د افريقا تاريخ

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی




لومړي فصل افریقادلومړی نړیوالی جګړی وروسته 1) دلومړي نړيوالي جګړي نتايج اوپايلي په افريقاکې 2) افريقااجتماعي سياسي وضعيت وروسته دلومړي نړيوالي جګړي څخه 3) دانساني اوطبعي منابعواستثمار 4) اروپايانوپه وسيله دافريقا مستقيم اوغيرمستقيم اداره 5) دپان افريقاپنځمه کنګره 6) 1960کال دافريقالپاره دلومړي نړيوالي جګړي پايلي په افريقا کې لومړي نړيواله جګړه چې په 1914پيل اوپه 1918کال پوري اوږده شوه په دغه جګړه يې دنړي 36هيوادونوګډون درلود خومهم هيوادونه المان،فرنسه ،انګلستان ،اتريش هنګري اوروسيه ؤسرمايه داروټولنوناموزنه مشراو ددغوهيوادونو دسرمايه دارانو اومشرانو مبارزه دنړۍ د هيوادو ددوباره ويشلوپه منظوردنړيوالې جګړې د عواملوڅخه وچې دغه جګړه د المان، هنګري،اوترکېي په ماته تمامه شوه اودنړۍ په نًقشه کې ستر بدلون مينځ ته راوړو. انګلستان اوفرانسه چې دنړۍ له برياليو هيوادونو څخه و، نود المان اوترکېي مستعمرات چې دافريقا الماني مستعمرات هم په کې شامل وپه خپلوکې تقسيم کړل دافريقي په ختيځ کې دتانزانيا د انګلستان لخوا اوپه مرکزي افريقاکې دروندا اوبروندي هيوادونه د بلژيک له خوا ونيول شول او په جنوبي افريقا داتحاديي د اثر لاندې راغله چې په دې توګه دافريقا د خلکو په ټولنيز اقتصادي او سياسي ژوند کې نوي فصل پرانيست. د افريقا سياسي او ټولنيز وضعيت وروسته له جګړي څخه افريقا د (1920-1939) کالونو تاريخ په نيمه قاره کې د سياسي او ملي اګاهي دمينځ ته راتلو شاهد دي چې د استعماري نظامونو په مقابل کې مقاومتونه ګړي چې په دغه مروجې قيامونه خلکو د افريقا په ټوله قاره کې د بهرنيو استعمار ګرانو څخه د ژغورنې لپاره پاڅونونه وکړل. په همدې وخت کې دشمالي افريقا هيوادونه مصر، الجزاير اومراکش دخپلواکې لپاره مبارزه پيل کړي. د هر هيواد چې د 1882م کال څخه وروسته دانګلس داثرلاندي ‌ؤ1918 م کال کې سوسيالستي کړي رامنځته شوچې بيايي دسوسيالست خزب جوړاوپه همدي کال کې دکارګرانوعمومي کنفرانس په مصرکې جوړشودانګليسانوپه مقابل کې عمومي نفرت موجود دهيوادپه مختلفوسيموکې پټوسازمان دانګليسانوپه ضداعلا ميي خپرولي 1919کال دانګليسانوپه ضد تظا هرات اواعتصا بات پيل شول خوداپاڅونونه دانګليسي عساکرولخواسرکوبه شول په 1921بل قيام په مصرکې پيل شو چې دغه پاڅون هم دانګليس لخوا سرکوبه شو دغه پيښو دانګليس دولت مجبورکړچي يولړامتيازات مصريانوته ورکړي 1929کال دمصر استقلا اغلان شو اوس دمصرخلکو خپله مبارزه انګليسي اشغال ګروقوتونودوتلولپاره پيل کړه دمراکش هيوادهم دهسپني دا ثرلاندي ؤخو ددغي هيواد غرنيوقبايلي سيموراهبرانو پروتوپه مقابل کې پاڅون وکړچې عبدالکريم ددغي پاڅون رهبرؤ هسپانويانوته يي دصلحي وړانديز وکړځکه هغه پدي نظرؤچې ددوي مبارزه هسپانيي دمجهزفوځ په مقابل کې بي نتيجي ده خوهسپانويانو دغه وړانديز قبول نه کړ. خوبيا دغوپاڅون کوونکوخپله مبارزه جاري وساتله اوپه څوجګړوکې هغوي ته ماتي ورکړه چي دغي حالت شمالي افريقا ملتونو اغيزه وکړه ادهغوي اعتمادنورهم خپلواکې حصول لپاره زيادکړه په 1921عبدالکريم دمراکش دازادي غوښتونکوخلکو لخوا جمهورريس په توګه غوره شو ولي بيا هم دوي بريالي نشول چي دمراکش ټوله خاوره دهسپانويانواوفرانسويانوله تصلط څخه ازاده کړي خوددي په څنګ کې دحاکميت ساحه ورځ په ورځ محدودشوه تردي چي په 1929هسپانيي يوه موافقيت ناما امضا کړه . چې مراکش دفرانسي اوهسپانيه ترمنځ وويشل شواو عبدالکريم تعبدشو . الجزاير هيوادهم په دغه وخت کې دسترومردمي قيامونوسره مخامخ ؤدفرنسويانوپه ضدخوکومه عمده نتيجه پلاس رانغله چې دغه مبارزه دوهمي نړيوالي جګړي څخه وروسته هم دوام وکړ. دمرکزي اوجنوبي افريقا په هيوادونو کې وضعيت هم پدي توګه و خوهغه بدلونه چې دخلکو په ‌ژوندرامنځ ته شو نودخپلواکې غوښتونکوجنبشونوشکل هم تغير ومونداوس نوقبيلوپاڅونوخپل ځاي طبقاتي ټولنيزوجنشونوته پريښودچې په جنوبي افريقاکې کارګري جنبشونه مخکې له نوروافريقايې هيوادونوڅخه پيل شو. په 1919دجنوبي افريقا په اتحاديه کې يوه ټولنه صتغتي اوتجارتي کارګرانوداتحاد په ناما جوړه شوه چې په دغه اتحاديه کې روشنفکران صنغت ګران کست کاران اوتجاران ساتلي ‌ؤچې وروسته له لومړي نړيوالي جګړي څخه دازادي بخونکوجنبشونورهبري دقبايلي ريسانودلاسه څخه خارج اوروښان فکرانوپلاس ورغله کارګري جنبشونودخلکو په ملي اوسياسي اګاهي کې غوره ونډه درلودله دکانکوهيوادچې دبلژيک مستعمره وه په1921ستر ازادي بخونکې جشن جوړشو چي دي په څنګ کې په ښتکتني کانکوکې دتورپوستانومذهبي مبلغانوجنبش منځ ته راغي همداشان په1936-1935-م دايکوپيا دخلکومقاومتونه و چې