Jump to content

سیلیکاټ منرالونه

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا

سیلیکاټ منرالونه د منرالونو یوه ډله ده چې د سیلیکون ، اکسیجن او یو یا ډېرو فلزاتو له ترکیب څخه ترلاسه کیږي. سیلیکاټ منرالونه د ځمکې سیارې یو له خورا مهم او بډایه منرالونو څخه دي، او د ځمکې شاوخوا ۹۰٪ برخه له دې منراله جوړه شوې ده. [۱] [۲] [۳] دا منرالونه په دوه کټګوریو وېشل شوي دي: تیاره سیلیکاټ (د اوسپنې او مګنیزیم لرونکي) او سپک سیلیکاټ (پرته له اوسپنې او مګنیزیم). اولیوین ، پیروکسین ، امفیبول ، تور میکا ، تورمالین ، تالک ، سرپینټین او اسبیسټوس د لومړۍ کټګورۍ مثالونه دي او کوارټز ، فیلډسپر ، سپینه میکا او کاولینایټ د دویمې کټګورۍ بیلګې دي.

سليکاټو پاڼې، کریزوکل منرال

عمومي جوړښت[سمول]

د سیلیکاټ تر ټولو کوچنی ساختماني بلاک د تیتراهیدرال اهرام په شکل کې دی چې سطحې یې د مساوي مثلث څخه جوړ شوي دي.

دا د تیتراهیدرال سیلیکاټ بنسټونه یو منفي بریښنایي چارج لري او باید یو بل وګرځوي، مګر د منرالونو په کرسټال جوړښت کې، دا بنسټونه د مثبت آئنونو لکه المونیم ، اوسپنې او مګنیزیم په واسطه یو بل سره تړلي دي، نو د کرسټال واحد په توګه یو غیر جانبدار چارج لري. ټول .. د اډو نښلونکي ایونونه مختلف اندازې او بریښنایی چارجونه لري.

په عموم کې، تقریبا د ورته اندازې ایونونه کولی شي یو بل ځای ونیسي (اوسپنه او مګنیزیم، چې نږدې ایونیک شعاع لري، د سوډیم او کلسیم سره، چې د منرال کرسټال جوړښت کې یو بل ځای نیسي)، دا وضعیت د مهم بدلون لامل نه کیږي. د معدني جوړښت.

اصلي ډلې[سمول]

په معدنیات کې، د سیلیکیټ منرالونو د رنګ او تیاره یا روښانتیا پر بنسټ د طبقه بندي کولو سربیره، دا منرالونه د دوی د کرسټال جوړښت او سیلیکیټ اینون پر بنسټ په 7 کټګوریو ویشل شوي دي: [۴] [۵]

اصلي ډله کیمیاوي جوړښت کیمیاوي فورمول بېلګه
ټاپو سیلیکیټ جلا سیلیکون tetrahedra [SiO 4 ] 4− زیتون ، د چونې ډبره ، زرقون
بائنری سیلیکیټ دوه ګونی tetrahedron [Si 2 O 7 ] 6− Epidote، د ملیلایټ ګروپ
سایکل سیلیکیټ حلقه [ Si n O 3 n ] 2 n د ګوشنایټ ګروپ، د تورمالین ګروپ
واحد سلیکیټونه واحد زنځیر [ Si n O 3 n ] 2 n د پیروکسین ګروپ
دوه زنځير سیلیکیټ دوه زنځير [Si 4 n O 11 n ] 6 n د امفیبول ګروپ
شیټ سیلیکیټ پاڼه [Si 2 n O 5 n ] 2 n مایکاس او راس
د شبکې سیلیکیټ 3D شبکه [Al x Si y O (2 x +2 y ) ] x کوارټز ، فیلډسپارس ، زیولائټس

ټاپو سیلیکیټ[سمول]

Orthosilicate anion SiO4SiO . خړ بال د سیلیکون اتوم استازیتوب کوي، او سور بالونه د اکسیجن اتومونه دي.
په سویلي ډکوټا کې د جیولوژي میوزیم کې د نیسوسیلیکیټ نمونې

  په جزیره سیلیکیټونو یا انفرادي ټیټراهیدرا ( Nesosilicates ) کې -4 ټیټراهیدرا (SiO 4 ) واحد او خپلواک دي او د فلزي آیونونو په واسطه له نورو تیتراهیدرا څخه جلا شوي. د دې سیلیکیټ عمومي فورمول -4 (SiO 4 ) یا M 2 SiO 4 دی. د زیتون منرالونه په دې کټګورۍ پورې اړه لري.

