پلوتارک

پلوتارک
[[language\|]]: Πλούταρχος، او[[language\|]]: L. Mestrius Plutarchus
	پلوتارک
د شخص معلومات
پيدايښت	تړون 40
مړینه	کال 120 (79–80 کاله)
تابعیت	P27
عملي ژوند
کار/مسلک	پادري ، تاریخ پوه ، ليکوال ، فیلسوف
کاروونکې ژبه(ي)	لاتيني ژبه ، زړه يوناني
د کړنې څانګه	فلسفه ، سیاسي علوم ، پېښليک
	سمول

پلوتارک یا پلوتارخوس ( په یوناني : Πλούταρχος) (د 46-127 زېږدیز کال په شاوخوا کې) یو له پخوانیو یوناني تاریخ لیکونکو، ژوند لیکونکو او مقالو څخه و. د هغه د پلار نوم معلوم نه دی، مګر د کیسې او روایتونو له مخې چې تیر شوي، د هغه نوم شاید نیکاراکوس ( انګلیسي : Nίκαρχος) و. د هغه د نیکه نوم لامپریاس ( لرغونی یونان : Λαμπρίας ) و، لکه څنګه چې په مورالیا کې ثبت شوی ( لرغونی یونان : Ἠθικά ).

هغه د یونان په مرکز خرون ښار کې په یوې مهمې کورنۍ کې زیږیدلی و. هغه په 66 میلادي کال کې په دې ښار کې د اتن څخه د روم د قیصر نیرو سره لیدنه وکړه. وروسته یې یونان او مصر ته سفرونه وکړل او یو څه موده یې په روم کې ژوند وکړ او د روم د امپراتور تراجان له خوا یې خوښه شوه او د هغه له خوا د یوه ښار په امارت کې وګمارل شو. پلوتارک د خپل ژوند وروستي کلونه په خپل کلي کې تېر کړل، هلته یې له دودونو، دودونو او خلکو سره ډېره مینه درلوده او هلته یې یو ښوونځی پرانیست او د مطالعې یوه حلقه یې جوړه کړه.

لومړی مورخ چې د پلوتارچ یادونه کوي سویداس دی چې په خپل قاموس کې یې هم لیکلي دي: "پلوټارک د ټریجان د واکمنۍ پرمهال یا د هغه دمخه د چیروني په ښار کې د بیوټي په ځمکه کې ژوند کاوه. تراجان هغه د قونسلګرۍ مقام ته وټاکه او د هغه پراخې پوهې ته په درناوي، هغه واليانو ته چې د هغه په استازیتوب یې د "ایلیرین" دولت واکمني کوله، په ټولو چارو کې د واک په توګه د پلوتارچ نظر په پام کې نیولو سره څرګند حکم ورکړ.

د پلوټارک کارونه

په هغه لیست کې چې د لامپیریا په نوم پیژندل کیږي، د پلوتارک د لیکنو او مقالو شمیر 277 ښودل شوی، او داسې ښکاري چې دا لیست نیمګړی او په ځینو مواردو کې د اعتبار وړ نه دی. د هغه په مشهورو کتابونو کې، موږ کولی شو د اخلاقو په اړه Treatise، Hampersies، Treatise on Music، Fraslexandria، Natural Matters، او د Isis and Osiris ( Isis and Osiris ) کتاب ذکر کړو. ^{[سرچينه په کار ده]}

د پلوتارک خورا مهم کتاب چې په ټوله نړۍ کې مشهور او مشهور دی، هغه کیسې دي چې د حیات مردان نومي تر سرلیک لاندې فارسي ته ژباړل شوې دي. دا کتاب د هغو جنرالانو، واليانو، واکمنانو، پاچاهانو، امپراتوريانو، ازادو او باچاهانو ژوند ليکونه دي چې په لرغونې زمانه کې د خپلو اعمالو او تقوا او فضيلت له امله مشهور او مشهور وو. پلوتارک د اوږدې مودې لپاره د خپل ځانګړي طرز لیکنې له امله په خلکو کې مشهور دی چې اکثرا یې د تفسیر لپاره افلاطون میتود کاروي او همدارنګه د هغه ځانګړي فلسفي، اخلاقي او سیاسي چلند او تفاهم له امله چې د هغه په لیکنو کې منعکس کیږي. درلود ^[۱۳]