ايتاليايي استغمارګرانوڅخه دغه هيوادوخلاص کړ1925م کال کنفرانس دنجيريا ساحل طلاګامبيا اوسيراليون هيوادونه چې دانګليس مستغمرکې وي جوړشوپه دغه کنفرانس کې دغربي افريقاملي کنګره جوړه شوه چي 10کاله فغاليت وه دغه کنګره هم دخلکو دملي اوسياسي اګاهي لپاره موثرګامونه اوچت کړل انسانی طبعی منابعو استثمار کرهڼه چي افريقاهيوادون دقتصادي ژونداساس جوړه وه استعماري قوتونودفشارلاندي وهغه څه چې به استغماري قوتونوغوښتل نوپه بزګرانوباندي په اجباري توګه کرل لکه قهوه ،چاې، چهارمغز،تنباکو،اوپنبه صنايع ددوې دخوښې په اثرصورت نيوه په تيره بيا معدنې صنايع لکه الماس ،کوبالت ،طلا. دوه نړيوالوجګړوترمنځ کالوکې سترې انحصارې اتحاديه لکه (united Africa company) انګليسې کمپنې اوحمداشان بلجيمې کمپنې په افريقاکې ډيرشهرت درلود چې هدف ددغوکمپنو دطبعې اوانسانې منابعو استسماروه دوې ډيرې پراخه ځمکې دافريقايانوڅخه په لاس راوړې او په ډيروافريقايي هيوادونوکې د دوې تجارتې شرکتونو ستررول درلود ستر زراعتې شرکت هلته جوړنه شو ځکه چې دغه وضعيت زيات شمير اروپايې کارکوونکوته ضرورت دلود زراعتې شرکتونو په خپله افريقايانو لخواادار ه کېدل خونباتې مواد په کمه بيه ددغو شرکتونو څخه استسمارې قوتونو اخيستل .استخراجې شرکتونوپه روديشيا،شمالې کانګوجونوبې افريقا کې معادنونوله نظره دغه سيمې غنې وې خوددغو معادنياتو څخه پخپله نفع استفاده کوله . داروپایانو لخوا دافریقا مستقیم اوغیری مستقیم اداره په افريقاکې دااداره دوه استعماري سستمونه وجوددرلودمستقيمې ادارې سستم چې فرنسوې مستعمراتوکې مروجه و اوغيرې مستقيم سستم په برتنوې مستعمراتوکې مروجه وه. مستقیمه اداره: اروپايې استعمارې کارمندانو افريقايانو لخواپه مستقيم صورت اداره کېدل غیری مستقیمه اداره.چي په دغه اداره کې عنعنوې فيوډلانوجزې قدرت اوقبايلې مطلق العنانې قدرت څخه داسعتمارې منافع لپاره استفاده کېده غيرمستقيمه اداره په انګليسې مستعمراتوکې په رسمې توګه اجراکېدل ددغې سستم ګټه پدې وه چې دمحلې کارمندانو څخه استفاده کېدله ځکه دانګلېسې کارمندانواستخدام ډېرمصارف غوښتل دبلې خوادسېماېزوخلکو څخه په اداره کې استفاده ددې سبب شوه چې ظاهرا داسې وښاېې چې دوې ددېموکراسې اوازادې طرفدران دې اوسېمېزخلک په اداره کې شامل دې نووېلې شوچې ددغودوه ادارې سستمونوپه منځ کې ډېرتفاوت نشته حقېقت کې استعمارې عالې مقامات نه ېواځې په غېرې مستقېمه اداره کې بلکې په مستقېمه اداره کې هم دسېمې په مشرانواتکا لرې اودهغوې له اعتبارڅخه دځان په نفع استفاده کوي . دپان افریقا پنځمه کنګره: پان افريقا لومړني کنګره په 1919 کال فبروري په مياشت دفارس په ښارکې جوړه شوه 1945کال اکتوبرمياشت دمنچرښارکې دپان افريقا ميزبان و دغه کنګره کومي قطعنامي چي صادري شوي وي دپخوانيوکنګروسره فرق درلود دغي کنګري په قطعنامي کې دلومړي ځل لپاره پان افرمکنيم په تاريخ داستقلال غوښتنه شوي وه دغي کنګري په اعلاميه ويل شوي وه چي دمستعمراتواوسيدونکې بايد دخپلوحکمتونو دانتخاب حق ولري اوهيڅ خارجي قدرت دهغي مانع نشي مونږدمستعمراتو اوسيدونکو ملتونوته وايوچي په ټول قوت اووسايلوسره دغي هدف ته درسيدو لپاره مبارزه وکړي دغه مبارزه دسياسي ټولنيزو اواقتصادي قدرت حصول پوري بايدجاري وي په تيره بيا کارګران بايدپه مستعمره هيوادونوکې دمبارزي په لومړي صف کې قرارولري دمستعمرو اوسيدونکې بايدمتحدشي . بل سند چي په دغه کنګره کې تصويب شوددهقانانو کارګرا نوروښان فکرانوڅخه غو ښتنه وه چي دخپلواکې غوښتلوپه پاڅونوسره داستعمارځواکونوپه مقابل کې راپورته شي. افریقااو1960کال: دتاريخي نظرنه د1960کال ته دافريقاکال ويلي شو چي نوي 17هيوادونه دافريقاپه قاره منځ ته راغلل دجولايي په لومړي ورځ کامرون دخپلواکې اغلان وکړچي پخوا دفرانسي لخوا اداره کېده داپريل په 27دتوګوسيمه چي دفرانسي داثرلاندي وه خپلواکه شوه اوجون په30نيټه کانګو چي دبلژيک مستعمره وه خپلوکه شوه سپتامبر نوامبرترمنځ مياشتوکې غربي افريقا اواستوايي افريقا ټول دفرانسوي مسعمرات يودبل پسي خپلواکه شول. حصوصي جمهوري دنيجرمورتيانيا اسلامي جمهوري داکتوبرپه مياشت کې خپلواکې ترلاسه کړه . نوپدي توګه د1960 م کال دفريقادزياد شميرهيوادونولپاره کال وه.  

دوهم فصل مصروروسته نړیوالی اولومړی جګړی څخه. 1. دلومړي نړيوالي جګړي وروسته دمصرسياسي اواقتصادي وضعيت . 2. اعرابواواسرايلولومړي جګړه 3. د1950او1951کالو ازادي بښونکې جنبشونه په مصرکې . 4. د 1952انقلاب دانګليس اومصردقراردادفسخ. 5. دسويزدکانال ملي کېدل داسرايلواوانګليسانواوفرانسي مداخلات. 6. متحده عربي جمهوري. 7. اړخيز اصلاحات.

ددوهمي نړيوالي جګړي وروسته د مصرسيا سي اواقتصادي وضعيت.