کيانيټ

د دوی تر ټولو مهم دي:

  • د فانسیت ډله
    • Phenacite - Be 2 SiO 4
    • ویلیمیټ - Zn 2 SiO 4
  • د زیتون ډله
  • ګارنټ ګروپ
    • Pyrope - Mg 3 Al 2 (SiO 4 ) 3
    • المانډین - Fe 3 Al 2 (SiO 4 ) 3
    • Spasartite - Mn 3 Al 2 (SiO 4 ) 3
    • Grossolar - Ca 3 Al 2 (SiO 4 ) 3
    • اندراډیټ - Ca 3 Fe 2 (SiO 4 ) 3
    • Euvarovite - Ca 3 Cr 2 (SiO 4 ) 3
    • هایډروګروسولر
  • د زرکان ډله
    • Zircon - ZrSiO 4
    • Thorite - (Th,U)SiO 4
  • Al 2 SiO 5 المونیم سیلیکیټ ګروپ یا میټامورفیک سیلیکیټ
    • Andalosite - Al 2 SiO 5
    • Kyanite - Al 2 SiO 5
    • Sillimanite - Al 2 SiO 5
    • Dumortirite - Al 6.5-7 BO 3 (SiO 4 ) 3 (O,OH) 3
    • Topaz - Al 2 SiO 4 (F,OH) 2
    • سټورولایټ - Fe 2 Al 9 (SiO 4 ) 4 (O,OH) 2
  • د همیت ډله
    • Norbergite - Mg 3 (SiO 4 ) (F,OH) 2
    • Chondrodite - Mg 5 (SiO 4 ) (F,OH) 2
    • Humite - Mg 7 (SiO 4 ) (F,OH) 2
    • Clinohomite - Mg 9 (SiO 4 ) (F,OH) 2
  • داتولیت
  • ټایټینیټ
  • کلوریټیوډ

بائنری سیلیکاټ[سمول]

Pyrosilicate anion Si Si او 6-</br> Si .
په سویلي ډکوټا کې د جیولوژي میوزیم کې د سوروسیلیکټ نندارتون

Binary silicates یا Double tetrahedrons ( sorosilicates )، د سلیکټونو په دې کټګورۍ کې، tetrahedrons یو له بل سره د 2 څخه تر 2 پورې تړل شوي دي. بائنری سیلیکیټ 6 وړیا والینسونه لري، کوم چې د فلزي ایونونو لخوا اخیستل کیږي؛ د دوی اډې د -6 (Si 2 O 7 ) په شکل کې دي او په دوی کې د سیلیکون او اکسیجن تناسب له 2 څخه تر 7 پورې دی. د دې ډلې د منرالونو په منځ کې، لاندې یادونه کیدی شي:

  • هميمورفيټ
  • لاوسونيټ
  • د اپیډوټ ګروپ (په دواړو −4 (SiO 4 ) او −6 (Si 2 O 7 ) ګروپونه شامل دي)
  • وېزوويانېټ

سایکل سیلیکیټ[سمول]

په سایکلوسیلیکیټس کې، د دوی ټیتراهایډرونونه د دوو کونجونو په واسطه یو له بل سره تړلي دي او د دوی ترمنځ تړل شوي زنځیرونه جوړوي چې د حلقو په څیر ښکاري. په دې ګروپ کې د سیلیکون او اکسیجن تناسب له 1 څخه تر 3 پورې دی، د سایکلیک سیلیکون فارمول د 3 غړو (سلیکون) په شکل کې دی -6 (Si 3 O 9 )، د 4 غړو سره -8 په شکل کې دی. Si 4 O 12 ) او په شکل کې د 6 غړو سره شکل −12 (Si 6 O 18 ) دی، په بل عبارت، د دې ګروپ عمومي فورمول په لاندې ډول دی:

(SixO۳x)۲x-

سایکل سیلیکیټونه دي:

  • ۳ غړي:
    • BaTi ( Si3O9 )
  • ۴ غړي:
    • اکسینیټ - (Ca,Fe,Mn) 3 Al 2 (BO 3 ) (Si 4 O 12 ) (OH)
  • ۶ غړي:
    • Goshnite / Emerald - Be 3 Al 2 ( Si 6 O 18 )
    • Cordierite - (Mg, Fe) 2 Al 3 ( Si 5 AlO 18 )
    • تورمالین - (Na,Ca)(Al,Li,Mg) 3- (Al,Fe,Mn) 6 (Si 6 O 18 ) (BO 3 ) 3 (OH) 4

زنځيري سلیکیټونه[سمول]

په زنځیرونو کې ( Inosilicates )، tetrahedrons د خلاص زنځیرونو یا ربنونو په شکل کې موقعیت لري، په کوم کې چې tetrahedron د دوه کونجونو په واسطه مخکې او وروسته د تیتراهیدرا سره تړاو لري. د دوی عمومي فورمول د SiO 3 په شکل کې د 1 څخه تر 3 پورې تناسب لري، او که دا سلسله دوه چنده (ډبل) وي، نو دا به د 4 څخه تر 11 تناسب سره د Si 4 O 11 په بڼه وي.

زنځیر سیلیکیټونه په دوه فرعي څانګو ویشل شوي ، ساده زنځیر سیلیکیټ او دوه ځله سلیکیټونه .

ساده سلیکیټونه[سمول]

په ساده سلیکیټونو کې، تیتراهیدرا د ساده زنځیرونو په توګه تنظیم شوي. د دې ډلې اصلي مثال پېروکسين او پېروکسينډونه دي:

د پیروکسین کورنۍ[سمول]

  • Enstatite - Orthoferrosilicate لړۍ:
    • enstatite
    • فیروسلایټ
  • کبوتر
  • Diopsite - hedenbergite لړۍ
    • Diopside - CaMgSi 2 O 6
    • Hedenbergite
    • Augite - (Ca, Na) (Mg, Fe, Al) (Si, Al) 2 O 6
  • د سوډیم پیروکسین لړۍ:
    • د ګولنج ډبره (جادیت) - NaAlSi 2 O 6
    • Eogyrine (Akemite) - NaFe 3+ Si 2 O 6
  • سپوډومین - LiAlSi 2 او 6

د پېروکسونيډ کورنۍ[سمول]

    • ولاستونيټ - CaSiO 3
    • رودونيت - MnSiO 3
    • پېکټوليت - NaCa 2 (Si 3 O 8 ) (OH)

دوه زنځيره سيليکاټ پدې مانا ده چې په دې منرالونو کې د تیتراهیدرا دوه تارونه د ډبل زنځیر په شکل کې موقعیت لري او د اکسیجن پلونو په واسطه یو له بل سره وصل دي. د دې ډلې اصلي بیلګه امفیبولونه دي.

د امفیبول کورنۍ[سمول]

  • انټوفیلیتس
  • د کوم لړۍ
    • کمنګټونایټ
    • ګرونیرت
  • د ترمولیت لړۍ
    • ترمولیټ
    • اکټينولېټ
  • هورنبلېنډ
  • د سوډیم امفیبول ګروپ
    • ګلوکوفین
    • ریبکیټ
    • اورفودسونایټ

پاڼيز سیلیکیټ[سمول]

د پاڼيز سیلیکیټ ( فایلوسیلیکیټس ) په دې منرال کې د تیتراهیدرا اجزا په ورته سطحه د شیټونو په شکل کې دي او هر تیتراهیدرا د درې کونجونو په واسطه د نږدې تیتراهیدرا سره وصل دی. د هغې عمومي فورمول (Si 2 O 5 ) یا د 2 څخه تر 5 پورې تناسب دی.

د ټولو شیټ سیلیکیټ کرسټالونه پراخه لیدل کیږي او ټول یې فاصله لري. دوی معمولا نرم وي او تقریبا روښانه او ضعیف ځانګړي وزن لري. دوی یو بې ثباته کیمیاوي جوړښت لري او معمولا د یو بل لپاره د کیشنونو بدیل په دوی کې یوه عامه پدیده ده.

