محمد هاشم زماني

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی
محمد هاشم زماني

محمد هاشم زماني (انگرېزي: Muhammad Hashem Zamani) (زوکړه ١٣٠٧ لېږديز لمريز کال-مړينه ۱۳۸۴ لېږديز لمريز = ۱۹۲۸ ز. - ۲۰۰۵ ز کال) يو افغان ليکوال او شاعر وو.

مخينه

محمد هاشم زماني په ١٣٠٧ لمريز (١٩٢٨ زېږدي) کال کې د کونړ ولايت د لمټک په کلي کې د استقلال د چترال د جبهې د فاتح غازي مير زمان خان په کور کې زيږيدلی وو.

زده کړې

لومړنۍ زده کړې يې په جومات او کور-کلي کې د وخت د علماوو نه تر ﻻسه کړې، او شپاړس کلن وو چې له خپلی ټولې کورنۍ سره، چې شمير يې تر سلو کسانو زيات وو، د تش سياسي بند په نامه، د هغه وخت د رژيم لخوا د نورو ډېرو سياسي بنديانو په شان پرته له کوم جرم او محاکمې، د يوه نامعلومه سرنوشت په انتظار د دهمزنگ جهنمي زندان ته واستول شو.

نوي ځلمي محمد هاشم د خپلې ځوانۍ ديارلس کلونه د دهمزنگ د زندان په تورو او نمناکو خونو کې، د خپلې کورنۍ د غړو سره تير کړل. په دهمزنگ زندان کې له يو گڼ شمير نورو سياسي بنديانو لکه د غلام نبي خان چرخي کورنۍ، يعقوب خان غونډ مشر، سرحدار عبدالغفار خان، سرور جويا، ډاکټر محمودي، ناظر- صفر، فرقه مشر غلام نبي خان (مشهور په چپه شاخ)، او نورو سره معرفي او هم صحبته شو.

محمد هاشم زماني په زندان کی د مروجه علومو په زده کړې پيل وکړ. د هېواد د لوی مشروطه غوښتونکي، دينی عالم، ملي او سياسي شخصيت بابا عبدالعزيز الکوزي، شيخ بهلول ايراني، موﻻنا محمد اکرم کاکاخېل په شان علمي شخصيتونو د شاگردۍ او هم صحبتۍ وياړونه ور په برخه شول.

ښاغلي زماني په زندان کې د ناروغيو او ناوړې تغذيي له امله د خپلې کورنۍ د ٢٨ تنو غړو د مرگ شاهد وو. دوی خپل لومړني اشعار هم په زندان کې ليکلي او د زنداني احساس په مجموعه کې يي راټول کړي دي.

محمد هاشم زماني له خپلی کورنۍ سره د ١٣ کلونو سياسي بند نه وروسته هرات ته تبعيد او په ١٣٤٣ لېږديز لمريز کال کې د نوي اساسي قانون تر جوړېدو پوری د ٨ کلونو لپاره هلته د تبعيد ژوند تېر کړ.

ادبي ژوند

د خدای بښلي زماني ليکل شوي اشعار، مضامين او ادبي ټوټې د وطن په اکثرو ورځپاڼو، مجلو او اونيزو نشراتو لکه انيس، هېواد، اصلاح، وړانگه، سيستان، طلوع افغان، بيدار او اتفاق اسلام کې خپاره شوي دي.

دندې

زماني د ديموکراسۍ په لسيزه کې په قلمي مبارزه بوخت وو او د داود خان د جمهوريت د دورې په لويه جرگه کې يي د کونړ د وکيل په توگه برخه اخيستی وه.

محمد هاشم زماني د ١٩٧٩ ز کال په وروستيو شپو ورځو کې پېښور ته ولاړ او هلته يي قلمي جهاد پيل کړ. د هغوې د جهاد لمړی چاپ شوی اثر قطبي خرس په انگريزي ژبه ترجمه شوی او بيا وروسته د انگريزي ترجمې ځينې برخې په فرانسوي، ايټالوي او هسپانوي ژبو هم اړول شوې دي.

زماني د جهاد په دوران کې د هېواد د خپلواکۍ لپاره د هلو ځلو په ترڅ کې په نړيوالو کنفرانسونو او غونډو کې د گډون لپاره گڼ شمير باندنيو هيوادونو ته سفرونه وکړل. دوی په ١٩٨٧ ز کال کې د امريکا متحده ايالاتو ته مهاجر او د کاليفورنيا ايالت د سانفرانسيسکو د بې ايريا په سيمه کې د هېوارد په ښار کې ميشت شو.

محمد هاشم زماني په ١٩٩٠ ز کال کې د زړه د دوهمې حملې او مغزو د سکتې له امله د اوږدې مودې په ناروغۍ اخته شو او د وجود يوه خوا يې فلج شوی وه. هغه د افغانستان د حالاتو او پيښو سره د ژوند تر وروستۍ سلگۍ پورې تړلې وو او خپلو ادبي او فرهنگي فعاليتونو ته يې ادامه ورکړله؛ د خورو گلونو دوهم ټوک او د زخمي زړه د اشعارو مجموعې يې وليکلې او د زنداني خاطراتو په نامه د پښتو نثر کتاب يې چې ٢٨٨ مخونه لري، هم چاپ کړ.

ارواښاد محمد هاشم زماني تل هيله درلوده چې روغتيايي حالت يې لږ څه ښه شي، بيرته وطن ته ستون شي او د خپل گران هېواد او درديدلو هيوادوالو خدمت ته دوام ورکړي. د دوی يو اثر د پوهنې ملي انقلاب نومېږي چې د مرگ تر شېبې يې د دغه اثر په دوهم ټوک کار کاوه.


مړينه

په اسلام، هېواد او ولس مين، مبارز ليکوال او شاعر خدای بښلې محمد هاشم زماني د ۱۳۸۴ ل ل کال د غبرگولي د مياشتی په ١٩ د جمعې په مبارکه شپه (د جون مياشتې په لسمه) د ٧٦ کلنۍ په عمر د زړه د ناڅاپي حملې له امله له دې فاني نړۍ نه سترگی پټې کړي. د دوې جنازه افغانستان ته انتقال او د دوې په پلرني ټاټوبي کونړ کې خاورو ته وسپارل شوه.

چاپ شوي آثار

دوتنه:Mohammad-Hashem-Zamani.jpg
محمد هاشم زماني

د ارواښاد محمد هاشم زماني د پښتو او دري ژبو دا لاندې کتابونه چاپ شوي دي:

  1. زندانى احساس.
  2. زنداني خاطرات.
  3. قطبي خرس.
  4. لويه قرباني.
  5. سړي خوره بلا.
  6. لويه قرباني ٢ ټوک.
  7. خواره گلونه.
  8. د آزادۍ آرمان.
  9. روسي ښامار.
  10. زخمي زړه.
  11. د ازادۍ مشال.
  12. د سولې زمزمې.