکو اړتياوې پوره کوي، خو په دغو صنعتونو کې توليد شوي يو شمېر توکي، په ځانګړې توګه د ً او پنبې فابريکې، جامې، د څرمن توکي او زيورات هم بهر ته صادرېږي.

هېوادونه[سمول]

هیواد
سيمه


</br> (km²)
نفوس (۲۰۰۹) د نفوس کثافت



</br> (/km²)
GDP



</br> (۲۰۰۹)
د سړي سر عاید



</br> (۲۰۰۹)
پلازېمنه پيسې حکومت رسمي ژبې نښان
بنگله دېشبنګله ديش 147,570 162,221,000 [۵] 1,099 100,002 ملیون ډالره $551 ډاکه ټکه پارلماني ډیموکراسي بنګالي ژبه National emblem of Bangladesh.svg
بوټانبوتان 38,394 697,000 [۵] ۱۸ ۱،۲۶۹ میلیونه ډالره 1,832 ډالر تيمپو ISO 4217 هندي روپۍ د اساسي قانون ملکیت زونکه Emblem of Bhutan.svg
هندهند 3,287,240 1,210,193,422 [۶] ۳۸۲ [۶] $1,537,966 میلیونه ډالره [۷] $1,271 نوي ډیلي هندي روپۍ فدرالي جمهوریت ، پارلماني ډیموکراسي هندي ، انګلیسي ، اردو (په ۷ ایالتونو کې) Emblem of India.svg
[[مالدیف|مالديپ]]مالديپ ۲۹۸ 396,334 [۵] 1,330 1,357 میلیونه ډالر ۴،۳۸۸ ډالره نارینه روفیا جمهوریت دهوي Emblem of Maldives.svg
نيپالنيپال 147,181 29,331,000 [۵] ۲۰۰ 22,615 ملیون ډالره ۱۲۲۷ ډالره کتمندو نيپالي روپۍ د خلکو جمهوریت نیپالی ژبه Emblem of Nepal.svg
پاکستانپاکستان 796,095 170,608,000 [۵] ۲۲۵ 174,866 میلیونه ډالر $1023 اسلام اباد پاکستانۍ روپۍ اسلامي جمهوریت اردو ، انګلیسي [۸] State emblem of Pakistan.svg
سريلانکاسريلانکا 65,610 20,238,000 [۵] ۳۰۹ ۵۳،۲۴۱ میلیونه ډالره $5,300 سری جیوردینی پوره کوټه د سریلانکا روپۍ د خلکو سوسیالیست جمهوریت سنهالا ژبه ، تامل ژبه Emblem of Sri Lanka.svg
افغانستانافغانستان 652,867 38,346,720 $72.911 billion $2,024 کابل افغانۍ د افغانستان اسلامي امارت پښتو، دري

ژبې[سمول]

South Asian Language Families.png

په دې سیمه کې په زرګونو ژبې د ډیرو ژبو سره خبرې کیږي.

اړونده مقالې[سمول]

  1. شمالي اسیا
  2. منځنۍ اسیا
  3. سویل لویدیځ آسیا
  4. ختیځ آسیا
  5. سویل ختیځ آسیا

سرچينې[سمول]

  1. Population of Southern Asia (2018) - Worldometers
  2. "South Asia Regional Overview". South Asian Regional Development Gateway. د اصلي آرشيف څخه پر 21 نومبر 2008 باندې. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  3. [۱] کينډۍ:Wayback یونیورسٹی آف کیلی فورنیا
  4. [۲] یونیورسٹی آف شکاگو
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ "USCensusBureau:Countries ranked by population, 2009". د اصلي آرشيف څخه پر ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۳ باندې. د لاسرسي‌نېټه ۰۱ اپرېل ۲۰۱۲. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ "Census of India : Provisional Population Totals : India :Census 2011". Censusindia.gov.in. مؤرشف من الأصل في ۲۵ ډيسمبر ۲۰۱۸. د لاسرسي‌نېټه ۲۱ مارچ ۲۰۱۲. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  7. "Report for Selected Countries and Subjects". Imf.org. 2006-09-14. مؤرشف من الأصل في ۲۵ ډيسمبر ۲۰۱۸. د لاسرسي‌نېټه ۲۱ مارچ ۲۰۱۲. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  8. "Population by Mother Tongue" (PDF). Population Census Organization, Government of Pakistan. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۱۷ فبروري ۲۰۰۶ باندې. د لاسرسي‌نېټه ۳۱ مې ۲۰۰۸. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)