جیرالد رودولف فورډ

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
جیرالد رودولف فورډ
(انګلیسي: Gerald Ford د (P1559) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
جیرالد رودولف فورډ

د شخص معلومات
زیږون نوم (انګلیسي: Leslie Lynch King Jr. د (P1477) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
پيدايښت ۱۴ جولای ۱۹۱۳[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱]
مړینه 26 ډيسمبر 2006 (93 کاله)[۱۲][۱][۲][۳][۴][۵][۶][۸][۹][۱۱]  د (P570) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
هديره میشیګان  د (P119) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
تابعیت د امریکا متحده ایالات  د (P27) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
ګوند جمهوري غوښتونکی ګوند (متحده ایالات)  د (P102) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
طبی کیفیت سینه بغل  د (P1050) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
د اولادو شمېر 4   د (P1971) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
واک
Flag of the President of the United States.svg د متحده ایالاتو ولسمشر (38 )   د (P39) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
د واکمنۍ دوران
۹ اگسټ ۱۹۷۴  – ۲۰ جنوري ۱۹۷۷ 
Fleche-defaut-droite-gris-32.png ریچارډ میلهوس نیکسون 
جیمس ایرل کارټر  Fleche-defaut-gauche-gris-32.png
عملي ژوند
دنده سياستوال[۱۳]
پوځي افسر  د (P106) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
مورنۍ ژبه انگليسي  د (P103) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
کاروونکي ژبه(ي) انگليسي[۲]  د (P1412) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
کار ورکوونکی هروارد پوهنتون  د (P108) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
پوځي خدمت
برخه د امریکا متحده آیالاتونو سمندري ځواک (۱۹۴۲–۱۹۴۶)[۱۴]  د (P241) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
جګړه/جګړې دويمه نړېواله جګړه
د ویتنام جګړه  د (P607) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
لاسلیک
جیرالد رودولف فورډ

ويبپاڼه
ربط=انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس مخ پر IMDB باندې  د (P345) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
  د (P935) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ

جیرالد رودولف فورډ (د ۱۹۱۳ز کال جولای ۱۴مې نه تر د ۲۰۰۶ز کال د ډسمبر۲۶مې) یو امریکایيسیاستوال و، چې له ۱۹۷۴ز کال نه تر ۱۹۷۷ز کال پورې یې د متحده ایالاتو د ۳۸م ولسمشر په توګه دنده ترسره کړه. تر دې مخکې یې په ولسي جرګه کې د جمهوري غوښتونکو ګوند د مشر په توګه او بیا له ۱۹۷۳ز نه تر ۱۹۷۴ز کال پورې د امریکا د ۴۰م مرستیال ولسمشر په توګه دنده ترسره کړه. کله چې  پخواني ولسمشر ریچارډ نیکسن په ۱۹۷۴ز کال کې استعفا وکړه، فورډ د نیکسون پر ځای د ولسمشر په توګه وټاکل شو.[۱۵]

فورډ د نبراسکا په اوماها کې زېږېدلی او د میشیګان په ګرینډ ریپډز کې ستر شوی و. فورډ د میشیګان په پوهنتون کې زده کړې وکړې او هلته د ښوونځي د فوټبال ډلې ​​​​غړی شو، چې دوه ملي اتلولۍ یې هم وګټلې. فورډ خپل سیاسي فعالیت په ۱۹۴۹ز کال کې د متحده ایالاتو د میشیګان د کانګرس له پینځمې ناحیې نه د استازي په توګه پیل کړ، چې د ۲۵کلونو لپاره یې د استازي په توګه دنده ترسره کړه او وروستي نهه کاله د ولسي جرګې د اقلیت مشر په توګه پاتې شو. د ۱۹۷۴ز کال په اګست کې د ولسمشر نیکسون له استعفا وروسته، فورډ سملاسي ولسمشر شو.[۱۶]

