منځپانگې ته ورتلل

الېکسي دو توکوېل

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
الېکسي دو توکوېل
Alexis de Tocqueville  ويکيډاټا کې (P1559) ځانګړنې بدلې کړئ
الېکسي دو توکوېل
الېکسي دو توکوېل
د شخص مالومات
زېږون نوم
Alexis-Charles-Henri Clérel de Tocqueville  ويکيډاټا کې (P1477) ځانګړنې بدلې کړئ
پيدايښت ۲۹ جولای ۱۸۰۵[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳]
پاريس [۱۴]  ويکيډاټا کې (P19) ځانګړنې بدلې کړئ
مړینه 16 اپريل 1859 (54 کاله)[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۵][۱۱][۱۲][۱۳]  ويکيډاټا کې (P570) ځانګړنې بدلې کړئ
د مړینې لامل نری رنځ   ويکيډاټا کې (P509) ځانګړنې بدلې کړئ
تابعیت فرانسه [۱۶]  ويکيډاټا کې (P27) ځانګړنې بدلې کړئ
واک
عملي ژوند
تعلیم پاریس پوهنتون   ويکيډاټا کې (P69) ځانګړنې بدلې کړئ
کار/مسلک فیلسوف ،  سياستوال ،  ليکوال [۱۷]،  تاریخ پوه   ويکيډاټا کې (P106) ځانګړنې بدلې کړئ
مورنۍ ژبه فرانسوي ژبه   ويکيډاټا کې (P103) ځانګړنې بدلې کړئ
کاروونکې ژبه فرانسوي ژبه [۲][۱۸]  ويکيډاټا کې (P1412) ځانګړنې بدلې کړئ
مؤثر بلیز پاسکال ،  مونټېسکیو   ويکيډاټا کې (P737) ځانګړنې بدلې کړئ
  ويکيډاټا کې (P935) ځانګړنې بدلې کړئ
سمول کينډۍ لاسوند وګورئ

الېکسي شارل هېنري کلېرېل کونټ دو توکوېل (انګلیسي: Alexis de Tocqueville، فرانسوي: [a.lɛk.si‿də tɔk.vil]؛ ۱۸۰۵ جولای ۲۹مه – ۱۸۵۹ اپریل ۱۶مه)، چې په عامیانه ژبه توکوېل (/ˈtɒkvɪl, ˈtoʊk-/) بلل شوی، یو فرانسوی اشرافي یا ارستوکرات، دیپلومات، سیاسي عالم، سیاسي فیلسوف او تاریخپوه و. نوموړی د خپل یوه اثر "په ​​امریکا کې ډیموکراسي" (چې په دوو ټوکونو کې په ۱۸۳۵ او ۱۸۴۰ کلونو کې خپور شوی) او "زوړ رژیم او انقلاب" اثر (۱۸۵۶) له کبله خورا مشهور دی. په دواړو اثارو کې نوموړي د خلکو د ژوند د معیارونو ښه والی او د افرادو ټولنیز شرایط او دغه راز په لوېدیځو ټولنو کې له بازار او دولت سره د دوی اړیکې تحلیل کړې دي. "په امریکا کې ډیموکراسي" اثر یې په متحده ایالاتو کې د هغه له سفرونو وروسته خپور شو او په اوسني وخت کې د ټولنپوهنې او سیاسي علومو یو له لومړنیو اثارو څخه ګڼل کېږي.[۱۹][۲۰]

توکوېل د فرانسې په سیاست کې فعال و، لومړی د جولای پاچاهۍ پر مهال (۱۸۳۰-۱۸۴۸) او بیا د دویم جمهوریت (۱۸۴۹-۱۸۵۱) په اوږدو کې، چې د ۱۸۴۸ کال د فبروري د انقلاب په پایله کې رامنځته شو. نوموړی د لويي ناپلیون بناپارټ د ۱۸۵۱ کال د ډسمبر د ۲مې له کودتا وروسته ځان له سیاسي ژونده ګوښه کړ او له هغه وروسته یې پر "زوړ رژیم او انقلاب" اثر کار پیل کړ. توکوېل ټینګار کاوه، چې د فرانسې د انقلاب اهمیت د فرانسې د دولت د عصري کولو او مرکزي کولو پروسې ته دوام ورکول وو، کومه چې د پاچا څوارلسم لويي په وخت کې پیل شوې وه. هغه په ​​دې باور و چې د انقلاب ناکامي د هغو مرستیالانو د کمې تجربې له کبله وه، چې د روشنګرۍ دورې غیرعملي ارمانونو ته له حده زیات پابند او لېوال وو.[۲۱]

