يزيديان

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی
یزیدی
ایزدی
250px
يزيديان د سنجارغر په لمن کې، عراق/شام په سرحداتو کې، 1920 کال
ټول نفوس
700,000[۱][۲][۳]
د پام وړ نفوس لرونکي سیمې
 Iraq650,000[۴]
 Germany100,000–120,000[۵][۶][۷]
 سوريه70,000[۸][۹]
 روسیه40,586 (2010 سرشمېرنه)[۱۰]
 Armenia35,272 (2011 سرشمېرنه)[۱۱]
 Georgia12,174 (2014 سرشمېرنه)[۱۲]
 سويډن7,000[۷]
کينډۍ:Country data Hungary118 (2011 سرشمېرنه)[۱۳]
د کينډۍ پته ترلاسه شوه: کينډۍ:Country data Belarus45 (2009 سرشمېرنه)[۱۴]
کينډۍ:Country data Artsakh16 (2015 سرشمېرنه)[۱۵]
 اسټرېليا15 (2016 سرشمېرنه)[۱۲]
کينډۍ:Country data Latvia4 (2018 باضابطہ شماریات)[۱۶]
کينډۍ:Country data South Ossetia1 (2015 سرشمېرنه)[۱۷]
مذهبونه
یزیدیت
کتاب (کتابونه)
کتاب جلوہ
مصحف رش
ژبې
عربي او کردي (لاتیني ليکدود)

یزیدیان یا ایزیدیان د بين النهرين د کردانو مذهبي لږکیو ډله او د شمالي بين النهرين اصلي خلک دي چې د خپلمنځي ودونو سخت مخالف دي. د دوی مذهب، [۱۸] ، د نورو توحیدی مذهبونو، زردشتیزم ، اسلام ، عیسویت او یهودیت ګډون دی. [۱۹] [۲۰] [۲۱] [۲۲] كه يو يزدي له يو غير يزيد سره واده وكړي، هغه له دين څخه وتلى دى او هغه سړى هم اجازه نه لري چې ځان ته يزيد ووايي. [۲۳] [۲۴] دوی په عمده توګه د عراق په شمال کې د نینوا په ولایت کې میشت وو، کوم چې د لرغوني آشور واکمنۍ یوه برخه وه. په ارمنستان ، ګرجستان او سوریه کې د یزیدیانو ټولنه د 1990 لسیزې راهیسې د پام وړ کمه شوې ده، ځکه چې دوی اروپا ، په ځانګړې توګه آلمان ته مهاجر شوي دي. [۲۵]

د عراق د موصل ښار په لوېديځ کې د يزيديانو په مرکزي سيمه سنجر غره کې د يزيديانو پر ضد عمليات روان دي. د دوی په اړه ځینې غلط نظرونه شته. د داعش افراطیان په دې باور دي چې دا ټولنه له بنو امیه سره تړاو لري، په داسې حال کې چې نور یې د خورا ناخوښه واکمن یزید بن معاویه سره تړلي ګڼي . عصري څېړنې ښیي چې دا فرقه د یزید بن معاویه یا د ایران د یزد ښار سره هیڅ تړاوه نلري. په هرصورت، د عصري فارسي کلمې izad څخه، د خدای په مانا دی. د یزیدیانو د نوم عمومي مانا د خدای عبادت کوونکي دي او یزیدیان خپله فرقه په ورته ډول بیانوي.

عقیدې او نظریات[سمول]

د دې مذهب خلک خدای ته یزدان وايي او هغه دومره لوړ ګڼل کیږي چې په مستقیم ډول یې عبادت نشي کولی. یزدان د متحرک قدرت خاوند ګڼل کیږي او د ځمکې ساتونکی نه بلکې خالق دی. او له دې څخه اوه لوی روحاني قوتونه راوتلي، چې یو یې ملک طاؤس دی ، د مور پرېښته چې د خدای حکمونه پلي کوي. ملک طاؤس د خدای د تره زوی ګڼل کیږي. یزیدیان په ورځ کې پنځه ځله د ملک طاؤس عبادت کوي. د یزیدیانو په اند د ملک طاؤس بل نوم شیطان دی چې په عربي کې ابلیس ورته وایي او له همدې امله یزیدیانو ته د شیطان عبادت کوونکي ویل کیږي.