فوړډ د ولسمشر په توګه د هیلسینکي تړون لاسلیک کړ، چې په سړه جګړه کې د کړکېچ کمولو پر لور یو حرکت وبلل شو. د فورډ له ولسمشرۍ نه ۹میاشتې وروسته سویلي ویتنام سقوط وکړ او د ویتنام په جګړه کې د متحده ایالاتو ښکېلتیا په اساسي ډول پای ته ورسېده. په هېواد دننه، فورډ په خپلو څلورو لسیزو کې د مخ پر زیاتېدوونکي انفلاسیون او اقتصادي کړکېچ په شتون کې د ډېر خراب اقتصاد مشري وکړه. هغه په خپل ​​یوخورا جنجالي عمل کې، د واټر ګیټ په قضیه کې د ریچارډ نیکسون د ونډې لپاره هغه ته بښنه وکړه. په ۱۹۷۶ز کال د جمهوري غوښتونکو د ولسمشرۍ د ټاکنوپه لومړي کمپاین کې، فورډ د جمهوري غوښتونکو نوماندۍ لپاره د کالیفورنیا پخوانی والي رونالډ ریګن ته ماته ورکړه. هغه د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ډیموکرات ګوند سیال جیمي کارټر پر وړاندې، چې د جورجیا پخواني والي و، د لږو رایو په توپیر ماته ومنله. د تاریخپوهانو او سیاست پوهانو سروې فورډ د ټیټ اوسط ولسمشر په توګه درجه بندي کړې.[۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱]

لومړنی ژوند[سمول]

فورډ د ۱۹۱۳ز کال د جولای په ۱۴مه د نیبراسکا  په اوماها کې وزېږېد. هغه د ډوروتي ایر ګارډنر او لیسلي لینچ کینګ سینیر یوازینی بچی و، چې پلار یې د وړیو سوداګري کوله. ګارډنر د خپل زوی له زېږون نه  شپاړس ورځې وروسته له کینګ نه جلا شوه. ګارډنر او کینګ د ډسمبر په ۱۹۱۳ز کال کې طلاق واخېست او هغې د خپل زوی بشپړه پالنه وکړه. د فورډ پلرنی نيکه چارلس هنري کینګ تر ۱۹۳۰ز کال پورې د هغه له مرګ نه لږ وخت دمخه هم د فوړډ ملاتړ کاوه.[۲۲]

فورډ وروسته وویل چې: پلار یې خپله مېرمن وهله. جیمز ایم کینن د فورډ د ژوندلیک په اړه لیکلي دي چې: د فورډ د مور او پلار جلا کېدل او طلاق هغه وخت رامنځته شو ،کله چې د فورډ له زېږون نه څو ورځې وروسته، د هغه پلار لیسلي کینګ د قصابي چاړه واخیسته او د خپلې مېرمنې، زوی او د فورډ نرسې د وژلو ګواښ یې وکړ. د ۱۹۱۷ز کال د  فبروري په لومړۍ د فورډ مور ګارډنر له ګیرالډ روډولف فورډ سره واده وکړ.[۲۳][۲۴]

د جیرالډ فورډ ولسمشرۍ (۱۹۷۴ز کال نه تر ۱۹۷۷ز کال پورې)[سمول]

بهرنۍ تګلاره[سمول]

فورډ له شوروي اتحاد او چین سره د کړکېچ کمولو تګلارې ته دوام ورکړ او د سړې جګړې کړکېچونه یې هم لږ کړل. د نیکسون د ولسمشرۍ د وخت د ستراتیژیکو وسلو د محدودیت تړون (SALT) لا هم شتون درلود. د چین او امریکا ترمنځ ترینګلې اړیکې چې د نیکسون د سفر له امله منځته راغلې وې، د۱۹۷۵ز کال په ډسمبر کې  فورډ د خپل سفر له لارې بیا پیاوړې کړې.  نوموړي په ۱۹۷۵ز کال کې له شوروي اتحاد سره د هیلسینکي تړونونه لاسلیک کړل، دا یو خپلواک نا دولتي سازمان و چې د اطاعت او نظارت لپاره رامنځته شوی و، چې وروسته د بشري حقونو څار ادارې ته بدله شوه.[۲۵][۲۶][۲۷][۲۸]

فورډ په ۱۹۷۵ز کال کې د (G7) صنعتي هېوادونو (په پیل کېG5 ) په پرانست غونډه کې ګډون وکړ او د کاناډا غړیتوب یې تضمین کړ. هغه په ​​۱۹۷۴ز کال کې په یوه وینا کې وویل: «مونږ په یوه تړلې نړۍ کې ژوند کوو، نوباید د ګډو اقتصادي ستونزو د حل لپاره په ګډه کار وکړو».[۲۹]

ویتنام[سمول]

