Jump to content

ګيدړ

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
ګيدړ يا ګيدړه
frameless
علمي ډلبندي
ډله: ځناور
څانګه طنابداران
کورنۍ تي لرونکي
ښاخ غوښه خوړونکي
شاخچه سپيان

رده:مقاله‌ها با ریزقالب «گونه» رده:جعبه آرایه زیستی فاقد رنگ

روباه و بلبل گوش‌سفید، بهبهان
سپین غوږ لرونکی ګیدړ او نائٹنګیل ، بهبهان

ګیدړ کوچني او متوسط حیوانات دي چې د کینین کورنۍ څخه دي چې په آسیا او امریکا او د انټارکټیکا پرته په ټولو براعظمونو کې ژوند کوي. ګیدړې په قطبي سیمو ، بې ونې میدانونو او د افریقا او منځني ختیځ په دښتو او وچو میدانونو کې ژوند کوي. ریډ فاکس یو له خورا پراخه فاکس ډولونو څخه دی او خورا لوړ توزیع لري او 47 پیژندل شوي فرعي ډولونه پکې شامل دي. دا ګیدړ په اروپا ، آسیا او شمالي امریکا کې موندل کیږي. د ګیدړونو 12 ډولونه د Vulpes یا ریښتیني ګیدړ نسل پورې اړه لري. فریدون جنیدي د ګیدړ د نوم په اړه لیکي: په پهلوي ژبه کې ګیدړ ته روپاس ویل کیږي او که څه هم په اویستا کې د ګیدړې نوم د ریښې د اروپا بڼه ده، خو د پهلوي ژبه کې د ګیدړ په څیر د دې نخاع په ګوته کوي. اوستا دا هم د روپاس یا تیز تښتونکي بڼه ده، دا اعتبار لري. [۱]

عمومي ځانګړتیاوې[سمول]

ګیدړ د نورو کنډوالو په پرتله کوچنی دی لکه د کبانو او لیوانو . په دوی کې ترټولو لوی سور فاکس دی، چې وزن یې له 4 څخه تر 8 کیلو ګرامه دی. تر ټولو کوچنی ګیدړ د صحرایی فاکس ډول دی، چې وزن یې تر 1.7 کیلوګرامه پورې رسیږي. ګیدړ په خپلو پنجو ګرځي او د نورو کنډکونو برعکس، دوی د بیرته راګرځیدو وړ پنجرې لري. [۲] د ګیدړ د حمل موده ۵۲ یا ۵۳ ورځې ده او ښځینه ګیدړې په اوسط ډول ۴ یا ۵ ماشومان زیږوي. د ماشومانو شمیر په مختلفو فاکس ډولونو کې توپیر لري او د وضعیت پورې اړه لري. د مثال په توګه، یو آرکټیک ګیدړ کولی شي په هر امیندوارۍ کې تر 11 پورې ماشومان وزېږوي.

د بدن پوښ[سمول]

فاکس مختلف ډیزاینونه او رنګونه لري، په شمول سپین، سور، نسواري او تور، یا د دې ترکیب د نوعې، موسم، او د ژوند ساحې پر بنسټ. همدارنګه، د ویښتو او ویښتو د ودې کچه او د دوی ځینې فزیکي او جوړښتي ځانګړتیاوې د دوی د ژوند چاپیریال پورې اړه لري. [۳] هغه ګیدړان چې په دښتو او دښتو کې ژوند کوي معمولاً نسواري یا خاوري رنګ لري او دغه ګیدړان لوی غوږونه او لنډ ویښتان لري ترڅو د صحرا په ګرمۍ کې خپل بدن یخ وساتي. برعکس، هغه ګیدړان چې په قطبي سیمو کې ژوند کوي په عمومي توګه په دې چاپیریال کې د ښه کیموفلاج لپاره سپین دي. دا ګیدړې واړه غوږونه او غټې ویښتان لري چې په قطبي سیمو کې د خپل بدن تودوخه وساتي. [۴]

سور ګیدړان د خپلو لکو په پای کې سپین ویښتان لري. د دې ګیدړو کوټ په ګرمو موسمونو کې روښانه رنګ لري او په سړو موسمونو کې د دوی د ویښتو ضخامت ډیریږي. همدارنګه، ځینې ګیدړان په مختلفو عمرونو کې مختلف رنګونه لري. [۱]

چلند[سمول]

په ځنګل کې ګیدړې په اوسط ډول د 1 څخه تر 3 کلونو پورې ژوند کوي او په ځینو مواردو کې تر 10 کلونو پورې. د نورو کینیډونو په څیر، ګیدړونه تل په ډلو کې ژوند نه کوي. ډیری ډولونه معمولا په کوچنیو کورنیو ګروپونو کې ژوند کوي، او ځینې ډولونه، لکه د آرکټیک فاکس ، یوازیتوب ژوند کوي. [۵]

ګیدړ ټول څاروي ګڼل کیږي. دوی ډول ډول غیر فقاري او حشرات ، ریښی ، کوچني تی لرونکي او د نباتاتو بیلابیل برخې خوري. ډیری ګیدړونه د خوړو لوړ ډولونه لري، مګر ځینې ډولونه لکه د کیک خوړلو ګیدړ ، په ډیرو محدودو خوړو کې تغذیه کوي. ګیدړې په ورځ کې شاوخوا یو کیلو غوښه خوري او پاتې خواړه د ځمکې لاندې، تر واورو لاندې او د راتلونکو خوړو لپاره د پاڼو او بوټو لاندې پټوي. [۶]

خړ ګیدړ یو له دوو پیژندل شویو ډولونو څخه دی چې کولی شي په ونو کې پورته شي. بل ډول یو حیوان دی چې د ریکون سپي په نوم یادیږي.

ډلبندي[سمول]

ګيدړې لاندې ډولونه لري:
بنګالي ګيدړان
شاه رو ګيدړان
دماغه ګيدړان
کارسک ګيدړ
تبتي ګيدړ
قطبي ګيدړ
توله ګيدړړ

سره ګيدړه
سارايي ګيدړه
د جنوبي امريکا ګيدړان:
او نور

پايڅوړ[سمول]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Fedriani, Jose M.; Fuller, Todd K.; Sauvajot, Raymond M.; York, Eric C. (2000-10). "Competition and intraguild predation among three sympatric carnivores". Oecologia. 125 (2): 258–270. doi:10.1007/s004420000448. ISSN 0029-8549. PMID 24595837. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |date= (لارښود) Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content
  2. Larivière, Serge; Pasitschniak-Arts, Maria (1996-12-27). "Vulpes vulpes". Mammalian Species (په انګليسي ) (537): 1–11. doi:10.2307/3504236. ISSN 0076-3519. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)
  3. کينډۍ:یادکرد وب
  4. کينډۍ:یادکرد وب
  5. Fedriani, Jose M.; Fuller, Todd K. (2000-10). "Competition and intraguild predation among three sympatric carnivores". Oecologia (2): 258–270. doi:10.1007/s004420000448. ISSN 0029-8549. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |date= (لارښود)
  6. MacDonald, D. W. (1976-10). "Food caching by red foxes and some other carnivores". Zeitschrift Fur Tierpsychologie (2): 170–185. doi:10.1111/j.1439-0310.1976.tb00963.x. ISSN 0044-3573. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود); تحقق من التاريخ في: |date= (لارښود)

سرچینې[سمول]

  •  انګليسي ويکيپېډيا، 20 نومبر، 2008

بهرنۍ لینک[سمول]