د1944 کال داکتوبرپه مياشت کې جګړي پاي ته رسيدلي وه په مصرکې پورژوازي اخرابواسلاف چي د(وفد) حزب مخالف ؤ دقدرت په لاس کې قرارونيوه دوفددحزب مچرنخاس پاش به مجرداعلان تجردنظرد۱۹۳۶کال په قرارداد باندي دانګليسي استعماري مقاماتودفشارپه اثريې استعفاء ورکړه موضع ګيري له امله دوفد نفوذ په خلکوکې مخ په زياتيدوشو کله چي دوفدحزب دخلکودکډون دسحرکم غوښتونکې شوپه انتخاباتوکې نوهغه وچي 1945کال په پارلماني انتخاباتوکې اکثريت خلکو برخه نه درلودله . دهغي وخت سياسي وضعيت په داسي توګه وچي دمصرخلکودواقعي خپلواکې لپاره مبارزه کوله اود1936دقرارداد دالغا لپا ره اعتصابونه پيل شوچي دترټولولوي اعتصا ب دکارګرانواعتصاب په قاهره کې و. په همدي وخت کې محصلانولوي مظاهري هم پيل شوي چي حکومت ددغه اعتصابونوپه ضددپوليسواواردودواړوڅخه استفاده کوله دمصرحکومت 1936کال کې قراردادپه ځاي پاتي کېدل غوښتل چي دغه حالت دخلکونفرت سبب اوسترومظاهراتوسبب شو. په جريان ددغومبارزاتوکې دخارجي سرمايه دارانوپه ضد متحده جبه جوړه شوه چي په دغه جبه کې دمختلفوعقايدولکه کارګران ،محصلين ،روښان فکران په کې ګډون درلودحکومت هڅه وکړه څودصلح قوتونوپه وسيله دغه جنبش سرکوبه کړي چي بالاخره استعفا‌‌‌ء ته مجبوره شودغه جبه دمصرله خلکوڅخه وغوښتل چي د(فبروري) په 2نيټه 1946کال کې عمومي اعتصاب دانګليسي قوتونودخروج لپاره په لاره واچوي په دغه ورځ دمصرپه ټولوښارونوکې لوي مظاهري ترسره شوي په قاهره کې 150زره کسانوکوڅوته راوتل چي په مقابل کې انګليسي قوتونه دخلکومنځ ته راغلل اوپاڅون کوونکودټوپک په ژبه ځواب ورکړ.خو مارش کوونکودانګليسانوسره مقابله پيل کړه په انګليسي قوتونوپه قشلوورختل اوپه هغوي حملي وکړي په دغه وخت کې صديق پاچاحکومت انګليس سره دمرستي لپاره عسا کراوپوليس وليږل په همغه ورځ کې دمظاهرودفع کولواعلان وکړخودحکومت دمخالفت باوجوددمصردهيوادپه ډيرولويوښارونوکې دري ورځي اعتصاب دقاهري دشهيدانوپه خاطرپه لاره واچول شومظاهره دمارچ په څلورمه دسکندرپه ښارکې جوړه شوه. بله مظاهره په اسکندریه کی پیل شوه چی دهغی ګډون کوونکی هم دحملولاندی راغلل صدیق پاشاددی لپاره چی خلک آرام کړی عجله وکړه دانګلیس قوتونوسره یی خبری پیل کړی اودهغوی څخه یی وغوښتل چی دخپلولښکرودویستلوزمینه برابره کړی اوداعتصاباتواومظاهراتودرهبرانوڅخه یی غوښتنه وکړه چی دوی خپلی مظاهری اواعتصابونه بندکړی ترڅومذاکرات پیل شی هغه مذاکرات چی داپریل په 1949په قاهره کی پیل شو انګلستان لاندی شرایط دعسکرودویستلولپاره مطرح کړه. ۱: چی په مصرکی دانګلیس هوایی اودریایی ځواک پاتی کیږی. ۲: دګډی دفاع مشترکه شوراجوړه چی دوسیع صلاحیتونولرونکی ده. ۳: انګلستان داحق لری چی دمصری قوتونوڅخه دنظامی عملیاتولپاره استفاده وکړه. 4: په دی نظرتوافق وشوچی مصری قوتونه به۳کاله وروسته له مصروزی. خومخالفواحزابودانګلسیانوسره دخبروقطع کول اودملګروملتودسازمان اودامنیت له شورا سره دموضوع طرح کول غوښتل.دمصرخارجه وزیر1946کال په اکتوبرکی لندن ته ولاړ اودانګلسیانوټولی غوښتنی ومنلی اوموافقنامه یی امظاکړه خودمصرخلکوبیاخپلومظاهروته دوام ورکړ اودصدیقی حکومت یی استفاده ته مجبورکړ په 1947کال خبری قطع اوموضوع ملګروملتونو سازمان ته رجعت ورکړل شو اومسله دامنیت په شورا دبحث لاندی ونیول شوه چی شورا دټولو غړوڅخه یوازی پولیډ اوسوری دمصرله غوښتنی څخه طرفداری وکړه. ددی په څنګ کی دخلکواعتصابونه روان و چی په عین زمان کی اعتصاب کوونکویولړاقتصادی غوښتنی طرحه کړی هغوی دستمزدونودکاردنامساعده شرایطوپه معاشونوکی تقلیب کاری اودکارګرانو اخراج چی دتولیددکمیدلوسبب شوی و اعتراض وکړ. په 1948کال په پیل کی دنساجی دکارګرانودنفتودصنایعومحصیلینواوداکترانواعتصابات شروع شول هغوی ددی غوښتونکی وچی اساسی قانون دپارلمان لخوا تصویب شی. داسرایلواوعربی دولتونوجګړه دفلسطین خلکوتصمیم نیولی و چی انګلیسی قوتونه له خپلی خاوری څخه خارج کړی په 1947دفلسطین مسله دملګروملتونوپه سازمان دبحث لاندی ونیول شوه.دهمدغی کال په نومبرکی دملګروملتونودسازمان عمومی مجمع یوه مطمنامه تصویب کړه چی دغی فیصلی په اساس فلسطین باندی په دوه هیوادونوعین دیهودواوعربوهیوادونوباندی وویشل شوه اواورتسلیم دیوبین المللی ښارپه توګه رامنځ ته شو په 1948داسرایلوهیواد جوړه شو چی دتل ابیب ښاریی پایتخت و. کومه جګړه چی داسرایلواواعرابوترمنځ پیښه شوه اسرایلوادعاکوله ټوله سیمه دیهودوپوری اړه لری دغه جګړه چی داعرابواواسرایلوترمنځ پیښه شوه داعرابوپه ماته تمامه شوه دغوعربی دولتونومصر عراق سوریه لبنان یمن عربستان سعودی اردن وه.ددغی ماتی علت دعربی سیاسی رهبرانوترمنځ بی اعتمادی اودهغوی بی کفایتی وه همغه وچی داسرایلوهغه سیمی ونیولی کومی په نظرکی وچی دفلسطین نوی ایجادشوی دولت ته وسپای. اودملل متحدهغه فیصله چی دفلسطین دنوی دولت دتاسیس لپاره شوی وه دپښولاندی شوه.هغه سیمی دفلسطین دولت دایجادلپاره په پام کی نیول شوی وی هغه داسرایلو اواردن په منځ وویشل شوی اودغزی سیمه مصرپوری مربوطه شوه.د1959کال کی نظامی عملیات متوقفه عربی دولتونوداسرایلوسره دصلح معاهده امضاکړه اواسرایلو داشغالی سیموله ورکولو څخه ډډه وکړی. په همدی اساس دصلح مذاکرات ترسره شول ددایمی سرحداتودتعین په ځای موقتی سرحدات علامه ګزاری شول چی داسرایلودقضی مراعات نه کاوه.چی دغه موضوع داعرابواواسرایلوترمنځ دایمی شخړه رامنځ ته کړه.

