محمد طاهر کاڼی

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل
محمد طاهر کاڼی
محمد طاهر کاڼی
محمد طاهر کاڼی

محمد طاهر کاڼی (۱۳۴۴ لمريز = ۱۹۶۵ زېږدي کال) (په انگرېزي:Muhammad Tahir Kanay) د پښتو ژبې شاعر، ليكوال او ژباړن دی. نوموړی د کندوز ولايت د دښت ارچي ولسوالۍ د سلېمانخېلو په سيمه (شېرخان جم) په يوه بزگره كورنۍ كې زېږېدلى دى.

مخينه[سمول]

لومړنۍ زده كړې يې د دشت ارچي ولسوالۍ په دوران كلي ښوونځي كې تر نهم ټولگي پورې ترسره كړې. د ۱۳۵۸ ل كال په وروستيو كې د دوران کلي ښوونځی هم د ولسوالۍ د نورو ښونځيو په څېر وسوځول شو او محمد طاهر كاڼى دې ته اړوت چې له خپلې كورنۍ سره يو ځاى پلازمېنې كابل ته وكوچيږي او هلته خپلو زده كړو ته دوام وركړي. پر ۱۳۶۰ ل كال د کابل د رحمان بابا لېسې په نهم ټولگي كې شامل او پر ۱۳۶۳ ل كال د دغې لېسې له دولسم ټولگي نه فارغ شو. د ۱۳۶۳ ل كال د مرغومي په مياشت كې پوځي خدمت ته د سرتېري په توگه جلب شو. د كابل د تورې ډبرې (سياه سنگ) په پېنځم لمبر نقليه غونډ كې تر يونيم كال پوځي خدمت وروسته پر ۱۳۶۵ لمريز كال د لوړو زده كړو لپاره د شوروي اتحاد د اوكراين جمهوريت د لووف ښار پوهنتون ته واستول شو. پر ۱۳۷۰ ل (۱۹۹۱) زېږدي كال يې نوموړى پوهنتون د ښوونې او روزنې او كولتورپوهنې په څانگه كې پاى ته ورساوه او د ماسټرۍ په پوهنيزې درجې سره يې سور بريليك تر لاسه كړ.

طاهر كاڼي د ښوونځي په اتم ټولگي كې په نظم ليكلو پيل كړى وو. لومړني نظمونه يې نه دي ساتل شوي. څو کاله يې په شعر لیکنه کې لارغه راغله، خو له ۱۳۶۶ ل كاله راهيسې بیا كله كله شعر ليكي. له ۱۳۷۶ لمريز (۱۹۹۷ ز) كاله راهيسې يې شعرونه، ليكنې او ژباړې په بېلابېلو افغاني خپرونو كې خپريږي.

دندې[سمول]

محمد طاهر كاڼى پر ۱۹۹۳ ز كال له اوكراين نه روسيې ته ولاړ او په پلازمېنه مسکو کې مېشت شو. هلته يې تر ۱۹۹۶ زېږدي كاله د پلورونكي په توگه كار كاوه. د ۱۹۹۶ كال له پيل نه د ۱۹۹۷ ز كال تر ورستيو پورې پنډي (جوالي) وو او د يوې گولې ډوډۍ د پيدا كولو لپاره يې دغه درانه كار ته اوږه وركړې وه. د ۱۹۹۷ ز کال پر پاى او ۱۹۹۸ ز كال پر پيل څه موده په روسیه کې د مېشتو افغانانو د «اواز» په نامه ورځپاڼې پازوال چلوونكى وو. پر ۱۹۹۹ ز كال يې هم له مسكوه د خپرېدونكې «كابل» اونيزې د پازوالۍ چارې پرمخ بېولې، هممهال يې تر ۲۰۰۴ ز كاله په روسيه كې کله کله د مېشتو افغانانو د ښادۍ په غونډو كې د ټنگ ټكور چارې هم پرمخ بېولې.

محمد طاهر کاڼي د ۲۰۰۳ ز كال د اپرېل له ۸ مې نېټې د ۲۰۰۶ ز كال د اپرېل تر ۳۰ پورې د مسكو ولايت د كډوالو په اداره كې د ژباړونكي په توگه دنده درلوده. د ۲۰۰۷ ز كال د فبرورۍ له لومړۍ نېټې څخه د ۲۰۱۴ ز کال د ډيسمبر تر ۲۵ يې د روسيې غږ راډيو چې اوسنی نوم يې «سپوتنیک» دی، د افغانستان په څانگه كې د وياند او ژباړن په توگه دنده ترسره كوله. نوموړی د ۱۳۹۵ ل کال د غويي پر ۱۴ (د ۲۰۱۶ ز کال) د می پر ۳ له روسيې څخه هېواد ته راستون شو او د ۱۳۹۵ ل کال د تلې له لومړۍ نېټې راهيسې يې درې مياشتې په ملي راډيو ټلویزیون کې د اديتور په توگه دنده ترسره کړه. د ۱۳۹۵ ل کال د مرغومي له لومړۍ نېټې راهيسې د ملي راډیو په ارشيف کې دنده لري.

