Jump to content

اردو ژبه

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
(له اوردو ژبه نه مخ گرځېدلی)
اوردو ژبه
اردو (اوردو) ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
عامه معلومات
عمومي معلومات
ځانګړې وېشنيزه
سیمييزيتوب د
د لیکلو سیسټم
د ويونکو شمېر
۶۸٬۶۰۰٬۰۰۰ (۲۰۱۹)
۶۸٬۶۱۹٬۸۳۰[۲] (۱۹۹۹)
۹۴٬۰۲۲٬۹۰۰[۲] (۱۹۹۹) ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
د توکمپوهنې ژبې حالت
ايزو ۶۳۹-۱ کوډ
ur ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
د ژبې کوډ
ur ددې ځانګړني سمول پر ویکي‌ډېټا
هېواد
اردو زبان
اردو ژبه
ویل کېږی په پاکستان
هند
ټول وییونکی ۶۶ میلیونه
د ژبې کورنی د هند-اروپایی ژبې
هند-ایرانی ژبې
اردو ژبه
د لیکلو بڼه د اردو الفبا
د ژبې د پرمختگ اداره مقتدرہ قومی زبان
رسمي ژبه په پاکستان

اردو ژبه د هند و آریایي ژبو له ډلې نه ده چې په پراخه کچه په جنوبي اسیا کې پرې تکلم  کېږي. دا ژبه د پاکستان ملي ژبه او منځګړې ژبه ده. په هند کې، اردو د قانون تر ملاتړ لاندې اتمه ژبه ده، چې حیثیت، فعالیت او کلتوري میراث یې د هند د اساسي قانون له لوري په رسمیت پېژندل شوی او هم د هند په څو ایالتونو کې رسمي ژبه ده. په نیپال کې، اردو یوه رسمي سیمه يیزه لهجه ګڼل کېږي.  [۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷]

اردو د هندوستاني ژبې پارسي شوې معیاري او راجستر (تنوع لرونکې) ژبې په توګه تعریف شوې ده. اردو او هندي چې د هندوآریایي ژبو له ډلې دي، د سانسکرت او پراکریت څخه اخیستل شوې، د لغتونو ګډه ټولګه، ورته آوازپوهنه (فونولوژي)، نحوه او ګرامر لري، چې دواړه ژبې د عامیانه تکلم پرمهال یو له بل سره د پوهېدو وړ دي. لکه څنګه چې رسمي اردو ادبي، سیاسي او تخنیکي لغتونه له پارسي څخه اخلي، رسمي هندي، دا اړخونه له سنسکرت څخه اخلی، چې په پایله کې، د رسمیت د لاملونو د زیاتېدو له امله د دواړو ژبو پوهاوی له یوې او بلې سره په پراخه کچه کمېږي. [۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲]

په ۱۸۳۸ ز کال کې د ختیځ هند د بریتانوي کمپنۍ د واکمنۍ پرمهال، اردو د دې کمپنۍ له لوري په شمالي هند کې د پارسي ځایناستې وټاکل شوه. پارسي تر دې مهاله د هندي- اسلامي سترواکیو د درباري ژبې په توګه کارول کېده. د اروپا د استعمار په دوره کې دیني، ټولنیز او سیاسي لاملونه را منځته شول چې د اردو او هندي تر منځ د توپیر ملاتړ یې کاوه او د هندي-اردو ژبو تر منځ د بحث د راپورته کېدو لامل شوه.  [۲۳][۲۴]

په اتلسمه پېړۍ کې اردو یوه ادبي ژبه شوه او دوه ورته معیاري بڼې یې په ډیلي او لکنهو کې رامنځته شوې. په ۱۹۴۷ ز کال کې د هند له تجزیې څخه وروسته، درېیمه بڼه یې د پاکستان په کراچۍ ښار کې را څرګنده شوه. دکني، چې په سویلي هند کې یوه کارېدونکې پخوانۍ بڼه وه، په ۱۶مه پېړۍ کې د دکني سلطنتونو د دربار ژبه شوه.[۲۵][۲۶][۲۷][۲۸]