دمصراوانګلیس دقرارداد فتحه او۱۹۵۲کال انقلاب ترټولوستره مانع چی دمصرخپلواکی دستونزوسره مخامخ کړی وه د1936کال دانګلیس اومصر ترمنځ ټړون وچی ددغی تسلط په اساس دکلیواوبانډوخلک زیانمن شول.اودوی په څنګ دمصرصنایع ددوهمی جهانی جګړی په اوږدوکی پرمختګ وکړ.دفابریکودکارګرانو شمیرپه 1948کال کی 367 ته ورسیدکله چی جګړه پای ته ورسیدله نوټولوهیواد یو مردمی جنبش ونیوه خلکود1936کال دقرارداد فتحه اوانګلیسی قوتونو داخراج غوښتنه کوله دوفد حزب چی دخلکوپه منځ کی داعتبارنه برخورداره و راسته جناح په کی رامنځ ته شو چی دستدوځمکوالواوکوچنی سرمایه دارانوڅخه جوړه شوی وه دبلی خوا دکارګرانوطبقه پداسی وخت کی کادره نه وه چی آزادی پخوانی مبارزی رهبری کړی په 1949کال دقاهری محصیلینوکمیتی یوملی شور خپورکړچی په هغی کی له برتانی څخه غوښتلی وه چی دمصرله هیواد څخه دوی وځی دکارګرانواومحصیلینواتحادیه جوړه اوخلک یی عمومی اعتصاباتوته راوبلل دانګلسیانوپه ضد. د1946کال دفبروری په 21نیټه انګلیسی لښکریانودخلکوستری مظاهری سرکوبه کړی چی مظاهره کوونکی دشهدآ اجت ددمصر په پرچمونوباندی پیچل اوپه کوڅوکی ګرځیدل اوخلکو هم په دغه پاڅونوکی برخه درلودله په همدی وخت کی حکومت هم دمصرڅخه دوتلولپاره دانګلیسانوسره مذاکرات پیل کړل ولی کومه نتیجه په لاس رانغله دملل متحدغوښتنی هم کومه نتیجه ورنکړه یوازی شوروی پولینډ اوسوریه 1947 کال دامنیت په شورا دمصرد آزادی دموضوع څخه دفاع وکړه. د 1948ـ1949 جکړودمصراوضاع بحرانی شوه دمصریوشمیرافسرانواقلابی عقاید درلودل چی دوی دجمال عبدلناصردقیادت لاندی په یوه ټولنه کی چی د آزادوافسرانوټولنه نومیدله سره راټول شول. د۱۹۵۰کال دپارلمان انتخاباتووروسته وفدی دولت رامنځ ته شو چی هغوی ونشوکولی درای ورکونکوغوښتنو ته ځواب ورکړی ځکه چی وفدی دولت دخلکوداکثریت اراده برخلاف نوی دیپلوماتیک فعالیتونونه له برتانیا سره پیل کړ. 1950کال اعتصابات دمصرپه صنعتی ښارونوکی پیل شو بزګرانوفیوډالانوپه قیامونو کی برخه درلودله په 1951م اوضاع بحرانی شوه په حکومت باندی فشارونه زیادشول.همغه وچی دولت د1951کی د1936قانون لخواد1829کال سودان موافقت نامه تصویب کړه. خوانګلسیانوڅه وکړل داکتوبرپه ۱۶نیټه په پورت سعیدکی شدیدآزد خورد وکړ دمظاهرچیانوسره همغه وچی 500مصریان دانګلسیانو لخوا ووژل شو اوچوپکی جګړودسویزکانال ټوله سیمه ونیوله.آزادی غوښتونکی یودبل سره متحدشول اویوه شریکه جبه جوړه کړه هغوی دانګلسیانوارتباطی خطوط قطع کړل اومصلحانه حملی په انګلیسانو باندی زیاتی شوی انګلسیانو ځانونه دلوی مشکل سره مخامخ کړ. د25جولای 1952 انګلسیانو هغه پولی عناسرچی دخپلواکی غوښتونکوسره یی مرسته کوله له منځه یووړل چی په دغه پیښه کی 86تنه وژل شوی وو.همداورځ33 مصری فوځیان دمصر له فوځ خارج اودانګلیسانودلښکرپه ضدیی سلاح راپورته کړه داعتصاباتولمنه پراخه شوه مظاهره چیانو چغی وهلی چی مرګ په پاشا مرګ په برتانی پدی وخت فتنه ګر افراد دمظاهره چیان په منځ کی موجود وهغوی کورونوته اور واچوه چی تقریبآ 806کورونه په اورکی وسوزیدل او 30کسان ووژل شو اوسل تنه زخمی شول فاروق پاشا ته بهانه پلاس ورغله دفدی دولت یی برطرف اودصدراعظمی مقام ته یی علی ماهر چی دافراطی راست ګیرانوڅخه و مقررکړ. چی هغی ډیرکسان ونیول شو فوځی محکمی په کارپیل وکړ. دمصرد آزادی غوښتونکوخلکومبارزه نوی مرحلی ته داخله شوه شاهی رژیم ځانونه ناتوانه ولید. دبلی خوا چی پکی جګړه دسویزکانال په اوږدوکی روانه وه دخلکومظاهری روانی وی داښودل چی حالت د کنترول نه وتلی دی کارګرانوطبقه څنګه لازمه وه منظمه تشکیلات اورهبری نه درلودله مصر نشوکولای خلک رهبری اورهنمای کړی دبلی خوا ملی پروژو ازی هم دګډوډی سره مخامخ و نوهغه هم دخلکو درهبری توان نه درلود نو په دی حالاتوکی آزاد غوښتونکونظامی افسرانو آمیدونه زیاد همغه و چی 1954دجون په 27 نیټه دغو افسرانوپه کودتا باندی اقدام وکړ.چی کودتا بریالی دولتی قدرت انقلابی شوراته چی جمال عبدالناصر ته وسپارل شو خوټولی اعلامی دجنرال نجیب لخوا صادریدلی ځکه چی هغه دشورا ریس و. دجولای 26نیټه 1952کال جنرال فاروق له سلطنت څخه ضلع شو اوله هیواد څخه یی وتښتسدل اوبیا رانغی دشاهی فاسدی اداری دسقوط خبر په ټول هیواد کی دخلکو لخوا په خوښی سره تحلیل شو.په 1952 کال دسیپټمبر۷نیټه علی ماهر دصدراعظمی څخه برطرفه اوپه ځای جنرال نجیب غوره شو نوی حکومت دسپټمبر9 نیټه انقلابی شورا دتصمیم له مخی ددولتی ځمکو مصادره اوهمدا شان دسترځمکو خاوندان مجبورکړل چی دوی خپلی ځمکی د30 نه نیولی تر 40 کالو خپلی ځکی یوشمیر بزګرانوته په اقسادو ورکړی ناصر د1952کال په نومبرکی جمهور ریس په توګه تعین شوچی نوی حکومت دسویزکانال په اوږدوکی اودمصرله هیواد دوتلو غوښتنه وکړه چی دغه موافقتنامه داکتوبر په 16نیټه 1954 امضآ شوه اوپدی توګه انګلیس واحدونو خپل ځای پریښود.

دسویزکانال ملی کول دفرانسه انګلیس اواسرایلومداخلات په مصرکی هغه بریالیتوبونه چی اعرابو1950ـ1959ترمنځ ترلاسه کړه نوداستعماری قوتونو موضح په خاوره میانه کی دخطر سره مخامخ شوی مصرد1952کال دانقلاب څخه وروسته یومستقلانه سیاست په مخکی نیوه اوکله چی امریکا اوانګلستان دسلاح خرڅول په مصر باندی دتعلیق په حالت داوړه نوجمال عبدالناصر دسوسیالیستی هیوادونو څخه داسلحه اخستل پیل کړ اودمصر اردو پرمختګ لپاره زمینه برابره اومجهزه سلاح ترلاسه کړه. دمصردولت 1956په جولای کی سویزکانال ملی کړ نواستعماری ځواکونو ددغی حالت په مقابل مسلمانه قیام وکړ اسرایلو1956کال 30اکتوبرپه مصرحمله وکړه چی بیا انګلیس اوفرانسه هم ددغی تجاوز سره ملګری چی پدی توګه قاهره اسکندریه اوپورت سعید اوڅو ښارونه بمبارشول. ددی ګډ تجاوز دفرانسی انګلیس اواسرایلو په دی هدف وچی دوی داستعماری نظام له ماتی وژغورل اوملی آزادی بخونکی جشنونوته شدیدآ ضربه وارده کړی.اما استعمارګروځواکونودغی مسلی ته پاملرنه کړی نه وه چی دنړی والی دوهمی جګړی څخه وروسته دقدرت موازنی تغیرکړی. همغه وه چی دنومبرپه 5نیټه دشوروی هیواد اخطارورکړ غربی قوتونواوداهم وویل چی مونږ مجبوره یوددی لپاره چی صلح دغی سیمی ته راځی فوځی مداخله وکړو.دغه اختارجدی وګڼل شو دنومبر16 داستعماری ځواکونو دخپلوعملیاتوقطع اعلان کړه دبلی خوا دمصرخلک په ډیره میړانه سره دانګلیس فرانسی اواسرایلو په مقابل کی له پورت سعید څخه جنګیدل په زرګونو کسانو یی ملی کار دشتون فقرات جوړه وه په دغه ولسی قیام کی برخه درلوده.


متحده عربی جمهوری په1952کال انقلاب اودسویزکانال په اوږدوکی دسوریی ددیموګراتیکوقوتونو دقوت سبب وګرځید. داستعماری فشارونه مخصوصآ 1957 امریکا ترکیه اواسرایلو تهدیدونه ددی سبب شوچی سوریه مصرته نوره هم نژدی کړی. په 1958دمصرسره اتحاد عملی شو سمین هم په دغه اتحادیه کی شامل شو 1961سپټمبر په میاشت کی په سوریه فوځ کی شورش پیل شو چی پدی توګه سوریه له دغی اتحاد څخه خارج شو او وروسته له دی سوری هیواد دسوری عربی جمهوریت په نامه یادشو. د1963یمن هم له دغی اتحادڅخه خارج شو مصرچی دعربی متحده جمهوریت په نامه یادیده په 1971کال دمصر عربی جمهوری په نامه یاده شوه.