یزیدیان قرآن او انجیل ته درناوی لري، مګر د دوی خپل دودونه زباني دي. د محرمیت له امله د یزیدي فرقې په اړه هم غلط فهمونه شتون لري چې دا فرقه هم د پارسي مذهب سره تړاو لري چې دوی د رڼا او تیارو سربیره د لمر عبادت کوي. د یزیدي عقیدې له مخې، روح له یو بدن څخه بل بدن ته لېږدول کیږي او د تکرار زېږون روح پاکوي. د اوسنیو څېړنو له مخې، که څه هم د دوی زیارتونه د لمر په عکسونو سینګار شوي او د دوی قبرونه ختیځ ته د لمر لوېدو ته مخامخ دي، د دوی عقیده د اسلام او عیسویت ډېری عناصر لري. [۲۶]

رسمونه[سمول]

د واده په مراسمو کې یزیدي راهب ډوډۍ په دوو برخو ویشي او یوه برخه ناوې ته او یوه برخه ناوې ته ورکوي. ناوې د واده په مراسمو کې سرې جامې اغوندي. په دسمبر کې، یزیدیان د یوه راهب څخه د سرو شراب څښلو وروسته درې ورځې روژه نیسي. د دسمبر له 15 څخه تر 20 پورې، دوی د موصل په شمال کې په وادي لالش کې د شیخ عدي بن مصفر زیارت ته ورځي او په سیند کې مذهبي مراسم ترسره کوي، په شمول د څارویو قرباني . تر ټولو بده سزا چې هر یزیدي ورسره مخامخ کېدای شي له ټولنې څخه ایستل دی، چې د روح د پاکوالي بهیر په ټپه دریږي. له همدې امله، د یزیدیانو د بل مذهب د منلو پوښتنه نشته.

انځورونه[سمول]

بېروني تړونه[سمول]

(په 2007-10-14 باندې). {{{title}}}.

سرچينې[سمول]