نور فرهنگي کارونه يې[سمول]

بايد وويل شي چې طاهر كاڼي پر ۱۳۶۸-۱۳۶۹ لمريزو كلونو په راډيو افغانستان او ټلويزيون كې هم درې سندرې ثبت كړې دي. پر ۱۳۶۸ ل کال يې لومړنۍ سندره په ټلويزيوني دېرې (حجرې) مجلس کې ثبت کړه چې شعر یې د عزيز تحريک او سربيت يې داسې وو: «چې ستا په ښکليو سترگو مې نظر ولگېده - په تامې خاموشي مې خود شرر ولگېده». دويمه سندره يې هم پر همدغه کال په راډيو افغانستان کې ثبت کړه چې د سلېمان لايق يوه غزل وه، طاهر کاڼي کمپوز کړې وه او سربيت يې داسې وو: «بيا مې ساقي ولید د خيالونو په خوبونو کې - بيا د جنت حورې راته ناڅې په جامونو کې». درېیمه سندره يې هم پر ۱۳۷۰ ل کال په راډيو افغانستان کې ثبت کړه. د دې سندرې شعر او کمپوز د استاد گل زمان وو او داسې پيل کېده: «راشه چې د خوږ زړگي حالونه تاته ووایم - هيڅ درته نور نه وايم، هيڅ درته نور نه وايم». د «بيا مې ساقي وليد...» غزل يې د راډيو افغانستان د ملي ارشيف په ۵۲۰۲ شمېره فيته او د «راشه چې د خوږ زړگي حالونه...» سندره يې د همدغه ارشيف په ۵۳۱۲ شمېره فیته کې خوندي دي.

همدا راز پر ليکوالۍ سربېره يې پر ۲۰۰۰ ز کال دوه هنري فېلمونه «ټايټانېک» او «د اسلام ظهور» په پښتو ژبه ژباړلي دي. پر همدغه ۲۰۰۰ ز کال يې د ژويو ژوند د لړۍ يو شمېر مستند او پوهنيز فېلمونه لكه زمريان ، د كايوت لېوه ، گوربتان ، كپېړ (ناکه)، د بېزوگانو نړۍ او ځينې نور پښتو ته راژباړلي دي.

وياړنې او ستاينې[سمول]

بايد وويل شي چې پر ۲۰۰۴ ز كال كې په جرمني كې د افغانستان د كولتوري ودې ټولنې محمد طاهر كاڼي ته د اړینو او ارزښتناكو نښيرونو د ژباړې له كبله د «بېنوا» د ژباړې ډالۍ ( جايزه ) وركړه. د دغې ډالۍ سند د ۲۰۰۴ ز كال د نوامبر پر ۲۳ مه په مسكو كې د يوې ځانگړې غونډې په ترڅ كې محمد طاهر كاڼي ته وسپارل شو. دغه غونډه د تکړه فرهنگپال ډاکتر شېر حسن حسن په نوښت د مسکو ښار په «سېواستوپل» هوټل کې جوړه شوې وه، چې پر يو شمېر مسکو مېشتو افغانانو سربېره د کانديد اکاډمیسين خدای بښلي استاد محمد انور نوميالي او نامتو شاعر عارف خزان هم پکې گډون کړی وو. په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنه هر کال د افغانستان د وتلو علمي او فرهنگي شخصیتونو درنښت په ستاینلیکونو کوي. پر ۲۰۱۰ ز کال هم نوموړې ټولنې محمد طاهر کاڼي ته ستاينليک ورکړ.

د ۱۳۹۶ ل کال د غويي د مياشتې پر ۱۳ (د ۲۰۱۷ ز کال د می پر ۳)، د افغانستان د فرهنگ په بډاينه کې د ښې او اغېزمنې برخې اخيستو په خاطر، د افغانستان اسلامي جمهوريت د هېوادمشر ډاکتر محمد اشرف غني له لوري محمد طاهر کاڼي ته د غازي میربچه خان دولتي مډال وړکړ شو.