دریم فصل ۱دلومړی نړیوالی جګړی وروسته جنوبی افریقا : ۲:دافریقا په جنوب کی نژاد پرسته رژیمونه : استعماری نظامونه په جنوبی افریقا: اومخکی له ټولود جنوبی افریقا په اتحادیه کی په جنوبی رودشیا اوجنوب غربی افریقاکی فرق درلود. په دغه سیموکی سرمایه داری اواستعمار دژوند په ټولوبرخوکی نفوذ درلود. استعماری ځواکونه چی په 17 پیړی کی دافریقا قاری ته ننوتلی ونو په زیاد شمیر افریقای هیوادونوکی ددغو هیوادونورهبری دسپین پوستانو پلاس کی وه. کوم چی داروپا څخه دلته راغلی وه.دجنوبی افریقا په اتحادیه کی زیاتراوسیدونکی سپین پوستان و 1921 داحصایه له مخی 11 نیم میلونه سپین پوستان موجود و چی دهیواد 22فیصدی نفوس جوړه وه همداشان 10 فیصده هغه هندی وګړی دی چی دکار دپیداکولو لپاره راغلی و.چی جنوبی افریقا اتحادیه یی یژدی اوملی اړخ دنګارنګ کړی وه . دنړی ډیراوی اوستر دطلا اوالماس معادن په دغه سیمه کی کشف شو.دصنعت پرمختګ په تیره بیا دمعادنیتودصنعت پراختیا همدا شان دخاموموادو پروسس سبب شو چی زیاد شمیر صنایع دلومړی نړیوالی جګړی وروسته ادتقا ولری په 1915م صنعتی موسات 4زروته رسیدل ولی په 1920دهغی شمیر 7زروته ورسید. په 1927 داوسپنی دویلی کیدلو فابریکه تاسیس شوه احتیاج صنایعوته اودښارونو پرمختګ دکدهڼی دپراختیا سبب وګرځید ځکه چی دجنوبی افریقا دزیاتروسیمو اقلیمی شرایط دکرهڼی لپاره برابر و. جنوبی رودشیا دتنباکوپه تولید اوجنوب غربی افریقا چی زیاتره سیمی صحرایی منطقی جوړوی دحیواناتو دروزنی په تیره بیا دپسونو هغه هم دقرقل پسونه چی داسیا څخه دغی سیمی ته راوړل شوی و په نړی کی لومړی مقام درلود.


په جنوبی افریقا کی دبیکاری اونژادی تبعیض موضوع دجنوبی افریقا اتحادیه په 1910 م دانګلیسی مستعمراتو څخه چی عبارت له کاپونتال پوری جمهوریتونه ترانسوال او رانز چی دانګلیس سره په جګړه کی ماته خوړلی وه منځ ته راغلی و.کوم نژاد پرسته نظام چی په جنوبی افریقا کی منځ ته راغلی عبارت له اروپایی مداحانو اود معادنو ستر مالیکان څخه دغه اتحادیی په1933 کال پوری انګلیسی سیاست په مخ بوتلل دجنوبی افریقا حزب داهڅه کوله داروپایی ملا حانو اوانګلیسی صنایعو خاوندانو چی دسیمی له طبعی شتمنیو څخه په اعظمی توګه استفاده کوله اختلافات کم کړی. لونسین بوتا چی 1919م دحکومت دهبری په غاړه درلودله اوبیا دهغی جانشین یان ګریشان سمیت دبوتر دهغوسیمو نمایندګان و چی دانګلیس له پور ژوازی سره همکاری کوله. مګر حاکمی طبقاتو مبارزات دری په نظرکی راتلل تر یوحد پوری چی اروپای رواحانو دزراعتی محصولاتو دخرڅولو څخه زیاته ګټه پلاس راوزړه غلی شوی و خو 1920داقتصادی وضعیت دخرابوالوپه اثر بیا مخلفتونه زیادشول. په 1913م کی نانیوناسی حزب دجنوبی افریقا له حزب څخه انتخاب وکړ خپل فعالیتونو زیاد کړل هغوی غوښتل چی په انګلیسی سرمایه دارانو باندی ساحه تنګه کړی د سترځمکولو سیاسی اواقتصادی موانع درشد لپاره فعالیت کاوه هغوی انګلیس ضد شعارونه ورکول اودبرتانیا څخه سیاسی کامل استقلال غوښتونکی و. دناسوناسیلتانو رهبر دجنرال ګیرسوګ کله چی برتانیا له دولت سره یی همکاری کوله هیڅکله یی خپل تمایل دجنوبی افریقا داتحادی داعلان لپاره په ویناوکی ښکاره نکړه ګیدسوګ دمقابل ارتباط له افریقایانو سره سخت ګیرانه برنامه درلودله اونژادپرستی نه نظریات په ښکاره توګه مطرح کول یوځلی هغی اعلان وکړ چی بومی وګړی دروانی نظر په دی قادر ندی چی په موثره توګه بهرنیان وکړی نه سونالیست حزب په خپله برنامه د سیا خطر ترعنوان پدی عقیده وچی اروپایی کارګران دتشدید سره مخامخ دی ګیرسوګ به ویل اوداسی تصویر به رامنځ ته کاوه چی هادن خاوبدال قصد لری چی دتول تخصصی او نیمه تخصصی کارونه سپین پوستانو ته وسپارلی شی اوافریقایانو ته دی ورنکړی شی. ګډسوک دناسونالیزم دشعارپه اشعاره د1924 بریالی شوه اګرچی ناسونالیستی حزب په پارلمان کی اکثریت ترلاسه کړی ترڅو مستقیمآ حکومت جوړ کړی خودجنوبی افریقا کارګری حزب چی دبرتانیوی کادګرانو له مناقع څخه دفاع کوله ددوی سره مرسته وکړه دکارګر حزب داریستو کراسی له موقف دافریقایانو درقابت نه دساتلو په منظور دافراطی عناصرو سره همکاری کوله.هغوی دلکر سوګ سره اتلاف وکړ. نوترهرڅه مخکی نوی حکومت ضایع قانونی کړ دکار دفرمان له مخی په1924کال ټول دولتی موسسات موظف کړ اوخصوصی شرکتونوته هدایت ورکړ چی په تخصصی چاروکی سپین پوستان دافریقایانو په ځای مقرر کړی حکومت هغه شرکتونوته چی دغه پروسه تطبق کوله یولړ امتیازات ورکړل د1926م کال قانون دصنایعو فابریکو اومعادنو په هکله یولړ نوی ګامونه پورته کړل دغه قانون دکاری جواز حق همغه افریقایانو ته چی دمامورینو اوکاګرانو په توګه یی دندی درلودلی منع کړ اونژادی تبعیض دزیاتیدولپاره نورتدابیر هم نیول شوه افریقاسیان دښارونو څخه محداتو کی په اوسیدلو مجبور شول چی هغوی په زیادشمیر امراضو اخته اود مشکلاتو سره مخامخ شول.د1929ـ1933کال نړیوالو بحرانونو دجنوبی افریقا په اتحادیه باندی هم دنوروافریقایی هیوادونو په شان تاثیر وکړدنړیوال بازار تابع شول په نړیوالوعمیتونوکی کموالی ددی سبب شو چی ډیر معادنونه وتړل شی اودمعادنونو په زرګونو کارګران بیکاره شول دوچکالی له امله په ډیروسیمو زیاد شمیرکی څاروی ژوند دلا سه ورکړ اددهقانانو ژوند له ستونزوسره مخامخ کړچی په دی توګه اوضاع خرابه شوه. پدی وخت کی حاکمه طبقی هڅه وکړه داخلی ستونزی کمی کړی په1933ـ1934 دوه لوی حزبونه په جنوبی افریقاکی سره متحد شول اوداتلافی حکومت یی دیګرسوګ(صدراعظم)ترمشری لاندی حکومت جوړکړ په جنوبی افریقا کی دناسیوناکستانو قناعت ترلاسه کړ خودانګلستان تجارتی اړیکی دجنوبی افریقا سره همداسی ټینګی پاتی شوی.دجنوبی افریقا اتحادیه دپخوا په شان دانګلستان لپاره دطلا دصادراتویوه ښه منبع وه دغی هیواد دخپل اول په افریقا کی په داسی توګه ترسره کاوه چی ټوله الکالی دبرتانی په هیواد وه دجنوبی افریقا متحده حزپه خپلوحقوقو کی متجانس عناصرشامل کړی و اتلافی حکومت دپخوانی کابینه سیاست په افریقایی چاروکی پرمخ وړه د1937فرمان دصنایعو دحاکمیت اونوروقونینو څخه داسی ښکاریده چی دحقوقی نظرنه افریقایی کارګر دټولوحقوقوڅخه دهغی جملی څخه په صنعتی اتحاد یوکی دشمول دحق څخه محرومی شوی. دجګړی دکالونوڅخه فاشیتی سازمانو داخلی وضعیت خراب کړی چی دفاشیتی فعالیتونو تقویه په اروپای دجنوبی افریقا په وضعیت هم اغیزه کړی دافریقا شتمنه طبقه پدی رویه وه چی دانګلستان اوجرمنی ترمنځ جګړه به انګلیس موقف په جنوبی افریقا کی تضعیفه کړی. اوملی سرمایدارانولپاره به زمینه برابرشی.




