لريک

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی
لریک
لیک Lik
لریک
د لریک انځور
د لریک انځور

کورډېناټونه: ۳۸°۴۶′۳۱″شمال ۴۸°۲۴′۵۵″ختیځ / 38.775277777778°شمال 48.415277777778°ختيځ / 38.775277777778; 48.415277777778  د (P625) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
جوړېدو نېټه 1916
ادارې وېش
هېواد Flag of Azerbaijan.svg آذربايجان
سيمه لريک ايالت
سیمه
لوړوالی ۱٬۰۹۶ ميټره (۳٬۵۹۶ فوټ)
د نفوس شميرنه (2009)
 • ټولټال ۷۳۰۱[۱]
آخر معلومات
وخت زون AZT (ه.ن.و+4)
 • توقيت صيفي AZT (ت.ع.م +5)
سيمييز د زنګ کوډ +۹۹۴ ۱۵۷

لیریک (په لاتین کې: Lerik ، په تالشي کې: Lik) د آذربایجان جمهوریت په سویل ختیځ کې او د ایران پولې ته نږدې د لیریک ايالت په تالیش کې یو ښار دی.

جغرافيه[سمول]

دا غر د البرز غرونو لړۍ د شمال لوېدیز غرونو د تالاش غرونو په منځ کې موقعیت لري. دا ښار د استارا سړک په شمال کې د اردبیل او هیران د پاسه پروت دی او د نمین ښار له لوړو څخه لیدل کېدی شي. دا ښار له شمال څخه د یردیملي ښار ته، له ختیځ څخه د لنکران ښار ته او له سویل او لوېدیځ څخه د ایران پولې ته رسیږي. دا ښار له لنکران څخه ۵۶ کیلومتره لیرې دی. د دغو دوو ښارونو تر منځ سړک غرنۍ او تر ډېره ځنګلونه دي. دا ښار د لیریک ايالت اداري مرکز دی.

خلک[سمول]

د دې ښار نفوس د 1989 کال د سرشمېرنې له مخې 5,824 او د 2009 د سرشمېرنې له مخې 7,301 تنه و. د لیریک ډېری خلک تالش دي، مګر د اذربایجان جمهوریت حکومت دوی اذربایجانان ګڼي .

د لیریک نفوس په 1939 کې ( د اذربایجان د شوروي سوسیالیستي جمهوریت له تاسیس څخه نږدې لس کاله وروسته): [۲]

خلک شمېر سلنه
تالش وګړي ۹۹۶ ۶۸. ۷٪
ازري ۳۰۳ 20. ۹٪
روسان ۱۰۷ 7. 4
ارمانیايان 11 0. ۸٪
نور ۳۲ 2. 2%
ټول ۱۴۴۹ 100%

2009 کال سرشمېرنه: [۳]

خلک شمېر سلنه
ازري 72228 ۹۶. ۹۲٪
تالش ۲۲۸۱ 3. ۰۶٪
روسان 11 0. ۰۱٪
نور 2 0. ٪۰۰

ژبه[سمول]

د تالش وګړو اصلي ژبه تالشي ده او دوی په ازري ترکي کې هم مهارت لري. ځینې یې له روسي ژبې سره بلد دي. د لیریک د خلکو د تالشي تلفظ د اردبیل ولایت د انباران ولسوالۍ خلکو ته ډېر ورته دی.

دین[سمول]

د لیریک ډېری وګړي مسلمان او شیعه دي. یو شمېر سني هم هلته اوسیږي. [۴]

تاریخ[سمول]

لیریک د اذربایجان جمهوریت یو له پخوانیو ښارونو او مېشت ځایونو څخه ګڼل کيږي. دلته د پخوانیو خلکو انځورونه او رسامۍ شتون لري چې په غارونو کې ژوند کوي. نن ورځ، د برونزو- نیولیتیکي ارقام موندل شوي دي. [۵]

دې ښار ته نږدې یو له لرغونو او په زړه پورې ځایونو څخه د بذیر غار دی . په نولسمه پیړۍ کې د جاک ډی مورګان لخوا په دې غار کې د نیپالیټیک انسانانو پاتې شوني وموندل شول. تر هغه وروسته پوهاند اسدالله جعفروف په همدې سیمه کې د پاولیتیک دور یوه لرغونې هستوګنه وموندله. [۶]

لیریک د تالاش د ځمکې یوه برخه وه او د زنده جان ولسوالۍ مرکز و. د میش ښار له هغه وخت راهیسې د تالش خانې برخه وه چې د ګلستان په تړون کې د ایران له خاورې جلا شوې وه. له دې تړون وروسته په شمالي تالاش کې ګڼ لاریونونه او نښتې وشوې چې تر یوه حده یې کار وکړ او عباس میرزا او د هغه پوځیانو د تالش، اذربایجان او اران له ځايي خلکو سره یو ځای د روسیې پوځ شاتګ ته اړ کړ . خو له څه مودې وروسته د روسیې پوځ په چټکۍ سره ټولې سیمې له ایران څخه ونیولې او د لیریک شاوخوا د غرونو یوه برخه چې د تالش په شمال کې او د هیران دره او د استارا ښار په شمال کې وو، د ایران څخه جلا شوې. د ترکمانچې تړون د لیریک ښار د شوروي د دورې تر پایه پورې د زنده د ولسوالۍ مرکز و او له ۱۹۳۰ کال راهیسې د دې سیمې نوم په لیریک بدل شو. د 1939 په سرشمیرنه کې، د لیریک نږدې ټول خلک د تالش په توګه ثبت شوي. [۲]