  1. Allison, Christine (2004-02-20). "Yazidis i: General". انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا. مؤرشف من الأصل في ۰۷ جنوري ۲۰۱۹. د لاسرسي‌نېټه اگست 20, 2010. There are probably some 200,000-300,000 Yazidis worldwide. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |accessdate= (مساعدة)
  2. "Yezidi". Adherents.com. مؤرشف من الأصل في ۰۷ جنوري ۲۰۱۹. د لاسرسي‌نېټه ۳۱ مارچ ۲۰۰۸. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة) Cites estimates between 100,000 and 700,000.
  3. (په 2007-08-15 باندې). Deadly Iraq sect attacks kill 200. بی بی سی نیوز
  4. Iraq Yezidis: A Religious and Ethnic Minority Group Faces Repression and Assimilation Archived 9 January 2006[Date mismatch] at the Wayback Machine.، aina.org, 25 ستمبر 2005.
  5. . Jesiden in Deutschland: Das Trauma der Vorfahren. die Tageszeitung.
  6. . Die Religion der Yeziden. Deutschlandradio Kultur
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ (په 28 فروری 2010 باندې). Dispersion of the Yazidi Nation in Syria, Turkey, Armenia, Georgia and Europe: Call for UN Action.
  8. "Yazidi in Syria Between acceptance and marginalization" (PDF). KurdWatch. kurdwatch.org. د کتاب پاڼې 4. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۰۷ اپرېل ۲۰۱۴ باندې. د لاسرسي‌نېټه 1 اپریل 2014. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  9. Andrea Glioti (په 18 اکتوبر 2013 باندې). Yazidis Benefit From Kurdish Gains in Northeast Syria.
  10. "Приложение 2. Hациональный состав населения по субъектам Российской Федерации". Statistics of Russia (په الروسية ژبه کي). Statistics of Russia. مؤرشف من الأصل في ۰۷ جنوري ۲۰۱۹. د لاسرسي‌نېټه 22 اگست 2018. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |accessdate= (مساعدة)صيانة CS1: لغة غير مدعومة (link)
  11. "2011 Armenian census" (PDF). د لاسرسي‌نېټه ۱۸ اگسټ ۲۰۱۴. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ "Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence". مؤرشف من الأصل في ۰۷ جنوري ۲۰۱۹. د لاسرسي‌نېټه 22 اگست 2018. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |accessdate= (مساعدة)
  13. "Detailed tables – National regional data". د لاسرسي‌نېټه 22 اگست 2018. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |accessdate= (مساعدة)
  14. "u:Национальный статистический комитет Республики Беларусь" (PDF). Statistics of Belarus. د کتاب پاڼې 5. Archived from the original on ۱۸ اکتوبر ۲۰۱۳. د لاسرسي‌نېټه 22 اگست 2018. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |accessdate= (مساعدة)صيانة CS1: BOT: original-url status unknown (link)
  15. "Таблица 5.2-1 Население (городское، сельское) по национальности، полу" (PDF) (په الروسية ژبه کي). مؤرشف من الأصل في ۱۰ جنوري ۲۰۱۹. د لاسرسي‌نېټه 22 اگست 2018. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |accessdate= (مساعدة)صيانة CS1: لغة غير مدعومة (link)
  16. "Latvijas iedzīvotāju sadalījums pēc nacionālā sastāva un valstiskās piederības (Datums=01.01.2018)" (PDF) (په اللاتفية ژبه کي). د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۲۵ نومبر ۲۰۲۰ باندې. د لاسرسي‌نېټه 11 فروری 2018. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |accessdate= (مساعدة)صيانة CS1: لغة غير مدعومة (link)
  17. "4.5. Национальности или их самоназвания по самоопределению населения По республике южная осетия" (PDF) (په الروسية ژبه کي). د کتاب پاڼې 128. Archived from the original on ۰۷ اگسټ ۲۰۱۷. د لاسرسي‌نېټه 2 اگست 2018. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |accessdate= (مساعدة)صيانة CS1: لغة غير مدعومة (link) صيانة CS1: BOT: original-url status unknown (link)
  18. (په 15 اگست 2007 باندې). Background: the Yezidi. دی گارڈین.
  19. Eckardt, Frank; Eade, John (2011-01-01). The Ethnically Diverse City (په انګلیسي ژبه کي). BWV Verlag. د کتاب پاڼې 73. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-3-8305-1641-5. د اصلي آرشيف څخه پر ۰۷ جنوري ۲۰۱۹ باندې. د لاسرسي‌نېټه ۰۶ اکتوبر ۲۰۱۸. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  20. Philip G. Kreyenbroek. "Yezidism in Europe". مؤرشف من الأصل في ۰۷ جنوري ۲۰۱۹. د لاسرسي‌نېټه ۲۵ ډيسمبر ۲۰۱۵. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  21. Palmer, Michael D.; Burgess, Stanley M. (2012-03-12). The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice. John Wiley & Sons. د کتاب پاڼې 405. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1-4443-5536-9. د اصلي آرشيف څخه پر ۰۷ جنوري ۲۰۱۹ باندې. د لاسرسي‌نېټه 25 فروری 2014. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |access-date= (مساعدة)
  22. (په 8 اگست 2014 باندې). Who, What, Why: Who are the Yazidis?. Magazine Monitor, BBC News.
  23. "Marriage and family – Yezidis". www.everyculture.com. مؤرشف من الأصل في ۰۷ جنوري ۲۰۱۹. د لاسرسي‌نېټه ۰۷ فبروري ۲۰۱۶. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  24. Gidda, Mirren. "Everything You Need to Know About the Yazidis". TIME.com. مؤرشف من الأصل في ۰۷ جنوري ۲۰۱۹. د لاسرسي‌نېټه ۰۷ فبروري ۲۰۱۶. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  25. (په 2007-02-28 باندې). Lincoln Iraqis call for protection from terrorism. Lincoln Journal Star.
  26. http://www.bbc.co.uk/urdu/world/2014/08/140808_iraq_who_are_yazidi_zz.shtml