عبدالله گل

د ويکيپېډيا لخوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل
عبدالله ګل

عبدالله ګل د ترکیه يولسم ولسمشر دی. نوموړی د ٢٠٠۸ کال د اکتوبر ۲۸ له مياشتې راپدېخوا د ترکیې د ولسمشرۍ دنده لري.

پخواني وختونه زده کړې

عبدالله ګل د ۱۹۵۰ ز د اکتوبر پر ۲۹ مه په قیصريه نومې ولایت کې وزیږیده. پلار یې په همدغه ښار کې د الوتکو په یوه کارخانه کې دنده درلوده. ګل خپلې لومړنۍ زده کړې د غازي باشا په ښوونځي کې تر سره کړي او منځنۍ یې د امامانو او خطیبانو په ښوونځیو کې، چې په (۱۰۷۱ - ۱۲۹۹ ز) کې د سلجوقیانو د واک پر مهال د شهرت اوج ته رسیدلی وو، بشپړی کړي. ګل د استانبول پوهنتون له اقتصاد پوهنځي څخه په ۱۹۷۲ ز کې فارغ شوی، وروسته یې بیا ماسټري هم له دغه پوهنتون څخه واخیستله. د ۱۹۷۶-۱۹۷۸ ز تر منځ لندن ته د ډاکترۍ د تیزس لپاره د موادو راټولو په موخه ولاړ او هلته یې انګلیسي ژبه زده کړه. د ډاکترۍ د تیزس موضوع یې (د ترکیې او اسلامي نړۍ ترمنځ د اقتصادي اړیکو پرمختګ) وه. کله چې له ترکیې څخه راستون شو، د سقاریا په پوهنتون کې د صنعتي انجینرۍ په څانګه کې استاد شو. په پوهنتون کې یې ډیر وخت نه و تیر شوی، چې په ۱۹۸۰ ز کې د جنرال کنعان ایفرن په امر د نظامي پولیسو له خوا ونیول شو. حکومت پر دې ګرم کړی و، چې د السنحق نومې ډلې سره تړاو لري.

دندې

له خیرالنساء اوزیورت سره یې د واده څو ورځې نه وې تیرې شوې چې د منریس زندان ته لاړ او څو میاشتې يې هلته تیرې کړې. له ۱۹۸۳ - ۱۹۹۱ ز پورې دپراختیا اسلامي بانک کې د اقتصادي کارپوه په توګه دنده ترسره کړه. په قطر کې استوګنې دا زمینه په لاس ورکړه ، چې عربي زده کړي او په ۱۹۹۱ ز کې یې په نړیوال اقتصاد کې د پوهنوال علمي رتبه تر لاسه کړه.


سیاسي شالید

نوموړی د سیاسي هلو ځلو بډايه سابقه لري. د ځوانۍ پر مهال د لوی ختیځ د فکر ټولنه سره یو ځای شوی و او همدا رنګه د ترک زده کونکو ټولنه غړی و. په ۱۹۹۱ ز کې څلور ځلې سر په سر د قیصريې ولایت څخه د هوساینې (الرفاه) ګوند پارلماني غړی و. په ۱۹۹۳ ز کې په الرفاه ګوند کې د نړیوالو اړیکو د مسوول په توګه غوره شو. له ۱۹۹۵ - ۲۰۰۱ ز پورې د ترکيې په پارلمان کې د نړیوالو اړیکو دکمیسون غړی و. په اروپايي اتحاد کې یې د دايمي غړیتوب امتیازي مډال تر لاسه کړ او همدارنګه یې د ناټو تړون د غړو هېوادو په پارلمان کې د ترکیې استازیتوب کړی. ډیر ځله یې په پارلمان کې د اسلامي هېوادو لکه الجزاير، بوسنیا او چیچن له قضیو څخه خپل ملاتړ کړی. له ۱۹۹۸ - ۲۰۰۱ ز پورې د فضیلت د لغوه شوي ګوند مرستیال و او د ۱۹۹۶ - ۱۹۹۷ ز ترمنځ د نجم الدین اربکان تر مشرۍ لاندې د الرفاه ګوند په ائتلافي حکومت کې د اسلامي نړۍ په چارو کې د دولت وزیر او د دولت رسمي ویاند و. همدغه مهال یې له مصر، ليبيا، نايجېريا، ايران، مالیزیا او اندونیزيا سره د اقتصادي او سوداګریزو تړونونو په رامنځ ته کولو کې د پام وړ رول ولوباوه. عبدالله ګل د فضلیت ګوند دننه په سمون او اصلاحاتو لاس پورې کړ. په ۱۹۹۹ ز کې یې د رجائي قوطان پر وړاندې ځان د ګوند ریاست ته کاندید کړ، خو په کم توپیر یې د رجائي قوطان پر وړاندې ماتې وخوړه. لامل یې له قوطان څخه د نجم الدین اربکان ملاتړ و. له دې وروسته هر یو عبدالله ګل، رجب طیب اردوګان او اوبولنت ارینش – د اوسنی پارلمان رئیس – سره دا نظر پیدا شو، چې موږ باید بل نوی ګوند رامنځ ته کړو. دوی دې پایلې ته ورسیدل، چې د فضیلت ګوند موخې نورې په ترکیه کې ملاتړي نه لري او له سیکولر ګوندونو سره یې ټکر حتمي دی. له ټاکنو وروسته عبدالله ګل او ملګرو یې له ګوند څخه خپلې استعفاوې ورکړې او د فضیلت ګوند د بندولو په اړه یې د محکمې پریکړه ومنله. د عبدالله ګل او رجب طیب اردوګان په مشرۍ سمونپاله ډلې د ۲۰۰۱ ز د اګسټ پر ۱۴ مه د عدالت او پرمختګ ګوند دجوړولو اعلان وکړ. نوموړی په قانوني چارو او نړیوالو اړیکو کې د ګوند د مشر مرستیال وټاکل شو. عبدالله ګل په خپل سیاسي ژوندکې د سوله غوښتونکي سیاستوال په توګه پیژندل شوی. په ترکیه کې د زورزیاتي په هیڅ یوې پېښه کې د نورو په څیر ښکیل شوی نه دی. په ترکیه کې دسیاسي تاوتریخوالي تر ټولو مشهور کلونه له ۱۹۶۸ - ۱۹۷۱ ز وو چې د پوهنتونو دننه د سیاسي ګوندونو تر منځ تاوتریخوالی رامنځ ته شوی و. عبدالله ګل دهغه مهال له یوشمیر مشهورو لیکوالو او شاعرانو څخه اغیزمن شوی و لکه جمیل مریتش، ارواښاد نجیب فاضل همدارنګه له اکاډیمیکو څیرو څخه هم اغیزمن شوی لکه ډاکتر نوزت بالچین طاش او ډاکتر صباح الدین زعیم.

