Jump to content

شوري ژبه

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا

شوري ژبه (шор тили) د تورکيې اصلي ژبه ده ، چې د سايبريا په جنوب لوېديځ کې د کيمروو په ولايت کې د ماونټ شور په نوم سيمه کې د 2,800 خلکو له خوا ويل کيږي. که څه هم په دې سیمه کې د ټولو قومونو نفوس له 12000 څخه زیات دی. اوس مهال ټول شوراګانې په شور ژبه خبرې نه کوي، ځکه چې دغه ژبه له ۱۹۳۰ څخه تر ۱۹۹۰ کلونو راهيسې د زوال په حال کې ده. په دې دوره کې يوازې په شور ژبه خبرې کېدلې، په دې ژبه څه نه ليکل کېدل او نه هم دا ژبه په ښوونځيو کې ښوول کېده. په هرصورت، د شوروي اتحاد له ړنګېدو سره د شور ژبه بیا راژوندي شوه. اوس، دا ژبه په نووکوزنیتسک کې تدریس کیږي.

شوري ژبه
шор тили šor tili, тадар тили tadar tili
په مورنۍ ژبهروسیه
سيمهکمروو
قومیتشوريان
شمېر ويناوال
۲۸۰۰ (۲۰۱۰)
سیریلیک
د ژبې کوډونه
آيسو ۶۳۹-۳cjs
ګلیټولوژیستshor1247[۱]

د خپلو ګاونډيو ژبو په څېر، شور ژبه د منګولیا او روسي ژبو څخه ډېری کلمې پور اخیستې دي. د دې ژبې دوه مهمې ژبې مراسو او کنډوما دي، دا قاموسونه په دره کې د سیندونو په نوم نومول شوي چېرې چې دا خبرې کیږي.

د شور ژبه هره ژبه څو فرعي ژبي لري.

د میرسو ژبي د شور ژبې د ادبي بڼه استازیتوب کوي، په ۱۹۳۰ او ۱۹۸۰ کلونو کې، کله چې د دې ژبې په لیکل شوي تاریخ کې له پنځوسو کلونو ناکامۍ وروسته د شور ژبې لیکل شوې بڼه راژوندۍ شوه. په هرصورت، د کنډوما ژبه هم منل شوې ده.

سور ژبه لومړی په سیریلیک الفبا کې لیکل شوې وه چې د 19 پیړۍ په مینځ کې د روسیې د ارتودوکس کلیسا د مشنریانو لخوا رامینځته شوې. د ډیرو بدلونونو وروسته، د سور ژبې عصري بڼه د سیریلیک الفبا په بله بدله شوې بڼه لیکل شوې.

په ۲۰۰۵ کال کې د شور ژبې د مخ پر ځوړ حالت د روښانه کولو په موخه، ګینادي کوستیکاکو د ژبې د شعرونو یو کتاب خپور کړ چې نوم یې «زه د شور ژبې وروستی شعر یم».

مورفولوژي او نحو[سمول]

ضمیرونه[سمول]

شور ژبه اووه شخصي ضمیرونه لري:

شخصي ضمیرونه
واحد ټول
شور پښتو شور پښتو
(мен (men زه pis (pis موږ
(сен (sen ته силер/слер (siler/sler) تاسو
ол (ol) هغې ilar/lar, olar/alar (ılar/lar, olor/alar) دوی
pılar/plar دوی

ليکدود[سمول]

تاریخ[سمول]

د شلمې پېړۍ نه مخکې د شور ژبه نا ليکل شوې وه. په 1870 کې، ارتودوکس مشنریانو د سیریلیک الفبا جوړولو لپاره خپله لومړۍ هڅه وکړه. د مشنریانو د ټولو هڅو سره سره، د شوراګانو په منځ کې د سواد کچه خورا ورو ورو لوړه شوه، د شلمې پیړۍ په پیل کې د شوراګانو یوازې 1٪ سواد درلود.

د ساحل لیکل شوې ژبه په 1920 کې خپل "طلایی دوره" درلوده. په 1927 کې، د سیریلیک پر بنسټ د مالګې الفبا د جوړولو لپاره دویمه هڅه وشوه. په 1932-1933 کې، سیسپیاکوف د لاتیني الفبا پر بنسټ یو پرائمر لیکلی او خپور کړی. که څه هم دا زده کړه پیچلې کړې؛ د پایلې په توګه، په 1938 کې، ورته لیکوال جورج بوبسکین سره یوځای د سیریلیک الفبا پر بنسټ یو نوی پرائمر جوړ کړ، چې څو نسخې یې په راتلونکو کلونو کې خپرې شوې.

