سپين غر
سپین غر [۱] [۲] [۳] [۴] چي د سپین غر لړۍ هم ورته وایي ، د هندوکش سویل ته د غرونو لړۍ ده. دا غر د افغانستان له ختیځ څخه تر خیبر پښتونخوا پورې پروت دی او د دواړو سیمو ترمنځ طبیعي پوله جوړوي. د سپین غر تر ټولو لوړه څوکه د افغانستان او پاکستان په پوله کې د سیکارم غر دی، چي لوړوالی یې شاوخوا ۴٬۷۵۵ متر (۱۵٬۶۰۰ فوټه) د بحر له سطحې څخه پورته ته رسیږي. [۵] ښکته غونډۍ یې اکثره بې وني او بې بوټي دي، خو جلغوزي یې په ځینو ځایونو کي وده کوي چي د ختیځ افغان مونټین کنفیر ځنګلونه ترې جوړېږي. سپین غر (چې په کرونولوژیکو سرچینو کې د سپیین کوه په نوم هم یاد شوی) د افغانستان په ختیځ او د خیر پښتونخوا په لویدیځ کې یوه لویه غرنۍ لړۍ ده. دا لړۍ د هندوکش د غرونو سويلي څانګه ګڼل کېږي چې نږدې ۱۸۰ کیلومتره اوږدوالی لري. د سپین غره لوړه څوکه سیکارام نومېږي چې د بحر له کچې څخه ۴،۷۵۵ متره لوړوالی لري او د ننګرهار ولایت په پچیر او اګام ولسوالۍ کې موقعیت لري. دا غرنۍ لړۍ د کابل او سند سیندونو ترمنځ د اوبو د وېش یوه طبیعي پوله ده چې د سیمې په اقلیمي او هایډرولوژیکي توازن کې بنسټیز رول لوبوي.[۶]
د سپین غره ایکولوژیکي جوړښت د افغانستان د نورو برخو په پرتله بې سارۍ دی؛ دا سیمه د نښترو، لمنځو او نږدې پېړۍ لرونکو نښترو په ګڼو ځنګلونو پوښل شوې ده. دغه ځنګلونه نه یوازې د هېواد د چاپیریال ساتنې لپاره حیاتي دي، بلکې د کلتوري او اقتصادي پلوه د سیمې د مېشتو ولسونو لکه د اپریدي، شینواري او خوږیاڼیو د ژوند یوه برخه جوړوي. د حیواني تنوع له مخې، دا غرونه د واورین پړانګ، غره ییزو اوزو او د بېلابېلو نادره مرغانو خوندي استوګنځی ګڼل کېږي. په معاصر تاریخ کې، د سپین غره درې او غارونه (لکه توره بوره) د خپل ستونزمن جغرافیایي جوړښت له امله د مهمو دفاعي مرکزونو په توګه کارول شوي دي.[۷]
له اقتصادي پلوه سپین غر د کرنې او اوبو لګولو په برخه کې د ننګرهار او خیبر پښتونخوا د ځینو برخو لپاره یوه ډالۍ ده. د غره له څوکو څخه بهېدونکي سیندونه او چینې د ننګرهار د کانال او کرنیزو ځمکو اصلي منبع ده. د غره په لړیو کې د کانونو شتون او د تالک (Talc) ډبرې استخراج په وروستیو کلونو کې د پام وړ وده کړې ده. که څه هم د اقلیم بدلون او بې رحمانه کیندنو د دې لړۍ طبیعي ښکلا او ځنګلونو ته زیان رسولی، خو د یو ملي پارک په توګه د دې سیمې مدیریت کولای شي د افغانستان د کلتوري او طبیعي میراث په ساتنه کې مرسته وکړي.[۸]
شاليد
سپين غر د افغانستان په ختيځه خوا كې د غرونو پرتې لړۍ دي د ۱۵۰ كيلو مترو په اندازه اوږدوالې لري او پېښور د لوديځ د ۴۸ كيلو مترۍ څخه پيل كېږي او د لوديځ لور ته درومي. د سپين غر لړۍ څو څانگې لري چې ځينې څانگې يې د كابل تر سویل ختيځو پورې رسېږي او د هغې ځای څخه يې يوه بله څانگه د سويل خواته ځي. د غرونو دا لړۍ لومړی د جلالكوټ حوزه د کورمې او غرنۍ برخه كې د لوگر سيند د كورمې له سيند څخه جلا كوي. او همدا ډول د كابل د سيند په واسطه د هندوکش د جنوبي لړيو غرو څخه جلا كېږي. ډېره لوړه څوكه يې د سېكارام په نوم يادېږي چې د سمندر له كچې څخه ۴۷۵۵ متره لوړه پرته ده. دا څوکه تل په واورو پټه وي. ددې غره شمالي او سويلي لمنې د لمنځو، نښترو، كاجو، جلغوزو او څېړيو زيات ځنگلونه لري او ډېر مشهور كنډو يې چې د پكتيا او لوگر ترمنځ پروت دى شتر گردن نومېږي چې د سمندر له كچې ۳۷۲۰ متره لوړ پورت دى.
اړونده ليکنې
سرچينې
- ↑ Safīd Mountain Range in Encyclopædia Britannica, 2009
- ↑ defect link: CIA document
- ↑ Oxford dictionary, 2014
- ↑ Garren, William R., and Carl R. Page. 1987. Gazetteer of Pakistan: official standard names approved by the United States Board on Geographic Names. Washington, D.C.: Congressional Information Service. p.578
- ↑ defense.gov
- ↑ Adamec, L. W. (2011). "Historical Dictionary of Afghanistan". 4th Edition. Scarecrow Press. p. 381.
- ↑ Dupree, N. H. (1977). "An Historical Guide to Afghanistan". Oxford University Press. pp. 210-215.
- ↑ Caroe, O. (1958). "The Pathans: 550 B.C.-A.D. 1957". Macmillan & Co Ltd, London.