له ۲۰۲۱ ز کال را په دې خوا، په نړۍ کې اردو یووېشتمه لویه تکلمي ژبه ده چې نږدې ۱۶.۹ میلیونه مورني تکلم کوونکي لري. د ایتنولوګ د ۲۰۱۸ ز کال د اټکلونو پر بنسټ: اردو په نړۍ کې لسمه پراخه تکلمي ژبه ده، چې د دویمي ژبې په توګه د تکلم کوونکو په ګډون یې ټول تکلم کوونکي ۲۳۰ میلیونه وګړي دي.  [۲۹][۳۰][۳۱]

تاریخچه

د هندي په څېر، اردو هم د هندوستاني ژبې یوه بڼه ده. ځیني ژبپوهان وړاندیز کوي چې د اردو لومړنۍ بڼې د منځنیو پېړیو (له شپږمې پېړۍ څخه تر دیارلسمې پېړۍ پورې) د مخکینۍ شاراسیني ژبې د اپبرمشا له بڼې  څخه تکامل وکړ. شاراسیني د هند و آریایي له منځنیو ژبو نه ده چې د نورو عصري هند آریایي ژبو مور هم ده.  [۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶]

سرچینې

کارويبولي د هند د ډیلي په سیمه کې بومي ژبه وه، چې د هغې لومړنۍ بڼه د زړې هندي (یا هنداوی) په نوم یادېږي. دا ژبه د هند و آریایي د مرکزي ژبو د لویدیځ هندي له ډلې ده. د اسلامي فتوحاتو په اوږدو کې او د هند په نیمه وچه کې د هندوانو او مسلمانو د دودونو تر منځ اړیکو (له ۱۲ پېړۍ څخه تر ۱۶ مې پېړۍ پورې) د دې لامل شوه، چې د ګنگا-جمونو تهذیب د ګډ حاصل په بڼه د هندوستاني ژبې د رامنځته کېدو لامل شول.  [۳۷][۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۴۲][۴۳][۴۴][۴۵][۴۶][۴۷][۴۸][۴۹][۵۰]

د هندي ژبې زړې هندي د ډیلي په څېر ښارونو کې، له پارسي څخه د لغاتو پور پیل کړ او د "هندي" او وروسته بیا "هندوستاني" په نوم یاده شوه. په سویلي هند کې (په ځانګړې توګه په ګولکونډا او بیجاپور کې)، د منځنیو پېړیو په هند کې د دکني ژبې په نوم د ژبې یوې بڼې وده وکړه، چې له تلوګو او مراهټي څخه یې پور کلیمات درلودل. د هنداوی یو لومړنی ادبي دود، د دیارلسمې پېړۍ په وروستیو کې د امیر خسرو له لوري را منځته شو. [۵۱][۵۲][۵۳][۵۴][۵۵][۵۶][۵۷][۵۸][۵۹][۶۰][۶۱][۶۲] 

هغه ژبه  چې اوس د اردو په نوم یادېږي، له دیارلسمې پېړۍ څخه د اتلسمې پېړۍ تر پایه پورې د هندي، هنداوی، هندوستاني، دهلوي، لاهوري او لشکري په نامه یادېده. د اتلسمې پېړۍ په لومړیو کې د اورنګزېب د واکمنۍ په پای کې، یوه عامه ژبه د ډیلي په شاوخوا کې په خپرېدو شوه چې د (زبان اردو) په نامه یادېده اونوم یې د ترکي کلیمې اوردو (پوځ) یا اوردا څخه اخیستل شوی و، ویل کېږي چې د "کمپ ژبې"، یا "زباناردو" یا په بومي توګه "لشکري زبان" په توګه رامنځته شوه. په هند کې د ترک-افغان ډیلي سلطنت، پارسي د خپلې رسمي ژبې په توګه وټاکله چې دې سیاست، د مغولي سترواکۍ له لوري دوام و موند، چې له ۱۶ مې پېړۍ څخه تر ۱۸ مې پېړۍ پورې د سویلي آسیا په ډېرو شمالي برخو کې خپره شوه او په هندوستاني ژبه یې د پارسي نفوذ را منځته کړ.[۶۳][۶۴][۶۵][۶۶][۶۷][۶۸][۶۹][۷۰][۷۱]