چاپ شوي نښيرونه يې[سمول]

  1. افغانستان زما وروستۍ جگړه (له روسي ژبې څخه پښتو ژبې ته ژباړه)، ۶۰۳ مخه، د ۱۳۸۰ ل ل (۲۰۰۱ ز) كال پېښور چاپ.
  2. كوچنى شاهزاده (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۲۴ مخه، د ۱۳۸۱ ل ل (۲۰۰۲ ز) كال مسكو چاپ.
  3. افغانستان له شخصي دوسيې څخه (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۰۳ مخه، د ۱۳۸۲ ل ل (۲۰۰۳ ز) كال پېښور چاپ.
  4. د ماسكو لاس (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۷۳ مخه، د ۱۳۸۲ ل ل (۲۰۰۳ ز) كال پېښور چاپ.
  5. د جرمني امپراتورۍ افغاني جگړه (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۴۶۴ مخه، د ۱۳۸۳ ل ل (۲۰۰۴ز) كال پېښور چاپ.
  6. افغانستان او د پامير پرسر شخړه (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۳۸۸ مخه، د ۱۳۸۴ ل ل (۲۰۰۵ ز) كال پېښور چاپ.
  7. په منځنۍ اسيا كې لويه لوبه (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۳۸۹ مخه، د ۱۳۸۵ ل ل (۲۰۰۶ ز) كال پېښور چاپ.
  8. د افغانستان د شمال لوېديزې پولې ټاكل، روسي او برتانوي امپراتورۍ، ۳۲۷ مخه، (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، د ۱۳۸۸ ل ل (۲۰۰۹ ز) كال پېښور چاپ.
  9. د افغانستان له لارې هند ته د فرانسې او روسيې د لښكركشيو پلانونه (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۶۱ مخه، د ۱۳۸۹ ل ل (۲۰۱۰ ز) كال پېښور چاپ.
  10. د امير دوست محمد خان دربار ته د روسي سفير سفر او پر هرات باندې د پارس ناكام يرغل (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۶۷ مخه، د ۱۳۸۹ ل ل (۲۰۱۰ ز) كال پېښور چاپ.
  11. په تشيال کې لومړنی افغان، (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۴۰ مخه، د ۱۳۹۰ ل ل (۲۰۱۱ ز) کال چاپ.
  12. سردار عبدالرحمان خان او روسان، (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۷۲ مخه، د ۱۳۹۱ ل ل (۲۰۱۲ ز) کال لاهور چاپ.
  13. پاکستان د نړيوالې ترهگرۍ ځاله، (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۴۰۴ مخه، د ۱۳۹۲ ل ل (۲۰۱۳ ز) کال کابل چاپ، د افغانستان د سيمه ييزو مطالعاتو مرکز.
  14. واوره او توپان (کتاب) (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۷۶ مخه، د ۱۳۹۴ ل (۲۰۱۵ ز) کال جلال آباد چاپ، مومند خپرندويه ټولنه.
  15. په افغانستان کې د شوروي پوځونو ظلمونه او جنايتونه (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۴۶ مخه، د ۱۳۹۴ ل (۲۰۱۵) ز کال د خيبر خپرندويې ادارې چاپ.
  16. تنكۍ پاڼې، (د شعرونو غونډ)، ۷۰ مخه، د ۱۳۷۹ ل ل (۲۰۰۰ ز) كال مسكو چاپ.
  17. اعليحضرت آزاد خان افغان، (څېړنه)، ۲۴۷ مخه، د ۱۳۹۰ ل ل ( ۲۰۱۱ ز) کال چاپ.
  18. کيميايي عنصرونه (کتاب)، (څېړنه، په دوو ټوکو کې)، ۱۲۸۵ مخه، د ۱۳۹۴ ل ل (۲۰۱۵ ز) کال کابل چاپ، د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت.
  19. بهرني ليکوال (څېړنه)، د ۱۳۹۴ ل (۲۰۱۵) ز کال کابل چاپ، ۴۹۳ مخه، د افغانستان د علومو اکاډمي.

ناچاپه نښيرونه يې[سمول]

  1. په افغانستان کې زما پوځي دنده (له روسي څخه پښتو ته ژباړه).
  2. پر افغانستان باندې د شوروي اتحاد يرغل او په کابل کې کودتا (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه).
  3. پښتو ژبه (د ماشومانو لپاره درسي کتاب).
  4. د هايډروجن مرکبونه (څېړنه).
  5. کيميايي عنصرونه د انسان په بدن کې (څېړنه).
  6. له باران سره خبرې (دويمه شعري ټولگه).
  7. عضوي تېزابونه (څېړنه).
  8. اميني تېزابونه (څېړنه).

تر كار لاندې نښير[سمول]

  1. د افغان او انگرېز دويمه جگړه (ژباړه).

باندنۍ تړنې[سمول]

سرچينې[سمول]

  1. په سمسور وېبپاڼه کې د محمد طاهر کاڼي ژوندليک او شعرونه
  2. نوميالي افغان ژباړونکي محمد طاهر کاڼي ته د استاد بېنوا د ژباړې ډالۍورکړله شوه
  3. په جرمني کي د افغانستان په اړه علمي سيمينار بشپړ راپور
  4. http://kitabtoon.com/kitabona/tarikh/author/83