څلورم فصل الجزایروروسته له نړیوالی جګړی څخه 1: الجزایرسیاسی ټولنیز اواقتصادی وضعیت وروسته له نړیوالی جګړی څځه. 2: آزاد بخونکی ملی جشنونه په الجزایر کی . 3: دالجزایر ددیموکراتیک جمهوریت تاسیس. وروسته له جګړی څخه دالجزایرسیاسی ټولنیز اواقتصادی وضعیت فرانسی دنړیوالی جګړی په اوږدوکی دالجزایر بومی اوسیدونکی په اجباری توګه په اردوکی شامله کړ اودجګړی ترشامیبه کی له هغوی څخه استفاده کوله دفرانسویانو اوالجزایریانوترمنځ نابرابری موجوده وه په 1919دفرمان په اساس دالجزایری ځمکه وال،تجار،روشنفکران،مامورین اونظامی کارکونکی مامورین اویظامی کارمندان یولړامتیازات تزلاسه کړل خوبیاهم ددوی اوفرانسویانو ترمنځ برابری موجوده نه وه. بیاهم دبومی اوسیدونکو اوفرانسویانو ترمنځ په کارونو اودندوباندی په ګمارلوسره ډیرتفاوتونه موجودو. په 1919فرمان دالجزایریانو دژوند په سطح کی کوم ژور اثر په ځای پری نښود. امیرخالددعبدلقادر لمسی الجزایر ته دجګړی وروسته بیرته زاوګرځید دفرانسی داردو یوافسر په توګه یی وظیفه اجراکړه.په1920 دالجزایرځوان نسل خپل نشراتی ارګان دشجاعت په نامه ودځپاڼه تاسیس کړه. دغه دفرانسویانو اوالجزایریانو دبرابری غوښتونکی و دغه حزب داهم غوښتل چی داتحادیو دایجاد حق دمطبوعاتو آزادی دفرانسی په پارلمان کی دالجزایر داسیدونکو دنمایندګی غوښتونکی و. داستعمارګرانو ظلم استم ددی سبب شو چی دالجزایرمقاومت نورهم زیاد شی.همغه وچی په 1927کال دالجزایر دمسلمانانو سخت فداسیون اودالجزایر دعلماو سخته ټولنه رامنځ ته شوه. د1929ـ1933 اقتصادی بحران دالجزایر په اقتصاد ناوړه اغیزه درلودله معاونیت استخراج دکموالی سره مخامخ شو دزراعتی کارګرانو په معاش کی هم لږولی رامنځ ته شو داهم باید زیاته کړو چی داعرابو اواروپایی کارګرانوترمنځ دمعاشونو په ورکولو کی هم ډیر تفاوت موجود و چی عربی کارګرودژوند لومړنی ضرورتونه هم نه شوه پوره کولی. دبحران له امله په زیات شمیرکی کسان بیکاره شول اود 4 کلنی وچکالی په نتیجه کی زیاد8010حیوانات له منځه ولاړل همغه وچی دزرګونو په شاوخواکی کسان فرانسی ته ولاړل هغوی بیرته دفرانسویانو لخوا وطن ته راولیږل شو. دلته وچی د1934کاری جنبشونه دالجزایر د کمونیست حزب دایجاد لپاره زمینه برابره کړه. خوپه فرانسه کی دمردمی جنبه حکومت راغی نوپه دی توګه الجزایری خلکو ته یی یولړ آزادی ورکړی. په 1936په جون کی دالجزایردمسلمانانو کنګره جوړه شوه دغی کنګری دخلکو جبهی اودملی شور څخه خپل ملاتړاعلان کړ اونژادی تبعضاتودمنځه وړلو لپاره یی غوښتنی لری.




په الجزایرکی آزاد یخونکی جګړی دجګړی په دوران کی دالجزایر خلکوملی اګاهی دآزادی ترلاسه کولو لپاره مخ په زیاتیدلو وه اوله جګړی وروسته ټول الجزایرکی د آزادی اوخپلواکی لپاره مظاهری پیل شوی.خوکله چی دغه مظاهره چیان داوراوتوپک سره مخامخ شول نو نورهم دخلکو احساسات زیاد شول نودغه قیامونه غیر مسلمانه و همغه وچی دفرانسویانو لخوا په شدت سره سرکوبه شول. ملی مختلف سازمانونه منحل اوپت فعالیتونه دځینی سازمانو لخوا پیل شوخو دهغوی رهبران هم زندان ته واچول شو خوبیاهم دالجزایریانو مبارزه دفرانسوی استعمارګرانو په مقابل کی په ډیر شدت سره روانه وه چی کارګر ی طبقی په کی ژوردول درلود. پدی وخت کی دالجزایر آزادیبخونکی ملی فوځ جوړ په 1958کال کی شمیر 30 زرو تنوته رسید دغه دغه فوځ خپلی حملی په فرانسویانو باندی جاری ساتلی دفرانسویانو دارتباطاتو لاری قطع کولی منظم نظامی تاسیسات او فوځی واحدونه له منځه وړل خوفرانسویان هم غلی پاتی نه وه هغوی هغوی هم په ډیرشدت دغو اقداماتوته ځواب ودکاوه اوپرهغه چاباندی دآزادی بیخونکو ډلوسره ارتباط اشتاه وه دپوښتنی لاندی او ورته راز راز شکنجی ورکول کیدلی. خودغه آزاد بیخونکی جنشونه یوازی نه و دوی سره دنړی دټولو خپلواکی غوښتونکو ملاتړ حاصل و.همداراز په خپله دفرانسی په هیوادکی د کمونیست حزب کوششونه ددی باعث شو دفرانسویانو ملاتړ دالجزایر دآزادی لپاره ترسره کړی چی پدی هکله یی فعالیتونه هم کول. خوددی په څنګ فرانسوی سرمایه داران دخپلو مالی ګټو دحصول لپاره ددی غوښتونکی و چی الجزایر دفرانسی دیوی مستعمری په توګه پاتی شی دبلی خوا افراطی عناصرونه غوښتل چی فرانسویان الجزایر پریږدی کله چی فرانسویانوغوښتل احتمالی مذاکرات دالجزایریانو سره پیل کړی نو جنرال (اردن) دفرانسوی قوتونو مشر د1958کال په می کی په قیام لاس پوری کړه. د1958کال په سیپټمبرکی دالجزایر ملی انقلاب شورا جوړه شوه دغی شورا دالجزایر داستقلال اعلان وکړ اوموقت حکومت یی تاسیس کړ ددغی حکومت مرکز لومړی په قاهره او ورسته په تونس کی جوړ شو.