توکوېل یو کلاسیک لیبرال و، چې د پارلماني حکومت ملاتړ یې کاوه او پر ډیموکراسۍ یې ډېر باور نه درلود. د پارلمان د غړیتوب پر مهال د منځلارو کیڼ اړخو سیاسیونو (centre-left) غړی و، مګر د هغه د لیبرالیزم پېچلی او نا آرامه طبیعت په سیاسي ډګر کې د متضادو تفسیرونو او مینه والو لامل شو. ښاغلي توکوېل د خپل سیاسي دریځ په اړه لیکلي "د کیڼ اړخي کلمه [...] هغه کلمه ده چې ما غوښتل له خپل نوم سره یې ضمیمه کړم او د تل لپاره ورسره پاتې شي".[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷]

توکوېل

[سمول]

توکوېل، چې د جولای پاچاهۍ (۱۸۳۰-۱۸۴۸) ته یې په سپک نظر کتل، خپل سیاسي ژوند په ۱۸۳۹ کال کې پیل کړ. له ۱۸۳۹ کال څخه تر ۱۸۵۱ کال پورې د مانچ ډیپارټمنټ یا ایالت (والوګنېس) په پارلمان کې د استازو د جرګې غړی و. نوموړی هلته د منځلارو کیڼ اړخو په ډله کې و، او د غلامۍ پای ته رسولو د خوځښت له نظریاتو یې دفاع کوله. نوموړي د لویي فیلیپ د رژیم له لوري د الجزائر د استعمار د ملاتړ ترڅنګ د آزادې سوداګرۍ ملاتړ کاوه.[۲۸]

په ۱۸۴۲ کال کې د امریکا د فلسفي ټولنې د غړي په توګه وټاکل شو.[۲۸][۲۹][۳۰][۳۱][۳۲]

په ۱۸۴۷ کال کې د کیڼ اړخو ځوانانو (Jeune Gauche) د ګوند جوړولو په هڅه کې شو، ترڅو د معاشونو او اجورې د زیاتوالي، زیاتېدونکو مالیاتو، او د کارګرانو د نورو غوښتنو او اندېښنو ملاتړ وکړي او له دې لارې د سوسیالیستانو جذابیت راکم کړي. توکوېل په ۱۸۴۲ کال کې د مانچ عمومي مشاور هم وټاکل شو او د ۱۸۴۹ او ۱۸۵۲ کلونو ترمنځ د دغه ډیپارټمېنټ د عمومي شورا رییس و. نوموړي له دویمې امپراتورۍ سره د بیعت نه کولو له کبله استعفا ورکړه. د یوه روایت له مخې، د توکوېل سیاسي دریځ په دغه وخت کې کمزوری شو ځکه پر نوموړي کیڼ اړخي او ښي اړخي دواړه بې باوره وو او له همدې کبله د فرانسې د پرېښودو لپاره د پلمې په لټه کې و.[۳۳][۳۴][۳۵]

سفرونه

[سمول]

په ۱۸۳۱ کال کې توکوېل د جولای له پاچاهۍ څخه په متحده ایالاتو کې د زندانونو او سزا ځایونو د پلټنې ماموریت ترلاسه کړ او هلته له خپل ملګري ګوستاف دو بومونټ سره ولاړ. توکوېل په متحده ایالاتو کې له ځینو زندانونو لیدنې کتنې وکړې او د متحده ایالاتو ګوټ ګوټ ته یې سفرونه وکړل او د خپلو مشاهداتو او تأملاتو په اړه یې زیات یادښتونه ونیول. نوموړی په نهو میاشتو کې بېرته راستون شو او یو راپور یې خپور کړ، مګر د هغه د سفر اصلي پایله "ډیموکراسي په امریکا کې" (De la démocratie en Amérique) اثر و، چې په ۱۸۳۵ کال کې خپور شو. بومونټ هم د "جکسوني امریکا: په متحده ایالاتو کې ماري یا غلامي" تر نوم لاندې د دوی د سفرونو یو یونلیک یا روایت ولیکه، چې هغه هم په ۱۸۳۵ کال کې خپور شو. د دغه سفر په جریان کې نوموړي د اګست له نیمایي څخه د ۱۸۳۱ کال د سپټمبر تر لومړیو پورې د کوزې کاناډا ایالت مونټریال او کیوبیک ښار ته هم سفر وکړ.[۳۶][۳۷][۳۸]