د دې شهرت لامل دا دی چې یاد تاریخ لیکونکی په تاریخ کې د یو ځانګړي طرز او طریقې پلوی دی چې د مشهورو خلکو ژوند بیانوي او د دوی د ژوند مهم او په زړه پوري ټکي یو له بل سره پرتله کوي. د دې لیکنې د غوره کولو موخه د لیکوال موخه دا وه چې د هغه څخه مخکې یو تاریخ درلود، د هغه د ډیرو معاصر تاریخ لیکونکو په څیر، هغه د کیسې، فتحو او تاریخي پیښو په ذکر کولو پورې محدود نه و، بلکې د انسان اخلاقي ځانګړنې یې په ګوته کړې. په لرغونې نړۍ کې د سترو بدلونونو سرچينه وه، بايد د دغو پياوړو شخصيتونو او پياوړي ارادې خاوندان و ازمويي، نيوکې او ارزونه وکړي، چې ځينې يې د ارزښتناکو فضيلتونو خاوندان او ځينې يې نيمګړتياوې او انحرافات هم لري، ترڅو د تقوا او عزم کامل نمونې ترلاسه کړي. دا مثالونه به د راتلونکو نسلونو لارښود وي.

په بل عبارت، د لیکوال موخه دا وه چې د تیر تاریخ څخه د راتلونکي لارښود لپاره یو درس او مثال وړاندې کړي.

لکه څنګه چې د پیریکلز د ژوندلیک په پیل کې د لیکوال کلمې کارول شوي، د لیکوال نظر خورا اخلاقي نظر دی، هغه حتی غواړي د ریښتینې او ژوندیو مثالونو په تعقیب لوستونکی احساس کړي چې پاکې ارادې، اخلاقي فضایل او پیروي وکړي. تقوی، عدالت او زړورتیا او د ایمان ځواک هڅوي او هغه آزادي او غرور راژوندی کوي چې د لرغوني تاریخ په کرکټرونو کې شتون درلود او د مسیحي دورې په پیل کې د ظلم او فساد د واکمنۍ لاندې ضعیف او تر پښو لاندې شوی و.

په لنډه توګه، د هغه موخه د افلاطون په شان د جمهوریت په کتاب کې د یوې مثالي ټولنې د جوړولو او د عدالت او د سمو سیاسي سازمانونو د پراختیا له لارې د خلکو رهبري او لارښوونه نه وه، بلکې د هغه نظر د خلکو په اصلاح او اصلاح باندې ډیر متمرکز و. اخلاقي تصفیه او د ژوندیو او پخوانیو مثالونو تعقیب دا تاریخ دی. ^[۱۴]

د ایرانیانو د مذهب په اړه د پلوتارک راپور

د ايراني مذهب په اړه د هغه راپور دقيقو او محدودو ټکو شاملولو او او په لویدیځ ایران کې د زرواني مذهب د شالید په اړه د ځانګړي پوهې له امله ځانګړی اهمیت لري. پلوټارک د خپل کتاب Isis and Osiris په یوه فصل کې د مذهب په اصولو، رسومونو او مراسمو او همدارنګه په ایراني مذهب کې د قیامت پورې اړوند دودونو باندې بحث وکړ. ^[۱۵]