دغه حکومت دفرایسی له هیواد دخبرواومذاکراتو بلنه ورکړه. خوفرانسی دغه وړاندی زدکر زیاد شمیر هیوادونو دغه حکومت په رسمیت وپیژند دوستو دولتونو دمالی لحاظ دغه دولت حمایه اودضرورت وړ اسلحه یی ورته تیاره وله. فرانسه دولت مجبور شو نونشی کولای دالجزیردخلکو سره مقابله وکړی خبرواومذاکراتوته حاضرشی په 1960 کال دفرانسی نمایندګانو رامنځته کول چی داقتصادی سلوک نه په استفاده دالجزایر لوری دی ته مجبور کړی چی فرانسویانو ته تسلیم شی خودالجزایر وطن پالونکو خبری قطع کړی اودهیواد کاملی آزادی په فکر کی شو. همغه وچی په 1961کال کی فرانسه مجبوره شوه چی خبری دالجزایر له موقت حکومت سره دسرنه ونسی دغه کار سبب شو چی افراطی ډلی دفرانسی داستخباراتوقیام وکړی دغه فوځ چی جنرال دوګول ته وفادار وو کودتا له ماتی سره مخامخ کړه. هغه دفرانسی داستخباراتو دجهمور ریس دستور له منلو ډډه وکړه دهغوکسانو په تروراقدام کاوه چا چی دالجزایر دآزادی څخه طرفداری کوله. دالجزایر دخلکو مبارزه دآزادی ددی لپاره اوددغی مبارزی څخه نړیوال ملاتړ استعماری ځواکونه ددی ته مجبور کړل ترڅو په خپله ماته اعتراف وکړی همغه و چی د1962 دمارچ په 18 نیټه د(اویان) په ښارکی دیوی موافقتنامی په ترڅ کی چی دفرانسی اوالجزایرترمنځ امضآشوه. دالجزایردولت خپل سازمانونه په آزاده توګه جوړ اوخپل سیاسی نظام جوړ کړی. دجولای په لومړی نیټه په 1962 ریفراندم وشو چی په دغه ریفراندم کی 49فیصدو خلکو دالجزایر آزادی لپاره رای ورکړی اوپدی توګه دالجزایر دخلکو مبارزه دآزادی لپاره په کامیابی تمامه شوه. که څه هم دفرانسی افراطی مسلح ډلو نه غوښتل چی د(رویان) موافقتنامه عملی شی خو دهغوی هڅو کومه نتیجه ورنکړه. دالجزایردیموکراتیک جهوریت لاس ته راغلی خپلواکی دبحران په وسیله دتهدید سره مخامخ شوه هغه پدی توګه چی 1962کال یوشمیر نظامی افسران اوسیاستمداران دموقت حکومت په ضد موضوع ونیوله خودملی اردو قطعاتو دخلکو دغو نګرایق ته چی دانتکا بکونکو دمقف نه ناراض و راپورته شول دالجزایر په ټولو ښارونوکی نظم ټینګ کړ چی دنظم په ټینګیدلو سره دموسانو دمجلس دانتخاباتو لپاره زمینه مساعده شوه. په انتخاباتی مبارزه کی آزاد بخشه جبهه دغه شعاردرلودل. 1 جمهوری دولت غوښتونکی یوځکه چی آزادی امنیت تضمینوی. 2: اقتصادی آزادی اواجتماعی عدالت غوښتونکی یو. 3: دواقعی اړخی اصلاحاتو اوهیواد دصنعتی کول غوښتونکی یو. 4: دالجزایرترقی اوپرمختګ غواړو دانتخاباتو نتایجو وښودله چی دالجزایر خلک دنظر یووالی لری ټولی ملی خپلواکی غوښتونکو جبهی غړوته ډالی ودکړه. دسیپټمبر په 25 نیټه 1962 کال دموسانو مجلس په کار پیل وکړ او دالجزایر دخلکو دموکراتیک جمهوری دولت تاسیس اوپه کار پیل وکړ.دغه ځوان جهوریت دډیروستونزوسره مخامخ شو دهغی جملی څخه دفرانسوی وګړو تلل دالجزایر څخه بیکاری ناتوانه اقتصاد ددهقانانولپاره دناکافی ځمکو دموجودیت دکالوشدید کمبود دهغومشکلاتو څخه وه چی دالجزایر نوی تاسیس شوی جمهوری ورسره مخامخ وه فرانسوی انحصاری محاصل پدی هیله وچی الجزایر به دمرج اومرج سره مخامخ شی اواقتصادبه یی ضرر وګوری خو داسی ونشول. دالجزیری دهقانانو داثابته کړه چی دخارجی سرمایه دارانو له مرستی پرته هم کولای شی خپل اقتصادی فعالیتونه پرمخ یوسی. په 1963کال دمارچ فرمان دهغو املاکو اوصنعتی موسات په هکله چی مالکان له هیواد څخه وتلی و.په دغه فرمان کی دغه املاک اوموسات ملی اعلان شوی وه. دالجزایر اساسی قانون په 1963کی تصویب شو. د آزادی دحصول نه وروسته هم دفرانسویانو علاقه دالجزایر سره ختمه شوه دوی غوښتل چی دداخلی مخالفوقوتونو په درسته دالجزایر دپرمختګ مانع شی نوهمغه وچی اعتشاشونه پیل شو خودغه اعتشاشونه دحکومت لخوا سرکوبه شو ددی په څنګ کی دمراکش او الجزایر ترمنځ سرحدی شخړی رامنځ ته شوه چی خارجیانو ددغی اختلافونو په شمله ورکولو کی هم دزړه درلوده. د1963 دنومبر موافقتنامه دمراکش اوالجزایر ترمنځ داوربند په کولو تمامه شوه. ترټولومهمه پیښه په الجزایرکی دخپلواکی دجبهی لومړنی کنګره ده چی په 1964کال په اپریل کی دایره شوه په 1965 په جون کی نوی حکومت د(همواری بومدین) په ریاست جوړشوچی 1967ـ1969 دری کلن انکشافی پلان عملی کړ دالجزایر خلکو په اقتصادی ډګرکی سمی لاسته راوړنی درلودلی.