د بهرنیو چارو وزیر

[سمول]

د کاوینیاک او د آرډر یا نظم ګوند د ملاتړي په توګه نوموړي د ۱۸۴۹ کال د جون له ۳مې د اکتوبر تر ۳۱مې پورې د بهرنیو چارو د وزیر په توګه د اوډیلون باروت په حکومت کې د دندې ترسره کولو بلنه ومنله. د ۱۸۴۹ کال د جون د سختو ورځو پر مهال یې په پلازمینه کې د کلابندۍ حالت د بیا رامنځته کولو لپاره د کورنیو چارو له وزیر جولیس ارمند ډوفور څخه غوښتنه وکړه او د لاریون کوونکو نیول یې تصویب کړل. نوموړي، چې د ۱۸۴۸ کال له فبروري راوروسته یې د سیاسي آزادیو د محدودولو اړوندو قوانینو ملاتړ کړی و، د ۱۸۴۹ کال د جون له سختو ورځو وروسته رایې ته وړاندې شوي دوه قوانین ومنل، کوم چې د کلبونو ازادي او د مطبوعاتو ازادي یې محدودوله.[۳۹]

د سیاسي ازادیو د محدودولو د قوانینو دا فعال ملاتړ "په امریکا کې ډیموکراسي" اثر کې له ازادیو څخه د نوموړي له دفاع سره په ټکر کې دی. د توکوېل په وینا، نوموړی د "جدي سیاست د ترسره کولو لپاره د لازمي چارې (sine qua non) د اصل په توګه د نظم پلوی و. هغه [هیله لرله] چې د فرانسې سیاسي ژوند ته داسې ثبات راوړي، چې د انقلابي بدلون د لړزو د منظم شورماشور له لارې په بلامانع توګه د آزادۍ دوامداره وده شونې کړي".[۴۰]

مړینه

[سمول]

ښاغلی توکوېل د اوږدې مودې لپاره د نري رنځ په ناروغۍ اخته و، او بالاخره همدغې ناروغۍ د ۱۸۵۹ کال د اپریل په ۱۶مه له پښو وغورځاوه او په نورمانډي سیمه کې د توکوېل په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.

د توکوېل مذهب رومي کاتولیکیزم و. نوموړي دین او مذهب ته له مساواتو او انفرادیت دواړو سره د مطابقت په سترګه کتل، مګر باور یې دا و چې له سیاست څخه د جلا کېدو په صورت کې به دین خورا پیاوړی وي.[۴۱][۴۲]

ډیموکراسي په امریکا کې

[سمول]

توکوېل په خپر اثر "ډیموکراسي په امریکا کې" چې په ۱۸۳۵ کال کې خپور شو، د نوې نړۍ او د هغې مخ پر ودې دیموکراتیک نظم په اړه لیکل کړي. نوموړي د ټولنیزو علومو د یوه جلا شوي عالم له لیدلوري، د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې د متحده ایالاتو له لارې د خپلو سفرونو په اړه لیکل کړي او دا هغه مهال و، چې د بازار انقلاب، د لوېدیځ پراختیا او جکسوني ډیموکراسۍ د امریکايي ژوند جوړښت ته بنسټیز بدلون ورکړی و.[۴۳]