هوا[سمول]

لیریک معتدل اقلیم او غرونه لري. په لیریک کې منی اکثرا باراني او ځینې وختونه واوره وي. د جنورۍ په میاشت کې منځنۍ تودوخه د 1 او 4- درجو سانتي ګراد او په جولای کې د 12 او 22 درجو سیلسیس ترمنځ وي. اوسط کلنی اورښت د 300 څخه تر 800 ملي میترو پورې دی او د اذربایجان جمهوریت یو له ډېرو باران ورېدونکو ځایونو څخه شمېرل کیږي. [۷]

د لریک د موسم مالومات
مياشت جنوري فروري مارچ اپريل می جون جولای اگست ستمبر اکتوبر نومبر دسمبر کال
د زياته تودوخه (منځالی) °C (°F) 4.1
(39.4)
4.2
(39.6)
7.1
(44.8)
14.3
(57.7)
18.8
(65.8)
23.3
(73.9)
26.0
(78.8)
30.5
(86.9)
20.9
(69.6)
18.1
(64.6)
10.7
(51.3)
6.5
(43.7)
15.38
(59.68)
کمه ريکارډ شوې تودوخه (منځالی) °C (°F) −4.1
(24.6)
−3.8
(25.2)
−1.4
(29.5)
3.8
(38.8)
8.2
(46.8)
11.8
(53.2)
14.2
(57.6)
9.6
(49.3)
10.4
(50.7)
5.2
(41.4)
2.2
(36)
−1.5
(29.3)
4.55
(40.2)
پرخه mm (inches) 24
(0.94)
33
(1.3)
40
(1.57)
43
(1.69)
44
(1.73)
24
(0.94)
18
(0.71)
25
(0.98)
44
(1.73)
62
(2.44)
39
(1.54)
33
(1.3)
429
(16.87)
Source: Climate-Data.org[۸]

طبیعت[سمول]

د ژویند په نوم د ځنګلي ژوند پټنځای لیریک ته نږدې د نباتاتو او حیواناتو ساتلو لپاره رامینځته شوی. د دې سرپناه جوړول ۴۰. دا 3 هکتاره ده او د اذربایجان جمهوریت د علومو ملي اکاډمۍ په دې کې د نباتاتو د څیړنې مرکز تاسیس او فعال کړی دی. دا سرپناه د حیواناتو او ډولونو لکه لیوه، ږیره، ګیدړ، وحشي پیشوګانو، خنزیرانو او نورو حیواناتو او نباتاتو او ونو لکه بلوط، هانټون، بیچ، اخروټ او انجیل د استوګنې ځای دی. [۹] [۱۰]

د لیریک بوټي په عمده توګه د غرنیو او نادرو ونو او غرونو ځنګلونو څخه جوړ شوي دي، په ځنګلونو کې، بلوط، هاوان، مونګ، اخروټ او انارو وده کوي.

کلتور[سمول]

خواړه او خواړه[سمول]

سپورت[سمول]

رسنۍ[سمول]

ګالری[سمول]

په لیریک ښار کې د حیدر علییف مرکز

اړوندې پوښتنې[سمول]

  • د اذربایجان جمهوریت د ښارونو لیست
  • هڅه
  • شمالي هڅې
  • تالاش-مغان جمهوریت
  • لنکران

سرچینې[سمول]

  1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: Lerik rayonu
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "Лерикский район 1939". www.ethno-kavkaz.narod.ru. د لاسرسي‌نېټه ۰۵ مې ۲۰۱۹. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  3. Samadov (www.anarsamadov.net), Anar. "Lerik rayonu". Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi (په آذربائیجانی ژبه کي). د اصلي آرشيف څخه پر 8 اكتبر 2020 باندې. د لاسرسي‌نېټه ۰۵ مې ۲۰۱۹. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |archive-date= (مساعدة)
  4. MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2016-cı ildə qeydiyyatdan keçənlər. scwra.gov.az کينډۍ:Az
  5. Zardabli, Ismail. THE HISTORY OF AZERBAIJAN: from ancient times to the present day. د کتاب نړيواله کره شمېره 1291971319. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  6. "Azərbaycan :: Baş səhifə". www.azerbaijans.com. د لاسرسي‌نېټه ۰۵ مې ۲۰۱۹. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  7. GoMap. "Лерик, Азербайджан". gomap.az. د لاسرسي‌نېټه ۰۹ جولای ۲۰۱۸. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  8. "Climate: Lerik". د لاسرسي‌نېټه ۱۴ اپرېل ۲۰۲۰. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  9. "Azerbaijan". www.azerbaijan.az. د اصلي آرشيف څخه پر 21 اكتبر 2019 باندې. د لاسرسي‌نېټه ۰۵ مې ۲۰۱۹. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة); تحقق من التاريخ في: |archive-date= (مساعدة)
  10. "Лерикский район 1939". www.ethno-kavkaz.narod.ru. د لاسرسي‌نېټه ۰۵ مې ۲۰۱۹. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)