فوټ نوټ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ subject named as: Plutarch — World History Encyclopedia ID: https://www.ancient.eu/plutarch/ — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — منښتلیک: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International
↑ Bibliothèque nationale de France ID: https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119200813 — subject named as: Plutarque (0046?-0120?) — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — ليکوال: Bibliothèque nationale de France — سرليک: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم، платформа відкритих даних، платформа открытых данных، plateforme de données ouvertes، piattaforma di dati aperti، Opendata-Plattform، otevřená data platforma، åben-data-platform، տվյալների բաց շտեմարան، platforma za odprte podatke، plataforma de datos abierta، plataforma de dados aberta، платформа адкрытых даных، платформа на отворените данни، platforma otwartych danych، [ашық деректер платформасы] تېروتنه: [ناپېژانده] تېروتنه: {{Lang}}: ناسم ليک (لارښود): سکريپټ: cyrl ژبکوډ ملاتړ نه کوونکی: kk (لارښود)، ачык маалыматтарды платформа، açıq məlumat platforması، ochiq ma'lumotlar platforma، açık verilerin platformu، платформа отвореног података، platforma otvorenih podataka، platforma otvorenog podataka، platforma otvorených údajov، πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων، platformu atklātā datu، platforma atvira duomenų، platvormi avatud andmete، avoimen datan foorumi، nyílt adatok platformja، პლატფორმა ღია მონაცემები، платформа за отворени податоци، нээлттэй мэдээллийн тавцан، platformă de date deschise، platformo de malferma datumoj، open data platform، плятформа адкрытых зьвестак، Усьтэм даннойёслэн платформазы، асыҡ мәғлүмәт платформаһы، açıq malümat platforması، açıq malümat platforması، ачык малюмат платформасы، öppen dataplattform، платформаи додаҳои боз، ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы، гом бæрæггæнæнты платформæ او ashıq maǵlıwmatlar platforması — منښتلیک: Licence Ouverte
↑ دوتنې ټوليزه پېژندنه: https://d-nb.info/gnd/118595237 — subject named as: Plutarchus — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱
↑ Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/plutarch — subject named as: Plutarch — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱
↑ انسايکلوپېډيا نړيوال پېژند: https://www.universalis.fr/encyclopedie/plutarque/ — subject named as: PLUTARQUE (46 env.-env. 120) — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — خپروونکی: Encyclopædia Britannica Inc.
↑ Gran Enciclopèdia Catalana ID (former scheme): https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0051566.xml — subject named as: Plutarc — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — سرليک: Gran Enciclopèdia Catalana — خپروونکی: Grup Enciclopèdia
↑ NE.se ID: https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/plutarchos — subject named as: Plutarchos — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — سرليک: Nationalencyklopedin
↑ abART person ID: https://cs.isabart.org/person/161687 — خپرېدونېټه: ۱ اپريل ۲۰۲۱
↑ د ټولټال کار کتنه په: https://www.bartleby.com/lit-hub/library — سمونګر: Charles Dudley Warner — سرليک: Library of the World's Best Literature
↑ NL CR AUT پېژند: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jn19981002002 — خپرېدونېټه: ۱ مارچ ۲۰۲۲
↑ CONOR.SI ID: https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/si/sl/conor/11237731
↑ NL CR AUT پېژند: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jn19981002002 — خپرېدونېټه: ۷ نومبر ۲۰۲۲
↑ دین ایرانی، ص ۱۱۶ تا ۱۱۸
↑ مقالهٔ تحقیقی از ژرار والتر
↑ دین ایرانی، ص ۶۲

سرچينې

بنونیسټ، ایمل. د ایران مذهب تهران: فرهنګ ایران بنسټ خپرونه، ۱۳۵۴ ل
او تاسو. م. دیاکونوف. د پاد شابک تاریخ

د ایرانیانو او یونانیانو کتاب د پلوټارک لخوا لیکل شوی د فا تاریخ څخه ډاونلوډ کړئ
انګلیسي ویکیپیډیا، نسخه 14 می 2007.