سرچينې

[سمول]
  1. ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ پیوستون : 118642871  — خپرېدونېټه: ۲۶ اپريل ۲۰۱۴ — سرليک: Gemeinsame Normdatei — منښتلیک: Creative Commons CC0 License
  2. ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ د پرانسې ملي کتابتون پېژند: https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119267448 — خپرېدونېټه: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — ليکوال: Bibliothèque nationale de France — سرليک: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم، платформа відкритих даних، платформа открытых данных، plateforme de données ouvertes، piattaforma di dati aperti، Opendata-Plattform، otevřená data platforma، åben-data-platform، տվյալների բաց շտեմարան، platforma za odprte podatke، plataforma de datos abierta، plataforma de dados aberta، платформа адкрытых даных، платформа на отворените данни، platforma otwartych danych، [ашық деректер платформасы] تېروتنه: [ناپېژانده] تېروتنه: {{Lang}}: ناسم ليک (لارښود): سکريپټ: cyrl ژبکوډ ملاتړ نه کوونکی: kk (لارښود)، ачык маалыматтарды платформа، açıq məlumat platforması، ochiq ma'lumotlar platforma، açık verilerin platformu، платформа отвореног података، platforma otvorenih podataka، platforma otvorenog podataka، platforma otvorených údajov، πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων، platformu atklātā datu، platforma atvira duomenų، platvormi avatud andmete، avoimen datan foorumi، nyílt adatok platformja، პლატფორმა ღია მონაცემები، платформа за отворени податоци، нээлттэй мэдээллийн тавцан، platformă de date deschise، platformo de malferma datumoj، open data platform، плятформа адкрытых зьвестак، Усьтэм даннойёслэн платформазы، асыҡ мәғлүмәт платформаһы، açıq malümat platforması، açıq malümat platforması، ачык малюмат платформасы، öppen dataplattform، платформаи додаҳои боз، ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы، гом бæрæггæнæнты платформæ، ashıq maǵlıwmatlar platforması او ачык мәгълүмат платформасы
  3. ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ سکالو پېژند: Alexis, Charles, Henri Clérel De Tocqueville — Sycomore ID: https://www2.assemblee-nationale.fr/sycomore/fiche/(num_dept)/11091 — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سمونګر: National Assembly
  4. ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ د برېتانيکا انلاين پوهنغونډ پېژند: https://www.britannica.com/biography/Alexis-de-Tocqueville — سکالو پېژند: Alexis de Tocqueville — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سرليک: Encyclopædia Britannica
  5. ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ SNAC ARK ID: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w67h1rw9 — سکالو پېژند: Alexis de Tocqueville — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  6. ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ BD Gest' author ID: https://www.bedetheque.com/auteur-47502-BD-.html — سکالو پېژند: Alexis de Tocqueville — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  7. ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/tocqueville-charles-alexis-henri — سکالو پېژند: Charles Alexis Henri Tocqueville — سرليک: Brockhaus Enzyklopädie — خپروونکی: F.A. Brockhaus
  8. ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ Médias 19 ID: https://www.medias19.org/index.php?id=22012 — سکالو پېژند: Alexis de Tocqueville — ليکوال: Guillaume Pinson او Marie-Ève Thérenty — سرليک: Médias 19 — منښتلیک: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives
  9. ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ Gran Enciclopèdia Catalana ID (former scheme): https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0066227.xml — سکالو پېژند: Charles Alexis Henri Clérel de Tocqueville — سرليک: Gran Enciclopèdia Catalana — خپروونکی: Grup Enciclopèdia
  10. ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ GeneaStar person ID: https://www.geneastar.org/genealogie/?refcelebrite=tocqueville — سکالو پېژند: Alexis De Tocqueville
  11. ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ InPhO ID: https://www.inphoproject.org/thinker/4021 — سکالو پېژند: Alexis De Tocqueville — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سرليک: Internet Philosophy Ontology project
  12. ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ genealogics.org person ID: https://www.genealogics.org/getperson.php?personID=I00588108&tree=LEO — سکالو پېژند: Alexis Clérel de Tocqueville — ليکوال: Leo van de Pas