په لومړي ځل د اردو ژبې نوم، د ۱۷۸۰ ز کال په شاوخوا کې د شاعر غلام همداني مصحفي له خوا وړاندې شو. د ادبي ژبې په توګه، اردو درباري او اشرافي بڼه خپله کړه. په داسې حال کې چې اردو د هندو-آريايي د ځايي هندي ژبي کارېدلی ګرامر او اساسي لغتونه وساتل، د نستعليق د لیک سيسټم يې خپل کړ، چې د پارسي خطاطۍ په توګه را منځ ته شوی و.  [۷۲][۷۳][۷۴][۷۵][۷۶][۷۷]

نور تاریخي نومونه

د دې ژبې د تاریخ په اوږدو کې، اردو ته څو نورو نومونه، لکه: هندي، هنداوی، ریخته، اردو مولا، دکني، لاهوري، ګوجري، مورس او دهلوي هم کارول شوي دي.

د صوفی لیکوالانو لکه اشرف جهانګیر سمناني څو آثارو د اردو ژبې لپاره ورته نومونه کارولي. شاه عبدالقادر رایي پوري، لومړی کس و چې قرآنکریم یې اردو ته وژباړه.[۷۸]

د شاه جهان په وخت کې پلازمېنه ډهلي ته ولېږدول شوه او د شاه جهان آباد په نوم ونومول شوه او د ښار بازار د اردو مولا په نوم ونومول شو.[۷۹][۸۰]

د لومړي ځل لپاره اردو ته د ریخته کلیمه د اکبر پاچا په دوره کې وکارول شوه. دا په اصل کې پارسي کلیمه وه چې د " مخلوط جوړولو" په معنا وه. خسرو لومړنی کس و چې د شعر لپاره یې ورته کلیمه وکاروله.  

