آدم خان يوسفزی

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی

آدم خان يوسفزی (په انگرېزي:Adam Khan Yousefzai) د حسن خان ځوی په خټه يوسفزی ميټه خېل و او د ۹۵۰ هـ کال په شاوخوا کې د سوات په بريکوټ کې اوسېده او د خپل وخت مشهور خانزاده و[۱]. آدم خان د هغې کيسې اتل هم دی چې په پښتو کې د آدم خان او درخانۍ د نکل په نامه شهرت لري. دده ژوند د جلال الدين اکبر گورگاني (۹۶۳ هـ - ۱۰۱۴ هـ) په وختونو کې و، ځکه چې د آدم خان او درخانۍ په کيسه کې څو ځايه د اکبر پاچا نوم ياد شوی دی او همدا شان د هغه وخت د هند د مغولي حکومت صوبدار محسن خان چې څه موده يې په کابل کې حکومت کاوه يادوي.

آدم خان د طاووس خان پر لور درخو يا درخانۍ مين و خو د آدم خان رقيب چې ميرمامی نومېده، غوښته چې آدم خان او درخانۍ سره جلا کړي آدم خان د خپل عشق په لاره کې جنگونه کوي څو چې په همدې لار کې قربانېږي او په ناکامۍ مري. دده تر مړينې وروسته درخانۍ هم دده په وير کې له دنيا څخه سترگې پټوي او دواړه يو ځای سره ښخېږي د دوی د مينې کيسه اوږده ده او څو څو ځلې په پښتو نثر او نظم ليکل شوې او چاپ شوې ده. مسټر راورټي ددې کيسې نکل ډېرۍ نارې (پر ملي وزن اشعار) ليکلي او ايلفنسټن (يو انگرېز مورخ) په خپل کتاب (The Recount of Kabul) کې ددې نکل شهرت بيانوي. همدا راز د کندهار معاصر ليکوال ښاغلي محمد گل نوري دا کيسه بشپړه پخپل کتاب (ملي هينداره) کې د عوامو په لهجه په نثر ليکلې او په کابل کې چاپ شوی دی. په پېښور کې هم دا کيسه په نظم ليکلی شوې او چاپ شوې ده، عبدالقادر خټک د خوشحال خان ځوی دا کيسه ليکلې او برهان خان او مسعود د پښتو ژبې شاعرانو په نظم کړې ده.

اوس به د آدم خان د کيسې څو نارې چې پر ملي وزن ويلې شوې او ځای پر ځای په هغه کيسه کې چې عوامو کې شهرت لري او د پښتنو په حجرو او مجلسونو کې د کيسې پر وخت په لوړ غږ بوللی کېږي د بېلگې په ډول راوړو:

په يوه ناره کې آدم خان درخانۍ ته خپله مينه داسې څرگندوي:

درخانۍ مېرمن ملوکې! چې پر درست جهان دي ځي د حُسن کوکې
آدم ستا کتو رنځور کی که ورکوزې کړې د دواړو زلفو څوکې
راغله ښکلې راروانه د لونگو بوي يې درومي له گرېوانه
په ميدان کې به لاس راکه درخانۍ د طاووس لور ده پهلوانه
گلې گلې درخو گلې! په وجود د طاووس خان د بڼ بلبلې
مه دې مات شه مړوندونه زما بلبلې! مه دې وچې شه څنگلې

وايي چې آدم خان د موسيقۍ سره هم زياته مينه درلودله او پښتني رباب يې ښه غږاوه ځکه نو اوس په پښتو کې دا مشهوره ده چې که څوک د آدم خان د قبر د سر د ونې يو ډکی پرې کړي او د رباب زخه يې کړي، نو ډېر ژر به رباب زده کړي.

د پښتو ژبې يو شاعر مسعود چې دا کيسه يې په نظم کړې ده د آدم خان پر مړينه داسې وير کوي:

سل ارمان چې آدم خان ولاړ له جهانه له فراق يې پښتونخوا شوله گيريانه
مځکې خاورې په سر ولوستې له سوخته دا سپېره لوخړه ولاړه تر اسمانه
باد تر اوسه لا ساړه آهونه کاږي مضطرب په جهان گرځي سرگردانه
د آدم په زړه درخو وه پسې ومړه ما شهيد له خپلې مينې کړه سبحانه

د آدم خان د مړينې نېټه مالومه نه ده.

سرچينې

  1. حيات افغاني - ۲۱۱ مخ

پښتانه شعرا ـ ا - ر له ۱۰۸ څخه تر ۱۱۴ مخه پورې.

حيات افغاني - ۲۱۱ مخ

پښتونستان - ۳۸۳ مخ

د طلوع افغان ورځپاڼه - د ۱۳۱۳ هـ لمريز کال څلورمه گڼه