Jump to content

حس

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
د ارسطو پنځه ګوني حواس او د دوی د ترلاسه کولو وسایل (سترګه، غوږ، ژبه، پوزه، لاس )

حس (انګليسي:Sense) ، د درک لپاره د یو ارګانیزم فزیولوژیکي ظرفیت. د احساساتو مطالعه په مختلفو ساینسي برخو کې شامله ده، لکه نیورولوژي ، ادراکي ارواپوهنه، ادراکي ساینس، یا د ادراک فلسفه ، مګر بیولوژیکي اړخ یې په حسي سیسټم کې تعریف شوی. حواس د انسان د بقا لپاره اړین دي او موږ ته دا توان راکوي چې د محرکاتو شتون درک کړو او د چاپیریال بدلونونو په ځواب کې د بدن شرایطو په دوامداره توګه تنظیم کولو سره د بدن نظم او همغږي وساتو.

د هغه دودیز تعریف له مخې چې ريښه يې په ارسطو پورې تړلې ده، په انسان کې پنځه حواس شته: لیدل ، اورېدل ، بويول ، څکل او لمس کول چې پنځه حواس بلل کیږي. مګر د عصري تعریفونو له مخې، په انسانانو کې نور حواس شتون لري، لکه د پروپوزل ، د توازن حس، د درد حس ، د وخت حس، د تودوخې او سړوخې حس ، او د لوري يا ادراک حس ضعیف احساس (که څه هم دا احساس په حیواناتو لکه مرغیو کې پیاوړی دی. یا حشرات د انسانانو په پرتله) دا د مقناطیسي ساحې د پوهیدو پراساس دي. د بوی حس د حواسو یوه بله بیلګه ده چې د نورو حیواناتو په پرتله په انسانانو کې ضعیف ګڼل کیږي). سربیره پردې، ځینې د داخلي محرکاتو مفهوم تعریفوي، لکه لوږه یا تنده، په دماغ کې په وینه کې د کاربن ډای اکسایډ په کچه کې بدلون، یا د کیمیاوي سینسرونو د محرک احساس د نورو ډولونو حسونو په څیر.

تعریف[سمول]

د حس په عمومي ډول منل شوی تعریف "یو سیسټم چې د حسي حجرو د یوې ډلې څخه جوړ دی چې پیښو ته ځواب ووایی او د دماغ د ځانګړو برخو سره تړاو لري چې نښې (سګنالونه) ترلاسه کوي او تشریح کوي". دا د دې حقیقت سره سره چې د مختلف تعریفونو او معیارونو شتون له امله د حواسو د شمیر لپاره هیڅ واحد تړون شتون نلري [۱] .

د حواسو طبقه بندي[سمول]

حسونه عموما په دوه ډلو ویشل شوي دي: خارجي حواس او داخلي حواس. په بهرنۍ مفکوره کې د فزیکي موقعیت، حرکت، او د بدن وضعیت احساس شامل دی. د لید حس، اوریدل، خوند، بوی، لمس، د توازن احساس، او د تودوخې احساس د حواس د دې ګروپ څخه دي. داخلي حواس هغه څه دي چې د داخلي ارګانونو د محرکاتو څخه رامینځته کیږي، لکه لوږه چې بدن ته انرژي چمتو کوي، د سږو فعالیت او تنفس کنټرولولو لپاره د سږو د سینسر هڅول ، او د عضلاتو فشار، لکه د کولمو د عضلاتو غځول ترڅو ګاز خارج کړي. د کولمو درد لامل کیږي..

برسېره پردې، د حواسو نورې ډلې شتون لري چې د بدن د حسي ارګانونو لخوا نه لیدل کیږي. د وخت ادراک د دې حواس یوه بیلګه ده. د عمل / عکس العمل یا احتمالي احساس احساس (په ارواپوهنه کې، د بیلګې په توګه د عمل پیل، اجرا کول، او د عمل رضاکارانه کنټرول) د دې حواس یوه بله بیلګه ده چې زیانمن شوي، د بیلګې په توګه، د شیزوفرینیا ناروغانو کې. د پېژندنې حس د دې حواسو بله بېلګه ده. د تعریف له مخې ، تشخیصی حافظه له دوو مهمو برخو څخه جوړه ده: پیژندنه او یادښت . ځینې وختونه د پیژني قوي احساس د یادولو (یاد) بیرته ترلاسه کولو پرته پیښیږي ، لکه د هیلوسینیشن یا ډیجا وو په وخت کې.

سرچینې[سمول]