سرچينې

  1. Reference URL: https://iso639-3.sil.org/code/urd.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Stated in: اتنولوګ. Publisher: SIL International. اثر ژبه: انګليسي ژبه. ISSN: 1946-9675.
  3. "اتنولوګ" (په انګليسي ژبه ). SIL International. لاسرسي‌نېټه ۱۰ مې ۲۰۱۹. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)صيانة CS1: لغة غير مدعومة (link)
  4. "ScriptSource - India". لاسرسي‌نېټه ۲۱ اگسټ ۲۰۲۳. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  5. "ScriptSource - Pakistan". لاسرسي‌نېټه ۲۱ اگسټ ۲۰۲۳. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  6. "ScriptSource - Fiji". لاسرسي‌نېټه ۱۹ اگسټ ۲۰۲۳. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  7. "ScriptSource - United Kingdom". لاسرسي‌نېټه ۲۱ اگسټ ۲۰۲۳. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  8. "ScriptSource - Canada". لاسرسي‌نېټه ۲۱ اگسټ ۲۰۲۳. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  9. "ScriptSource - United States". لاسرسي‌نېټه ۲۱ اگسټ ۲۰۲۳. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  10. "ScriptSource - Norway". لاسرسي‌نېټه ۲۱ اگسټ ۲۰۲۳. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |access-date= (لارښود)
  11. "Urdu"Archived 19 March 2016 at the Wayback Machine.. Random House Webster's Unabridged Dictionary.
  12. Urdu language, Encyclopaedia Britannica, 5 December 2019, لاسرسي‌نېټه ۱۷ اکتوبر ۲۰۲۰, member of the Indo-Aryan group within the Indo-European family of languages. Urdu is spoken as a first language by nearly 70 million people and as a second language by more than 100 million people, predominantly in Pakistan and India. It is the official state language of Pakistan and is also officially recognized, or “scheduled,” in the constitution of India. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  13. Urdu (n), Oxford English Dictionary, June 2020, لاسرسي‌نېټه ۱۱ سپټمبر ۲۰۲۰, An Indo-Aryan language of northern South Asia (now esp. Pakistan), closely related to Hindi but written in a modified form of the Arabic script and having many loanwords from Persian and Arabic. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  14. Muzaffar, Sharmin; Behera, Pitambar (2014). "Error analysis of the Urdu verb markers: a comparative study on Google and Bing machine translation platforms". Aligarh Journal of Linguistics. 4 (1–2): 1. Modern Standard Urdu, a register of the Hindustani language, is the national language, lingua-franca and is one of the two official languages along with English in Pakistan and is spoken in all over the world. It is also one of the 22 scheduled languages and officially recognized languages in the Constitution of India and has been conferred the status of the official language in many Indian states of Bihar, Telangana, Jammu, and Kashmir, Uttar Pradesh, West Bengal, and New Delhi. Urdu is one of the members of the new or modern Indo-Aryan language group within the Indo-European family of languages. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  15. Gazzola, Michele; Wickström, Bengt-Arne (2016). The Economics of Language Policy. MIT Press. مخونه 469–. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-262-03470-8. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود) Quote: "The Eighth Schedule recognizes India’s national languages as including the major regional languages as well as others, such as Sanskrit and Urdu, which contribute to India’s cultural heritage. ... The original list of fourteen languages in the Eighth Schedule at the time of the adoption of the Constitution in 1949 has now grown to twenty-two."
  16. Groff, Cynthia (2017). The Ecology of Language in Multilingual India: Voices of Women and Educators in the Himalayan Foothills. Palgrave Macmillan UK. مخونه 58–. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1-137-51961-0. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود) Quote: "As Mahapatra says: “It is generally believed that the significance for the Eighth Schedule lies in providing a list of languages from which Hindi is directed to draw the appropriate forms, style and expressions for its enrichment” ... Being recognized in the Constitution, however, has had significant relevance for a language's status and functions.
  17. "National Languages Policy Recommendation Commission" (PDF). MOE Nepal. 1994. مخونه Appendix one. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۲۶ مارچ ۲۰۲۳ باندې. لاسرسي‌نېټه ۱۴ مارچ ۲۰۲۱. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  18. Gibson, Mary (13 May 2011). Indian Angles: English Verse in Colonial India from Jones to Tagore. Ohio University Press. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0821443583. Bayly's description of Hindustani (roughly Hindi/Urdu) is helpful here; he uses the term Urdu to represent "the more refined and Persianised form of the common north Indian language Hindustani" (Empire and Information, 193); Bayly more or less follows the late eighteenth-century scholar Sirajuddin Ali Arzu, who proposed a typology of language that ran from "pure Sanskrit, through popular and regional variations of Hindustani to Urdu, which incorporated many loan words from Persian and Arabic. His emphasis on the unity of languages reflected the view of the Sanskrit grammarians and also affirmed the linguistic unity of the north Indian ecumene. What emerged was a kind of register of language types that were appropriate to different conditions. ...But the abiding impression is of linguistic plurality running through the whole society and an easier adaptation to circumstances in both spoken and written speech" (193). The more Persianized the language, the more likely it was to be written in Arabic script; the more Sanskritized the language; the more likely it was to be written in Devanagari. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  19. Basu, Manisha (2017). The Rhetoric of Hindutva. Cambridge University Press. د کتاب نړيواله کره شمېره 9781107149878. Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  20. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  21. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  22. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  23. Metcalf, Barbara D. (2014). Islamic Revival in British India: Deoband, 1860-1900. Princeton University Press. مخونه 207–. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1-4008-5610-7. The basis of that shift was the decision made by the government in 1837 to replace Persian as court language by the various vernaculars of the country. Urdu was identified as the regional vernacular in Bihar, Oudh, the North-Western Provinces, and Punjab, and hence was made the language of government across upper India. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  24. Ahmad, Rizwan (1 July 2008). "Scripting a new identity: The battle for Devanagari in nineteenth-century India". Journal of Pragmatics. 40 (7): 1163–1183. doi:10.1016/j.pragma.2007.06.005. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  25. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  26. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  27. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  28. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  29. Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (The World's 100 Largest Languages in 2007), in Nationalencyklopedin. Asterisks mark the 2010 estimates Archived 11 November 2012 at the Wayback Machine. for the top dozen languages.
  30. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  31. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  32. Dua, Hans R. (1992). Hindi-Urdu is a pluricentric language. In M. G. Clyne (Ed.), Pluricentric languages: Differing norms in different nations. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-012855-1.
  33. Kachru, Yamuna (2008), Braj Kachru; Yamuna Kachru; S. N. Sridhar (سمونګران), Hindi-Urdu-Hindustani, Cambridge University Press, مخونه 82, د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-521-78653-9, د اصلي آرشيف څخه پر ۲۴ جنوري ۲۰۲۰ باندې منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  34. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  35. Schmidt, Ruth Laila. "1 Brief history and geography of Urdu 1.1 History and sociocultural position." The Indo-Aryan Languages 3 (2007): 286.
  36. Malik, Shahbaz, Shareef Kunjahi, Mir Tanha Yousafi, Sanawar Chadhar, Alam Lohar, Abid Tamimi, Anwar Masood et al. "Census History of Punjabi Speakers in Pakistan."
  37. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  38. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  39. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  40. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  41. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  42. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  43. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  44. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  45. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  46. English-Urdu Learner's Dictionary (په انګليسي ). Multi Linguis. 6 March 2021. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1-005-94089-8. ** History (Simplified) ** Proto-Indo European > Proto-Indo-Iranian > Proto-Indo-Aryan > Vedic Sanskrit > Classical Sanskrit > Sauraseni Prakrit > Sauraseni Apabhramsa > Old Hindi > Hindustani > Urdu منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  47. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  48. Sisir Kumar Das (2005). History of Indian Literature (په انګليسي ). Sahitya Akademi. مخونه 142. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-81-7201-006-5. The most important trend in the history of Hindi-Urdu is the process of Persianization on the one hand and that of Sanskritization on the other. Amrit Rai offers evidence to show that although the employment of Perso-Arabic script for the language which was akin to Hindi/Hindavi or old Hindi was the first step towards the establishment of the separate identity of Urdu, it was called Hindi for a long time. "The final and complete change-over to the new name took place after the content of the language had undergone a drastic change." He further observes: "In the light of the literature that has come down to us, for about six hundred years, the development of Hindi/Hindavi seems largely to substantiate the view of the basic unity of the two languages. Then, sometime in the first quarter of the eighteenth century, the cleavage seems to have begun." Rai quotes from Sadiq, who points out how it became a "systematic policy of poets and scholars" of the eighteenth century to weed out, what they called and thought, "vulgar words." This weeding out meant "the elimination, along with some rough and unmusical plebian words, of a large number of Hindi words for the reason that to the people brought up in Persian traditions they appeared unfamiliar and vulgar." Sadiq concludes: hence the paradox that this crusade against Persian tyranny, instead of bringing Urdu close to the indigenous element, meant in reality a wider gulf between it and the popular speech. But what differentiated Urdu still more from the local dialects was a process of ceaseless importation from Persian. It may seem strange that Urdu writers in rebellion against Persian should decide to draw heavily on Persian vocabulary, idioms, forms, and sentiments. . . . Around 1875 in his word Urdu Sarf O Nahr, however, he presented a balanced view pointing out that attempts of the Maulavis to Persianize and of the Pandits to Sanskritize the language were not only an error but against the natural laws of linguistic growth. The common man, he pointed out, used both Persian and Sanskrit words without any qualms; منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  49. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  50. "Two Languages or One?". hindiurduflagship.org. خونديځ د اصلي څخه ۱۱ مارچ ۲۰۱۵. لاسرسي‌نېټه ۲۹ مارچ ۲۰۱۵. Hindi and Urdu developed from the "khari boli" dialect spoken in the Delhi region of northern India. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  51. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  52. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  53. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  54. Rahman, Tariq (2001). From Hindi to Urdu: A Social and Political History (PDF). Oxford University Press. مخونه 1–22. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-19-906313-0. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۴ باندې. لاسرسي‌نېټه ۰۷ اکتوبر ۲۰۱۴. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  55. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  56. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  57. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  58. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  59. "Amīr Khosrow - Indian poet". منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  60. Jaswant Lal Mehta (1980). Advanced Study in the History of Medieval India. 1. Sterling Publishers Pvt. Ltd. مخونه 10. د کتاب نړيواله کره شمېره 9788120706170. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  61. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  62. "Urdu language". Encyclopædia Britannica. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  63. Rahman, Tariq (2001). From Hindi to Urdu: A Social and Political History (PDF). Oxford University Press. مخونه 1–22. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-19-906313-0. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۴ باندې. لاسرسي‌نېټه ۰۷ اکتوبر ۲۰۱۴. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  64. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  65. Rahman, Tariq (2001). From Hindi to Urdu: A Social and Political History (PDF). Oxford University Press. مخونه 1–22. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-19-906313-0. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۴ باندې. لاسرسي‌نېټه ۰۷ اکتوبر ۲۰۱۴. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  66. Rauf Parekh (25 August 2014). "Literary Notes: Common misconceptions about Urdu". dawn.com. خونديځ د اصلي څخه ۲۵ جنوري ۲۰۱۵. لاسرسي‌نېټه ۲۹ مارچ ۲۰۱۵. Urdu did not get its present name till late 18th Century and before that had had a number of different names – including Hindi, Hindvi, Hindustani, Dehlvi, Gujri, Dakkani, Lahori and even Moors – though it was born much earlier. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  67. Malik, Muhammad Kamran, and Syed Mansoor Sarwar. "Named entity recognition system for postpositional languages: urdu as a case study." International Journal of Advanced Computer Science and Applications 7.10 (2016): 141-147.
  68. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  69. Alyssa Ayres (23 July 2009). Speaking Like a State: Language and Nationalism in Pakistan. Cambridge University Press. مخونه 19. د کتاب نړيواله کره شمېره 9780521519311. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  70. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  71. Lua error in Module:Lang at line 48: attempt to index field 'lang_name' (a nil value).
  72. Faruqi, Shamsur Rahman (2003), Sheldon Pollock (سمونګر), A Long History of Urdu Literary Culture Part 1, University of California Press, مخونه 806, د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-520-22821-4 منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  73. Rahman, Tariq (2001). From Hindi to Urdu: A Social and Political History (PDF). Oxford University Press. مخونه 1–22. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-19-906313-0. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۴ باندې. لاسرسي‌نېټه ۰۷ اکتوبر ۲۰۱۴. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  74. Coatsworth, John (2015). Global Connections: Politics, Exchange, and Social Life in World History. United States: Cambridge Univ Pr. مخونه 159. د کتاب نړيواله کره شمېره 9780521761062. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  75. Tariq Rahman (2011). "Urdu as the Language of Education in British India" (PDF). Pakistan Journal of History and Culture. NIHCR. 32 (2): 1–42. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  76. Delacy, Richard; Ahmed, Shahara (2005). Hindi, Urdu & Bengali. Lonely Planet. مخونه 11–12. Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other -- they'd both say yeh kitne kaa hay for 'How much is it?' -- but the written form for Hindi will be यह कितने का है? and the Urdu one will be یہ کتنے کا ہے؟ Hindi is written from left to right in the Devanagari script, and is the official language of India, along with English. Urdu, on the other hand, is written from right to left in the Nastaliq script (a modified form of the Arabic script) and is the national language of Pakistan. It's also one of the official languages of the Indian states of Bihar and Jammu & Kashmir. Considered as one, these tongues constitute the second most spoken language in the world, sometimes called Hindustani. In their daily lives, Hindi and Urdu speakers communicate in their 'different' languages without major problems. ... Both Hindi and Urdu developed from Classical Sanskrit, which appeared in the Indus Valley (modern Pakistan and northwest India) at about the start of the Common Era. The first old Hindi (or Apabhransha) poetry was written in the year 769 AD, and by the European Middle Ages it became known as 'Hindvi'. Muslim Turks invaded the Punjab in 1027 and took control of Delhi in 1193. They paved the way for the Islamic Mughal Empire, which ruled northern India from the 16th century until it was defeated by the British Raj in the mid-19th century. It was at this time that the language of this book began to take form, a mixture of Hindvi grammar with Arabic, Persian and Turkish vocabulary. The Muslim speakers of Hindvi began to write in the Arabic script, creating Urdu, while the Hindu population incorporated the new words but continued to write in Devanagari script. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  77. Holt, P. M.; Lambton, Ann K. S.; Lewis, Bernard, سمونګران (1977). The Cambridge History of Islam. Cambridge: Cambridge University Press. مخونه 723. د کتاب نړيواله کره شمېره 0-521-29138-0. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  78. Christine Everaert (2010). Tracing the Boundaries Between Hindi and Urdu. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-9004177314. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  79. Varma, Siddheshwar (1973). G. A. Grierson's Linguistic Survey of India. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  80. Khan, Abdul Jamil (2006). Urdu/Hindi: An Artificial Divide: African Heritage, Mesopotamian Root. د کتاب نړيواله کره شمېره 9780875864372. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)