[aac683445a46013c59083b7c55f8dd1922a3d8cd-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ subject named as: Plutarch — World History Encyclopedia ID: https://www.ancient.eu/plutarch/ — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — منښتلیک: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International

[64561acf521fcf79b1536ba9dfbca4a6812f1881-2] Bibliothèque nationale de France ID: https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119200813 — subject named as: Plutarque (0046?-0120?) — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — ليکوال: Bibliothèque nationale de France — سرليک: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم، платформа відкритих даних، платформа открытых данных، plateforme de données ouvertes، piattaforma di dati aperti، Opendata-Plattform، otevřená data platforma، åben-data-platform، տվյալների բաց շտեմարան، platforma za odprte podatke، plataforma de datos abierta، plataforma de dados aberta، платформа адкрытых даных، платформа на отворените данни، platforma otwartych danych، [ашық деректер платформасы] تېروتنه: [ناپېژانده] تېروتنه: {{Lang}}: ناسم ليک (لارښود): سکريپټ: cyrl ژبکوډ ملاتړ نه کوونکی: kk (لارښود)، ачык маалыматтарды платформа، açıq məlumat platforması، ochiq ma'lumotlar platforma، açık verilerin platformu، платформа отвореног података، platforma otvorenih podataka، platforma otvorenog podataka، platforma otvorených údajov، πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων، platformu atklātā datu، platforma atvira duomenų، platvormi avatud andmete، avoimen datan foorumi، nyílt adatok platformja، პლატფორმა ღია მონაცემები، платформа за отворени податоци، нээлттэй мэдээллийн тавцан، platformă de date deschise، platformo de malferma datumoj، open data platform، плятформа адкрытых зьвестак، Усьтэм даннойёслэн платформазы، асыҡ мәғлүмәт платформаһы، açıq malümat platforması، açıq malümat platforması، ачык малюмат платформасы، öppen dataplattform، платформаи додаҳои боз، ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы، гом бæрæггæнæнты платформæ او ashıq maǵlıwmatlar platforması — منښتلیک: Licence Ouverte

[39b7bd953a4a26b0341716a8dc2bd44a43be55a3-3] دوتنې ټوليزه پېژندنه: https://d-nb.info/gnd/118595237 — subject named as: Plutarchus — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱

[3c0d113cfa69ed8c87e94281e7f424348170a088-4] Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/plutarch — subject named as: Plutarch — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱

[b303666f6d1773192f15cd5fd87b9d8a053cd6e9-5] انسايکلوپېډيا نړيوال پېژند: https://www.universalis.fr/encyclopedie/plutarque/ — subject named as: PLUTARQUE (46 env.-env. 120) — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — خپروونکی: Encyclopædia Britannica Inc.

[8de802955f405452d1d7b082175433e4c758f33b-6] Gran Enciclopèdia Catalana ID (former scheme): https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0051566.xml — subject named as: Plutarc — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — سرليک: Gran Enciclopèdia Catalana — خپروونکی: Grup Enciclopèdia

[b1e376683f64c8c10e9f46dc879c468daab6e109-7] NE.se ID: https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/plutarchos — subject named as: Plutarchos — خپرېدونېټه: ۲۰ جنوري ۲۰۲۱ — سرليک: Nationalencyklopedin

[c03c0e2a21562d21d65cc74eedb0f094e9552d80-8] ART person ID: https://cs.isabart.org/person/161687 — خپرېدونېټه: ۱ اپريل ۲۰۲۱

[17719537c93d3b75709dc5a408afd9a5d3cd7899-9] د ټولټال کار کتنه په: https://www.bartleby.com/lit-hub/library — سمونګر: Charles Dudley Warner — سرليک: Library of the World's Best Literature

[6a3d31480be6017e69e1f5bcc1cc8a2f711c7123-10] NL CR AUT پېژند: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jn19981002002 — خپرېدونېټه: ۱ مارچ ۲۰۲۲

[95b270ead083157899a7c474bf53dc45475ff5e1-11] CONOR.SI ID: https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/si/sl/conor/11237731

[1760d378d35a24f61745ea9f8a3f4fbe581d409a-12] NL CR AUT پېژند: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jn19981002002 — خپرېدونېټه: ۷ نومبر ۲۰۲۲

[13] دین ایرانی، ص ۱۱۶ تا ۱۱۸

[14] مقالهٔ تحقیقی از ژرار والتر

[15] دین ایرانی، ص ۶۲

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]