د سرپټین کورنۍ[سمول]

سرپینټاین هایدروس شیټ سیلیکیټونه دي چې د میګنیشیم منرالونو څخه جوړ شوي دي. کله کله اوسپنه (Fe) په دوی کې د Mg ځای نیسي. دا منرالونه پولیمورفیزم جوړوي، چې تر ټولو مهم یې انټيګوریټ او کریسوټائل دي. ځینې وختونه په دې منرالونو کې Fe ion د Mg ion د برخې لپاره ځای پرځای کیږي. د سرپینټینونو او کلورایټ ترمنځ توپیر دا دی چې المونیم ال د سرپینټینونو په ترکیب کې برخه نه اخلي. ګریسوټائل یو له منرالونو څخه دی چې اسبیسټوس یا غرنۍ پنبه کیږي. دواړه منرالونه په مونوکلینیک جوړښت کې کرسټال کوي. مګر د انټيګورائٹ کرسټال جوړښت د مسدس په څیر دی، او په کریسوټائل کې دا د رومبس په څیر دی.

د شیټ سیلیکیټ پورته درې مثالونه دي:

  • انټیګوریټ
  • کریسوټائل
  • لېزاردېټ

د خټو(رس) معدنی کورنۍ[سمول]

کاولينيټ
  • هیلویسټ
  • ایلیټ
  • کاولينيټ
  • مونټ مورينيټ
  • ورمیکولیټ
  • خبرې
  • پالیګورسکیټ
  • پیروفیلیټ

د میکا کورنۍ[سمول]

  • بایوټایټ
  • موسکويټ
  • پولوګوپيټ
  • ليپودوليټ
  • مارګوریټ
  • ګلوکونایټ

د کلورایټ کورنۍ[سمول]

  • کلورایټ

د شبکې سیلیکیټ[سمول]

په دې منرالونو کې سکفولډ سیلیکېټونه یا د شبکې سیلیکېټونه (Tectosilicates)، tetrahedra (SiO 4 ) د هر tetrahedron پواسطه د نږدې تیتراهیدرا سره وصل دي. د پایلې په توګه، دوی درې اړخیزه ودانۍ لري. ځینې تیتراهیدرونونه یو له بل سره په دریو ځایي توسیعونو کې وصل دي؛ له همدې امله، د اکسیجن هر اتوم په دوه نږدې tetrahedra پورې اړه لري. د دې ډلې مهم منرالونه لاندې لیکل شوي.

د سيليس کورنۍ[سمول]

کوارټز
  • کوارټز
  • ټیری ډیمیټ
  • کریسټوبلایټ
  • هیلیټ

د فیلډسپار کورنۍ[سمول]

  • الکالي فېلډ سپار
    • پوټاشیم فیلډسپارس
      • مایکروکلین
      • ساندین
      • اورتوکلیز
    • انورتوکلاز

د پلاجيوکلاز کورنۍ[سمول]

  • البیت
  • اولیګوکلیز
  • انډیسین
  • لیبراډورایټ
  • بټونایټ
  • انورتيت

د پېلډسپاتوييد کورنۍ[سمول]

  • نوزان
  • کانکریټ
  • لوسایټ
  • نیفلین
  • سوډالایټ
    • هاونین
  • لازوريت

د زیولیت کورنۍ[سمول]

  • نیټرولایټ
  • ستا ځواني
  • هالینډیټ
  • سټیلبیټ

سکاپولیټ کورنۍ[سمول]

  • ماریالیټ
  • ميونيټ

سرچینې[سمول]

  1. "Mineral - Silicates". britannica.com. خونديځ د اصلي څخه ۲۵ اکتوبر ۲۰۱۷. لاسرسي‌نېټه ۰۸ مې ۲۰۱۸. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  2. Deer, W.A.; Howie, R.A.; Zussman, J. (1992). An introduction to the rock-forming minerals (چاپ 2nd). London: Longman. د کتاب نړيواله کره شمېره 0-582-30094-0. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  3. Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis (1985). Manual of Mineralogy (چاپ 20th). Wiley. د کتاب نړيواله کره شمېره 0-471-80580-7. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  4. Deer, W.A. ; Howie, R.A. , & Zussman, J. (1992). An introduction to the rock forming minerals (2nd edition ed.). London: Longman ISBN 0-582-30094-0
  5. Hurlbut, Cornelius S. ; Klein, Cornelis ||1985). Manual of Mineralogy, Wiley, (20th edition ed.). ISBN 0-471-80580-7