د فورډ د ولسمشرۍ پر مهال د ویتنام اوږده جګړه  یوه له سترو ګواښونو نه وه. د شمالي ویتنام پر وړاندې د امریکا یرغلیز عملیات د پاریس د سولې تړون سره سم،چې د ۱۹۷۳ز کال د جنوري په ۲۷مه لاسلیک شو، پای ته ورسېدل. دغه تړون په شمالي او سویلي ویتنام کې اوربند اعلان کړ او د امریکا د جنګي بندیانو خوشې کولو غوښتنه یې کوله. همداراز دغه تړون د ویتنام ځمکنۍ بشپړتیا تضمین کړه او د ۱۹۵۴ز کال د جنیوا کنفرانس په څېر، په شمال او سویل کې د ملي ټاکنو غوښتنه وشوه. د پاریس د سولې تړون له ویتنام نه د امریکايي ځواکونو د وتلو لپاره شپېته ورځې وخت وټاکه. دغه تړون د متحده ایالاتو د ملي امنیت سلاکار هنري کیسنجر او د شمالي ویتنام د پولیټ بیورو د غړي لی دیک تو له خوا لاسلیک شو. [۳۰]

کله چې د شمالي ویتنام ځواکونو د پرمختګ تګلاره غوره کړه، په دغه وخت کې فورډ د امریکا له کانګرس نه غوښتنه وکړه، چې د سویلي ویتنام لپاره د ۷۲۲میلیونه ډالرو مرستې کڅوړه تصویب کړي دا هغه فنډونه وو، چې د نیکسون دولت یې ژمنه کړې وه، خوکانګرس په پراخه کچه د دغې مرستې پر ضد منفي رایه ورکړې وه. د شمالي ویتنام ولسمشر، تیو د۱۹۷۵ز کال د اپریل په ۲۱مه استعفا ورکړه او د خپل هېواد د سقوط لامل یې د متحده ایالاتو د ملاتړ نشتوالی په ګوته کړ. فورډ دوه ورځې وروسته د اپریل په ۲۳مه په ټیولاني پوهنتون کې وینا وکړه. په دې وینا کې هغه اعلان وکړ،چې: «د ویتنام جګړه تر هغه ځایه، چې په امریکا پورې تړلې وه، پای ته رسېدلې ده». [۳۱]

د یو لړ نظامي عملیاتو په ترڅ کې ۱۳۷۳ امریکايي اتباع او۵۵۹۵ ویتنامي او د نورو هېوادونو اتباع د سویلي ویتنام پلازمېنې سیګون نه وایستل شول. په دې عملیاتو کې د امریکا پوځي او هوايي چورلکو د سیګون له سقوط سره سمدلاسه د اپرېل له ۲۹نه تر ۳۰پورې د شاوخوا ۲۴ساعتونو په موده کې د متحده ایالاتو سمندري بېړیو ته د ساحل نه بهر وایستل شو. د عملیاتو په لړ کې د سویلي ویتنام ډېرې چورلکې په بېړیو کې راښکته شوې او خلک یې واېستل، تر څو په بېړیو کې د نورو خلکو د ځای پر ځای کولو لپاره هم ځای پیدا شي.[۳۲]

ډېری ویتنامي اېستل شوو اتباعو ته اجازه ورکړل شوه، چې د اندوچین د کډوالۍ او پناه غوښتونکو د مرستې قانون له مخې متحده ایالاتو ته داخل شي. د ۱۹۷۵زکال قانون ۴۵۵میلیونه ډالره د اندوچینی کډوالو د ځای پر ځای کولو د لګښتونو لپاره اختصاص کړل. په ټولیز ډول په۱۹۷۵زکال کې ۱۳۰۰۰۰ویتنامیان امریکا ته ولاړل.[۳۳][۳۴]

د فوړډ مړینه[سمول]

فورډ د ۲۰۰۶ز کال د ډسمبر په ۲۶مه نېټه د کالیفورنیا په رانچو میراج سیمه کې په خپل کور کې د ۹۳کلونو او ۱۶۵ورځو په عمر د شریانونو د بندښت له امله مړ شو او په دې ډول فورډ د متحده ایالاتو تر ټولو د اوږد عمر لرونکيولسمشر په توګه وپېژندل شو. هغه د ولسمشر هیري ایس ټرومن د۳۴م تلین پر مهال مړ شو.[۳۵][۳۶][۳۷]