مذهبي الفبا[سمول]

لومړی کتاب چې په شور ژبه لیکل شوی په ۱۸۸۵ کال کې خپور شو. په دې کتاب کې بدل شوي روسي الفبا کارول شوي (د Ё ё، Ф ф، Щ щ، او Ѣ ѣ په شمول) د ځینې اضافي تورو Ј ј, Ҥ ҥ, Ӧ ӧ، او Ӱ ӱ سره.

په 1927 کې، یو رسمي الفبا تصویب شو، کوم چې د روسیې الفبا (د Ё ё او ъ په ګډون) د ځینې اضافي تورو Ј ј، Ҥ ҥ، Ӧ ӧ، او Ӱ ӱ سره و.

لاتیني الفبا[سمول]

په 1930 کې، د ساحل ژبې لپاره یو لاتیني الفبا جوړ شو: A a, B в, C c, D d, ə ə, F f, G g, Ƣ ƣ, I i, J j, K k, Q q, M m، N n، N̡n، Oo، Ө ө، P p، R r، S s، T t، U u، V v، Ş ş، Z z، Ƶ ƶ، L l، Ь ь، Y Y، د .

د لیک ترتیب وروسته د شوروي اتحاد له خوا د نورو ژبو الفبا سره تطبیق شو، د Ә ә خط د E e په ځای بدل شو، او د Į į لیک کم شو.

عصري الفبا[سمول]

په 1938 کې، سیریلیک الفبا د لاتیني الفبا ځای په ځای کړ. دا الفبا د څو اضافي تورو سره روسي توري کاروي (Ӧ ӧ، Ӱ ӱ، او Нъ нъ). په 1980 کې د اصالحاتو وروسته، دا اوسنۍ بڼه ته ورسیده: A a, B в, C c, D d, ə ə, F f, G g, Ƣ ƣ، I i، J j، K k، Q q، M m, n n ، n̡ n, O o, Ө ө, P p, R r, S s, T t, U u, V v, ş ş, Z z, Ƶ ƶ, L l, Ь ь, Y y Į į .

د شور ژبې د الفبا پرتله کول[سمول]

سیریلیک لاتین سیریلیک
۱۸۸۵ ۱۹۲۷–۱۹۳۰ ۱۹۳۰–۱۹۳۸ ۱۹۳۸–۱۹۸۰ ۱۹۸۰–حال
А а A a A a А а А а
Б б Б б B в Б б Б б
В в В в V v В в В в
Г г Г г G g Г г Г г
Г г Г г Ƣ ƣ Г г Ғ ғ
Д д Д д D d Д д Д д
Е е Е е Е е Е е
Ё ё
Ж ж Ж ж Ƶ ƶ Ж ж Ж ж
З з З з Z z З з З з
И и, I i, Ѵ ѵ И и I i, Į į И и И и
Й й Й й J j Й й Й й
К к К к K k К к К к
К к К к Q q К к Қ қ
Л л Л л L l Л л Л л
М м М м M m М м М м
Н н Н н N n Н н Н н
Ҥ ҥ Ҥ ҥ N̡ n̡ Нъ нъ Ң ң
О о О о О о О о О о
Ӧ ӧ Ө ө Ө ө Ӧ ӧ Ӧ ӧ
П п П п P p П п П п
Р р Р р R r Р р Р р
С с С с S s C c C c
Т т Т т T t Т т Т т
У у У у U u У у У у
Ӱ ӱ Ӱ ӱ Y y Ӱ ӱ Ӱ ӱ
Ѳ ѳ Ф ф F f Ф ф Ф ф
Х х Х х Х х Х х
Ц ц Ц ц Ц ц Ц ц
Ч ч, J j Ч ч C c Ч ч Ч ч
Ш ш Ш ш Ş ş Ш ш Ш ш
Щ щ Щ щ Щ щ
ъ ъ ъ
Ы ы Ы ы Ь ь Ы ы Ы ы
ь ь ь ь
Э э Э э Ə ə, Е е Э э Э э
Ю ю Ю ю Ю ю Ю ю
Я я Я я Я я Я я

سرچینې[سمول]

  1. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, سمونګران (2013). "شوري ژبه". Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. منځګړی |CitationClass= له پامه غورځول شوی (لارښود)صيانة CS1: عرض-سمونګران (link)