پنځم فصل مراکش ورسته له نړیوالی لومړی جګړی څخه 1: په مراکش آزادی بخونکی مبارزه. 2: ددهمی نړیوالی جګړی وروسته مبارزه دخپلواکی په لاره کی دمراکش دخلکو مبارزه دنړیوالی لومړی جګړی څخه وروسته الومړی نړیوالی جګړی په اوایلوکی دمراکش زیاتی برخی داسعمارګرانو لخوا نیول شوی نه وی قبایلی خپلواکی بخونکی جنبشونه دهیواد خپلواکی دساتنی لپاره مخ ته راغلل. په 1920کال کی هسپانی هڅه وکړه ترڅو(ریف)غربی سیمه چی بیمی منابعوله درکه ډیر ذخایر درلودل ونیسی دهغوی هڅی دقبایلی سیمو دمشرانو سره ناکامه شوی همغه وچی هسپانیه هیواد په یولړمتحریکاتو پیل وکړ داوخت دریف دقبالی سیمو رهبری دعبدالکریم پاه لاس کی و عبدالکریم پدی بریالی شوچی په 1921 کال دجولای کی هسپانیوی لښکروته شدیده ماته ورکړی اودهغوی څخه ډیر غنایم پلاس راوړی. د1912دریف 12قبیلی سره متحدی شوی اوریف مستقل جمهوری جوړه کړه محلی ریس په عین وخت جمهور ریس هم وچی دغه مقام ته عبدلکریم غوره شو په 1924کال اسپانی خپل ټولی نیول شوی سیمی دلاسه ورکړی. دریف بریالیتوبونه فرانسویان په مراکش کی ورخطا کړل هغوی پدی فکروچی نوی جوړشوی دریف جمهوریت به دی باعث شی په ټول مراکش قیامونه پیل شی نو ځکه یی د1924 کال په اوړی کی په ریف حمله وکړه دوی تصمیم درلود چی دریف خلک دولږی اوتندی دمحاصری سره مخامخ کړی اوپدی توګه هغوی ته ماته ورکړی.خوپه مقابل کی دریف لښکرو د1925 داپریل کی دمراکش په فرانسوی سیمه حمله وکړه چی 1925 دجولای پوری دوام درلود فرانسی نظامی ماته وکړه فرانسویانوخپل نظامی نماینده تبدیل کړ اودلښکرو شمیریی زیاد کړ اودهسپانویانو سره دمعاملی په فکرکی شول چی فرانسویان اوهسپانیویانو په شریکه دریف دجهوری ته ملاوتړله په 1925کال شریکه حمله پیل کړه. ریف خلکو مقاومت وکړ خو څنګه چی قوتونه یی مساوی نه و نو د








دخپلواکی لپاره مبارزه وروسته ددوهمی نړیوالی جګړی څخه ددوهمی نړیوالی جګړی څخه وروسته امریکا یی اوفرانسوی انحصاراتو خپله سرمایه ګذاری په مراکش کی پیل کړه نظامی پایګاه وی زیاتی شوی بزګران دمالیاتو درلاندی دستونزوسره مخامخ و خو په څنګ کی کارګری طبعی پرمختګ وکړ. د1950 کال په پیل کی صنایع اوترانسپورت کی 400 زره کارګران په کار بوخت و. خوددغوکارګرانو ژوند قناعت بخش نه و. اودصنعت کارانو وضعیت هم ښه نه و جګړی صنعت ګرانو ته دامکان ورکړ ترڅو دتولیداتو اومحصولاتو اندازه لوړه کړی خودامریکا اوفرانسوی اموال موجود یت دجګړی نه وروسته کالوکی دهغوی ورشلستګی سبب شو نوپدی توګه دمراکش دټولنی ټول اقشاربه دیو شمیر محدودو مالیکینو اوفیوډالانو چی دفرانسوی لښکرو په خدمت کی و. دمراکش سلطان سیدی محمدبن یوسف د1950 کال په نومبرمیاشت کی دفرانسی جمهورریس ته یویاداشت لپاره چی په هغی کی مراکش دخپلواکی په هکله غوښتنه شوی وه. خوفرانسویانو دغه غوښتنه ردکړه چی دغه وضعیت په مراکش دقهر اوغضب موجیات برابرکړه اوپه 1951 پورژوارملی احزابودمراکش ملی جبهه جوړه کړه اوپه هغه برنامه کی دمراکش دخپلواکی اخستلو لپاره په مبارزی اسارشوی و. کوم دریځ چی دمراکش دسلطان لخوا نیول شوی وو دفرانسی دحاکمه محافلو دنارضایتی سبب وګرځید چی 1953 کال داګست په میاشت کی هغه له منځه یوړ په مراکش کی تروریستی حالت حاکم شو مظاهری پیل اوهغه په شدت سره سرکوبه شوی ملی رهبران اونور افراد ونیول شو ترڅو چی دیوشمیر آسیایی اواروپای هیوادونو اوشوروی اتحاد دمرستی په اساس دمراکش دخلکو دسرنوشت دټاکلو مسله په رسمیت وپیژندل شوه خوفرانسویان بیا هم ددغه موضوع په هکله بی اعتنایی وکړه خپل ثروته یی په مراکش کی ادامه ورکوله احزابوپټ حالت غوره کړ په زرګونو افرادودخپلواکی په تورپه زندانونوکی شپی اوورځی سباکولی فرانسویانو د57 زرو لښکرو باوجود بیاهم ونه کولی شوچی دخلکو دآزادی غوښتنی روحیه خاموشه کړی بالاخره فرانسه مجبوره شو خپل سیاست ته تغیر ورکړی او1955 کال په اګسټ کی دمراکش اوفرانسی ترمنځ مذاکرات پیل شو سلطان بیرته مراکش ته راغی په 1956په مارچ کی دمراکش دخپلواکی اعلامیه امضاشوه هم داشان داپریل په 5 دهسپانیه لخوا دمراکش استقلال په رسمیت وپیژندل شو پدی توګه دمراکش دخلکو مبارزه د آزادی دلاسته راوړلو کامیابه شوه. دمراکش مستقل دولت جوړیدل دخارجی استعمارګرانوتسلط په خلکو سخته تمامه شوه دخارجی سرمایه انکشاف دملی صنایعودانکشاف مانع شو. فرانسوی امریکایی اوالمانی سمایه دارانو په زیاته اندازه سیمی دوارداتی اوصادراتی اموالودقیمتونوله درکه اوهمداشان دګمرکاتی عواید له درکه لاس ته راوړی . دبیکارانو شمیر مخ په زایاتیدلو دمراکش خلکو په خپل هیواد دامریکایی اوفرانسوی پایګاو موجودیت زغملی نشو نو ددغو پایګاو دانحلال غوښتنه کوله. کله چی 1961کال کی فرانسوی سربازان له مراکش خارج شول اوامریکایانو هم خپلی نظامی هډو په خالی کولوکی دمراکش دخلکو مظاهرو اعتصابونو مهم رول درلود. ترټولولومړی ګام دمراکش دلت اوملی اردو جوړ کړی بیایی په 1926مراکش مطلقه شاهی په مشروط نظام تبدیله اودمراکش لپاره داساسی قانون دجوړیدلولپاره کار پیل کړ اوپه 1965کال کی دجون په 7 نیټه فوق العاده حالت په مراکش کی اعلان پاشاه دقضیه اجراییه قوی ټولی اختیارات په خپل لاس کی ونیول. چی 5 کاله فوق العاده حالت دوام درلود په 1970 کال کی فوق العاده حالت لغو اونوی اساسی قانون پروسه داجرالاندی نیول شوه بلا خره په 1972 کال کی نوی اساسی قانون تصویب شو. په اقتصادی برخوکی دمراکش هڅی دادی چی پرخارجی سرمایو باندی محدودیتونه وضع اوملی اقتصادی دودی لپاره زمینه برابره کړی.کراکش ګټورمعدنی مواد لکه فاسفوریت،مګنیزیم،سرپ اوآهن درلوده. همداشان زراعت یی هم پرمختګ کړی و چی انګور سیتروس سبزی باب او وریښم استخراج څخه په زیاته اندازه لیدل کیده مراکش اقتصادی پلان جوړ کړدوه کلنه داقتصادی پرمختیا په 1958او1959 کال له پاره او همداشان یوپنځه کلنه برنامهد1973ـ1977 یودبل بی طرفه کړه په مراکش کی داوسپنی شبکه ایجاد اودبرق شبکی دایجاد په منظور ډیرکارونه ترسره شو. ملی صنایعو پرمختګ وکړ ستری کارخانی جوړی شوی دمراکش 70 فیصده په کرهڼه بوخت و.بله مرحله چی په مراکش کی ورته ډیره پاملرنه شوی هغه دزده کړی مسله وه دبیسوادی په ضد جدی مبارزه پیل او دمکاتبوشمیر مخ په زیاتیدوملی پوهنتون چی 11 فاکولتی لری د11 زرومحصیلینو په وسیله تاسیس شو. دشوری اومراکش ترمنځ ادړیکی دهمغه خپلواکی دپیل شروع په عملی فرهنګی اوفنی برخو مواقتنامی امضا کړی دبندونو اوبرقی سیستم په فعاله ساتلوکی ورسره مرسته وکړه مراکش دخپلواکی نه وروسته داقتصادی فرهنګی ټولیز اساسی پرمختګ لپاره ګامونه پورته کړل.