  13. ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ CTHS person ID: https://cths.fr/an/savant.php?id=853 — سکالو پېژند: Alexis de Clérel, vicomte de, Alexis Henri Charles Tocqueville — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سمونګر: Bruno Delmas او Rémi Mathis — سرليک: La France savante
  14. ↑ پیوستون : 118642871  — خپرېدونېټه: ۱۱ ډېسمبر ۲۰۱۴ — سرليک: Gemeinsame Normdatei — منښتلیک: Creative Commons CC0 License
  15. ↑ Roglo person ID: https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=7929&url_prefix=https://roglo.eu/roglo?&id=p=alexis;n=clerel+de+tocqueville — سکالو پېژند: Alexis Clérel de Tocqueville
  16. ↑ Elogio de la hospitalidad — خپرېدونېټه: ۳ نومبر ۲۰۲۰
  17. ↑ د ټولټال کار کتنه په: https://www.bartleby.com/lit-hub/library — سمونګر: Charles Dudley Warner — سرليک: Library of the World's Best Literature
  18. ↑ CONOR.SI ID: https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/si/sl/conor/28011107
  19. ↑ "Tocqueville". Random House Webster's Unabridged Dictionary.
  20. ↑ کينډۍ:Cite EB1911
  21. ↑ Hansen, Paul R. (February 2009). Contesting the French Revolution. Wiley-Blackwell. p. 3. ISBN 978-1-4051-6084-1.
  22. ↑ Jennings, Jeremy (2011). Revolution and the Republic: A History of Political Thought in France Since the Eighteenth Century. Oxford University Press. p. 188. ISBN 978-0-19-820313-1.
  23. ↑ Jaume, Lucien (2013). Tocqueville: The Aristocratic Sources of Liberty. Princeton University Press. p. 6. The "liberal" label is not misplaced, because Tocqueville described himself as a liberal.
  24. ↑ Kahan, Alan S. (2010). Alexis de Tocqueville. A&C Black. pp. 112–122.
  25. ↑ Muthu, Sankar (2012). "Republicanism, Liberalism, and Empire in Postrevolutionary France". Empire and Modern Political Thought. Cambridge University Press. pp. 261–291.
  26. ↑ Richter, Melvin (2004). "Tocqueville and Guizot on democracy: from a type of society to a political regime". History of European Ideas. 30 (1): 61–82. doi:10.1016/j.histeuroideas.2003.08.006. S2CID 143728735.
  27. ↑ Jardin, Andre (1989). Tocqueville: A Biography. Macmillan. p. 299.
  28. ↑ ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ Kahan, Alan S. (2013). "Alexis de Tocqueville". In Meadowcroft, John (ed.). Major conservative and libertarian thinkers. Vol. 7. Bloomsbury. ISBN 9781441176998. ترلاسه‌کېدو نېټه 25 May 2017.
  29. ↑ "Le lycée Fabert: 1000 ans d'histoire". Lycée Fabert (in فرانسوي). خوندي شوی له the original on 8 July 2010. ترلاسه‌کېدو نېټه 18 September 2010.
  30. ↑ Jardin, Andre (1989). Tocqueville: A Biography. Macmillan. pp. 386–387.
  31. ↑ "Liberty and democracy: It took a Frenchman". The Economist. 23 November 2006.
  32. ↑ "APS Member History". search.amphilsoc.org. خوندي شوی له the original on 30 September 2021. ترلاسه‌کېدو نېټه 12 April 2021.
  33. ↑ Kahan, Alan S. (2010). Alexis de Tocqueville. A&C Black. p. 101.
  34. ↑ Jaume, Lucien (2013). Tocqueville: The Aristocratic Sources of Liberty. Princeton University Press. p. 84.
  35. ↑ Joshua Kaplan (2005). "Political Theory: The Classic Texts and their Continuing Relevance". The Modern Scholar. 14 lectures; (lectures #11 & #12) – see disc 6.
  36. ↑ Gustave de Beaumont. "Marie ou l'Esclavage aux États-Unis". Archived 21 May 2015 at the Wayback Machine.
  37. ↑ "Alexis de Tocqueville's visit to Lower Canada in 1831".
  38. ↑ Alexis de Tocqueville (1990). Journey in Ireland, July–August 1835. Catholic University of America Press: Washington, D.C.
  39. ↑ Joseph Epstein, Alexis De Tocqueville: Democracy's Guide, HarperCollins Publishing, 2006, p. 148.
  40. ↑ Epstein, Alexis De Tocqueville: Democracy's Guide (2006), p. 160.
  41. ↑ Tocqueville, Alexis de. Democracy in America, Chicago: University of Chicago, 2000, pp. 282–283.
  42. ↑ Joshua Kaplan (2005). "Political Theory: The Classic Texts and their Continuing Relevance". The Modern Scholar. 14 lectures; (lectures #11 & #12) – see disc 6.
  43. ↑ Joshua Kaplan (2005). "Political Theory: The Classic Texts and their Continuing Relevance". The Modern Scholar. 14 lectures; (lectures #11 & #12) – see disc 6.
"https://ps.wikipedia.org/w/index.php?title=الېکسي_دو_توکوېل&oldid=353504" نه اخيستل شوی