سرچینې[سمول]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ پیوستون : 118534297  — د نشر نېټه: ۹ اپرېل ۲۰۱۴ — منښتلیک: CC0
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb124889486 — د نشر نېټه: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — دوتنه: Bibliothèque nationale de France — منښتلیک: Open License
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Encyclopædia Britannica Online ID: https://www.britannica.com/biography/Gerald-Ford — subject named as: Gerald Ford — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سرليک: Encyclopædia Britannica
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ SNAC ARK ID: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6m043ks — subject named as: Gerald Ford — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ Find a Grave memorial ID: https://www.findagrave.com/memorial/4243 — subject named as: Gerald Rudolph Ford — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/ford-gerald-rudolph — subject named as: Gerald Rudolph Ford — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سمونګر: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus او Wissen Media Verlag
  7. Gran Enciclopèdia Catalana ID: https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0027662.xml — subject named as: Gerald Rudolph Ford — سرليک: Gran Enciclopèdia Catalana — خپرونکی: Grup Enciclopèdia Catalana
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ GeneaStar person ID: https://www.geneastar.org/genealogie/?refcelebrite=fordg — subject named as: Gerald Rudolph, Jr. Ford
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ Roglo person ID: https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=7929&url_prefix=http://roglo.eu/roglo?&id=p=gerald;n=ford — subject named as: Gerald Ford
  10. Proleksis enciklopedija ID: https://proleksis.lzmk.hr/21794 — subject named as: Gerald Rudolph Ford — سرليک: Proleksis enciklopedija او Opća i nacionalna enciklopedija
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Munzinger person ID: https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000013762 — subject named as: Gerald Ford — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  12. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/26/AR2006122601257.html
  13. پیوستون : 118534297  — د نشر نېټه: ۲۵ جون ۲۰۱۵ — منښتلیک: CC0
  14. http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=F000260
  15. "President Ford Inaugural Ceremony". C-SPAN.org (په انګرېزي ژبه کي). C-SPAN. August 9, 1974. د لاسرسي‌نېټه January 25, 2021. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)صيانة CS1: لغة غير مدعومة (link)
  16. "9 Things You May Not Know About Gerald Ford". History.com. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  17. Frum, David (2000). How We Got Here: The '70s. New York City: Basic Books. د کتاب پاڼي xxiii, 301. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-465-04195-4. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  18. George Lenczowski (1990). American Presidents, and the Middle East. Duke University Press. د کتاب پاڼي 142–143. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-8223-0972-7. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  19. (په February 16, 2009 باندې). Lincoln Wins: Honest Abe tops new presidential survey. CNN
  20. "Presidential Historians Survey 2017". C-SPAN. د لاسرسي‌نېټه December 2, 2020. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  21. "Presidents 2018 Rank by Category" (PDF). د لاسرسي‌نېټه December 2, 2020. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  22. Young, Jeff C. (1997). The Fathers of American Presidents. Jefferson, NC: McFarland & Co. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-7864-0182-6. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  23. (په December 27, 2006 باندې). Nebraska-born Ford Left State as Infant. Fox News.
  24. Cannon, James. "Gerald R. Ford". Character Above All. Public Broadcasting System. د لاسرسي‌نېټه December 28, 2006. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  25. Mieczkowski, Yanek (2005). Gerald Ford and the Challenges of the 1970s. Lexington, Kentucky: University Press of Kentucky. د کتاب پاڼي 283–284, 290–294. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-8131-2349-3. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  26. "Trip To China". Gerald R. Ford Presidential Library. University of Texas. د لاسرسي‌نېټه December 31, 2006. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  27. "About Human Rights Watch". Human Rights Watch. د لاسرسي‌نېټه December 31, 2006. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  28. "President Gerald R. Ford's Address in Helsinki Before the Conference on Security and Cooperation in Europe". USA-presidents.info. د اصلي آرشيف څخه پر October 10, 2007 باندې. د لاسرسي‌نېټه April 4, 2007. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  29. (په December 27, 2006 باندې). President Ford got Canada into G7. Canadian Broadcasting Company
  30. Church, Peter, المحرر (2006). A Short History of South-East Asia. Singapore: John Wiley & Sons. د کتاب پاڼي 193–194. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-470-82181-7. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  31. Brinkley, Douglas (2007). Gerald R. Ford. New York, NY: Times Books. د کتاب پاڼي 89–98. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-8050-6909-9. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  32. Bowman, John S. (1985). The Vietnam War: An Almanac. Pharos Books. د کتاب پاڼې 434. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-911818-85-7. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  33. Plummer Alston Jones (2004). "Still struggling for equality: American public library services with minorities". Libraries Unlimited. p.84. کينډۍ:ISBN
  34. Robinson, William Courtland (1998). Terms of refuge: the Indochinese exodus & the international response. Zed Books. د کتاب پاڼې 127. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1-85649-610-0. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  35. Stout, David (په January 2, 2007 باندې). Bush and ex-presidents eulogize Gerald R. Ford. The New York Times.
  36. (په December 27, 2006 باندې). Gerald Ford, 38th President, Dies at 93.
  37. DeFrank T: Write It When I'm Gone, G. Putnam & Sons, New York, NY, 2007.