عبدالله ګل او رجب طیب اردوګان

عبدالله ګل له رواني او سیاسي پلوه لومړي وزیر رجب طیب اردوګان ته تر ټولو نږدې او باوري کس دی. کله چې محکمې اردوګان په ټولټاکنو کې له ونډې اخیستو څخه بې برخې کړ همدا عبدالله ګل و چې د ده ځای يې ونیوه او د حکومت په سر کې راغی. پر اردوګان محکمې تور لګولی و چې دیني رخو او کینو ته یې لمن وهلې. پنځه میاشتې وروسته اردوګان وتوانیده، چې په ټولټاکنو کې له سرت ولایت څخه پارلمان ته لار ومومي او د حکومت واګې یې په لاس کې ونیو. عبدالله ګل له همدغه وخت څخه دبهرنۍ تګلارې چلوونکی و. عبدالله ګل د یو شمیر هغو ستونزو او کاواکه حالاتو څخه بریالی راوتی، چې د ده هېواد ورسره لاس وګریوان و. د بیلګې په توګه په ۲۰۰۳ ز کې امریکا ورڅخه وغوښتل چې د هېواد سهیل ختیځې لارې ورته پرانیزي تر څو امریکايي ځواکونه عراق ته ورننوځي، خو د ترکیې پارلمان دغه غوښتنه ونه منل. عبدالله ګل تل داسې راڅرګند شوی لکه د ملت یو عادي وګړی. تل یې له خپل ملت سره همغږي درلوده او دریځ یې ورسره ورته و. کله چې ترکانو په خپلو کورونو او پلورنځیو کې هره شپه د رمزي تعبیر په توګه د یوه ساعت له پاره خپل څراغونه مړه کول تر څو نړیوالو ته په ډاګه کړي چې د ترکیې ملت پر عراق له برید سره مخالف دی عبدالله ګل هم په خپل وار دکور ټول څراغونه مړه کول تر څو د خپل هېواد او هېوادوالو له دریځ سره همغږی شي. یوا متياز چې عبدالله ګل يې پر رجب طیب اردوګان لري دا دی چې عبدالله ګل په نسبي توګه د ترکیې له اغیزمنو سیکولر مشرانواو پوځ سره تودې اړیکې لري. د بهرنیو چارو د وزیر په توګه اړ و چې له هر ډول خلکو سره اړیکې ونیسي. ګل د نورو په نسبت دې ته ډیر لېوال دی، چې ترکیه دې د اروپايي ټولنې غړی شي. د ده د اسلامي شالید په اړه ډیرې خبرې راپورته شوي، نوموړی د ډیرو اروپایانو او ترکانو له انده سمونپال او منځلاری مسلمان دی. په ۲۰۰۵ ز کې له اروپايي ټولنې سره دسختو او له کړاوه ډک پیوستون خبرې اترې پیل شوې. ترکیې دغو خبرو ته له ډیر پخواڅخه انتظار یوست. دا هغه څه و چې د ترکانو په منځ کې يې د عبدالله ګل پلویان او ملاتړي ډیر کړل.


سرچينې