تاتاري ژبه

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
تاتاري
татар теле / tatar tele / تاتار تیلي
په مورنۍ ژبهروسیه، جمهوریتونه د شوروي له سقوط وروسته
قومیتتاتار وګړي
شمېر ويناوال
۱۰٫۵ میلیون  (۲۰۱۲)[۱]
تورکي ژبې
سريليک ليکدود، لاتين الفبا، عربي الفبا
رسمي حالت
رسمي ژبه په
کينډۍ:رده الگو رده:الگو:داده‌های کشور (روسیه)
سمونوالد تاتارستان جمهوریت د علومو اکاډمۍ د ژبو، ادبیاتو او هنرونو انستیتیوت
د ژبې کوډونه
آی اېس او ۱–۶۳۹tt
آی اېس او ۲–۶۳۹tat
آی اېس او ۳–۶۳۹tat
دا متن فونیټیک سمبولونه لري آی ‌پي‌ ای لري. پرته له مناسب ملاتړه تفسیر، شونې ده د پوښتنې نښان، بکسونه یا نور سمبولونه کرکټرونه بدل کړي يوني کوډ وګورئ.
ژبپوهنه

تاتاري ( سیریلیک : татарча، لاتیني ليکدود : tatarça، عربي ليکدود : تاتارچا) د تورکي ژبې کورنۍ یوه ژبه ده چې د تاتاريانو له خوا ویل کیږي.

تاریخ[سمول]

نن ورځ، تاتار ژبه د ورکې شوې قباچګ ژبو یا د لرغوني ترکي او بلغاریایي ژبو شمال لویدیز څانګه ده. دا ژبه تر ډېره د قفقاز او سلاوي ژبو تر اغېز لاندې ده.

جغرافیایي وېش[سمول]

تاتاري ژبه په روسیه ، منځنۍ اسیا او د روسیې د تاتارېستان خپلواکه جمهوریت او همدارنګه قزاقستان کې ویونکي لري. تاتاري ژبه هم د تاتار لږکیو په منځ کې چې په اوکراین ، ترکیه ، پولنډ ، فنلنډ او چین کې ژوند کوي عام ده.

برسېره پردې، تاتار د شاوخوا 400,000 باشقيرانو مورنۍ ژبه ده ، چې ډیری یې د اوفا په ښار کې ژوند کوي. دا د بشری ژبی ویونکي دي چې په تدریجي ډول یې خپله مورنۍ ژبه پریښوده او د تاتارانو سره د یوځای کیدو په پایله کې تاتار ویونکي شول.

د روسیې د ۲۰۰۲ کال د سرشمیرنې له مخې، د تاتارستان په جمهوریت کې شاوخوا ۹۴٪ تاتاریان او شاوخوا ۷٪ نور توکمونه چې په دغه جمهوریت کې ژوند کوي، تاتار پېژني. [۲] تر ۹۴٪ زیات تاتاریان په تاتار ژبه پوهیږي. [۳]

تاتاري ژبه ډېرې ژبې لري.

لیکنه[سمول]

پخوا د تاتار ژبه په مختلفو الفبا لیکل کېده، خو نن ورځ د دې ژبې لپاره تاتار سیریلیک ليکدود کارول کیږي. پخوا، د اورخون کرښه ، د سکي املا الفبا ( د عربي رسم الخط څخه د فارسي الفبا پر بنسټ) او لاتیني الفبا هم د دې لپاره کارول کیده. تر 1920 پورې، تاتارانو خپله ژبه د سکي الفبا په کارولو سره لیکله. له دې وروسته لاتیني لیکنه او بیا سیریلیک لیکنه د دوی د ژبې لپاره عام شوه. نن ورځ، د دې ژبې لپاره د لاتین په بڼه یو بل سکریپټ کارول کیږي، د سیریلیک رسم الخط سره، چې د ترکیې-استانبول الفبا سره ورته دی.

د ژبې ځانګړتیاوې[سمول]

د التایک کورنۍ د ترکي څانګې د ټولو ژبو په څیر، تاتار ژبه هم یو تړلی ژبه ده ؛ په دې معنی چې د کلمې اصلي مادې ته له اضافه شوي ضمیمو څخه نوې معنی رامینځته کیږي او کلمې نه کارول کیږي. د کلمو ریښه تاتار - ترکي ده، مګر دې ژبې د ولګا سیند په اوږدو کې د یورالیک ژبو او همدارنګه د عربي ، فارسي او روسیې څخه ډیری اغیزې ترلاسه کړې. [۴]

د ويوکو بېلګې[سمول]

  • Haya - هو
  • Yuq - نه
  • isänme(sez)/sawmı(sız) – سلام
  • sälâm - سلام (دوستانه)
  • sau bul(ığız)/xuş(ığız) – الوداع
  • zínhar öchen – مهرباني وکړئ
  • räxmät – مننه
  • ğafu it(egez) – زه بخښنه غواړم
  • min - زه
  • sin - تاسو (sg. )
  • ul – هغه
  • bez - موږ
  • sez - تاسو
  • alar - ایشان
  • millät – ملت
  • İngliz(çä) – انګلیسي

سرچینې[سمول]

بهرنۍ لینک[سمول]

الگو:کد زبان‌های معرفی‌شده در ایزو ۶۳۹-۳ که حرف اول عنوان بین‌المللی آن‌ها حرف T است