سويس

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
(له سویس نه مخ گرځېدلی)
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی

سویس چې رسمي نوم یې د سویس کنفدراسیون دی په لویدیځه اروپا کې پروت هیواد دی. چې د شمال له لوري د آلمان، له ختیځ څخه د اتریش او لیختن اشتاین، سویل کې له ایټالیا او په لویدیز کې له فرانسه سره ګډه پوله لري. سویس ۰۰۰'۰۰۰'۸ نفوس او ۲۸۰'۴۱ کیلومتره مربع مساحت لرې د حکومت ډول یې فدرال دی چې له ۲۶ کانتونونو څخه جوړ شوی دی هر کانتون ځانته ایداري جوړښت لرې. پلازمینه یې د برن ښار دی او نور مهم ښارونه یې زوریخ، جینیوا او بازل دي. سویس په نړۍ کې یوله بډایه هیوادونو څخه شمیرل کیږی چې د هر وګړې کلنی عاید یې ۰۰۰'۳۹ ډالر دي.

د سوئیس هیواد کنفدراسیون
Flag of سوئیس
بيرغ
رسمي نښان of سوئیس
رسمي نښان
Location of سوئیس
پلازمېنه
برن [note ۱][۱][۲]
رسمي ژبې الماني (۶۳٫۵٪)
فرانسوي (۲۲٫۵٪)
ایټالوي (۸٫۱٪)
رومانیایي (۰٫۵٪)
پيژندګلوي (په انگرېزي: سویسیان) ,
کينډۍ:المانیان,
Flag of France.svg فرانسه,
کينډۍ:ایټالویان,
کينډۍ:رومانیایان
حکومت د سویس فدرال کنفدراسیون (کانتوني دولت)
• 
قانون جوړونه فدرال پارلمان
Establishment
شاوخوا ۱۳۰۰[note ۲] (د سوئیس بنسټ ایښودنه ۱ اګسټ ۱۲۹۱)
۲۴ اکتوبر ۱۶۴۸
• 
۷ اګسټ ۱۸۱۵
• 
۱۲ سپتمبر ۱۸۴۸[۳]
سیمه
د کثافاتو نړيوال ريکاډ ۶۵th
• ۲۰۱۳ سرشمېرنه
۸,۱۳۹,۶۰۰[۴]
کثافت ۱۹۸
ن خ د ت (پي پي پي) ۲۰۱۶  د اټکل له مخې
• ټول
$۴۹۳.۱۲۶ میلیارده[۵] (۳۹th)
• پر نفر
$۵۹,۱۵۰[۵] (۹th)
نا خالص داخلي تولید (نومي) ۲۰۱۶  د اټکل له مخې
• ټول
$۶۵۱.۷۷۰ میلیارده[۶] (۱۹th)
• پر نفر
$۷۸,۱۷۹[۶] (۲nd)
ګيني (۲۰۱۴) کينډۍ:DecreasePositive ۲۸٫۵[۷]
Error: Invalid Gini value · 18th
د بشري پرمختيا اندازه  (۲۰۱۴)  ۰٫۹۳۰[۸]
Error: Invalid HDI value · 3rd
پيسې د سویس فرانک (CHF)
وخت زون CET (يو ټي سي+۱)
• اوړي (دورخکو)
CEST (يو ټي سي+۲)
د نیټې بڼه dd.mm.yyyy (AD)
د موټر چلولو لورې ښوی
د ټیلیفون کوډ +۴۱
انټرنېټ کوډ .ch
ويبپاڼه
https://www.admin.ch

دا هیواد څلور رسمی ژبي لري چې عبارت دي له فرانسوي، الماني، ایټالوي او رومانیایي. سویس د نړۍ په سطحه یو بی طرفه هیواد شمیرل کیږې چې له ۱۸۱۵م کال را پدیخوا په هیڅ جګړه کې نه دی ښکیل شوی ددی ترڅنګ په یاد هیواد کې د نړۍ زیات شمیر سازمانونه هم شتون لرې لکه سره میاشت، نړیوال سوداګریز سازمان د اروپایی ټولنی دوهم دفتر نړیوال سازمان او د فوټبال لوبی مرکزی دفتر فیفا هم پدی هیواد کې شتون لرې.

لوی ښارونه

جغرافیه

Peak of the Matterhorn, seen from Zermatt, Switzerland.jpg Suisse cantons.svg سویس په منځنۍ اروپا کې موقیعت لري چې ټول مساحت یې ۲۸۵'۴۱ کیلومتره مربع ته رسیږي، همدارنګه یاد هیواد له المان، فرانسه، ایټالیا، اتریش او لیختن اشتاین سره ګډه پوله لري. سویس نړیوالو اوبو ته لار نه لري اما کولي شي د راین سیند نه په ګټې اخییتلو سره تر بازل ښار پوري خپل تجارتي مالونه له همدي سیند له لاری سمندر ته ورسوي.

اداري ویش

Suisse cantons.svg

د سویس هیواد ولایتونو نوملړ (د سویس هیواد د کانتونونو نوملړ/کانتون) سویس چې د اروپا لوی وچې په منځ کې پروت دی 26 ولایتونه لرې چې عبارت دی له:

  1. بیرن کانتون
  2. آفنڅل یننر هودن
  3. بازل لاندشافت
  4. بازل شتادت
  5. آفنڅل اوزر هودن کانتون
  6. ګلاروس کانتون
  7. نید والدن کانتون
  8. اوب والدن کانتون
  9. اوري (کانتون)
  10. یورا کانتون
  11. شاپ هاوزن کانتون
  12. څوګ کانتون
  13. شویڅ کانتون
  14. نوینبورګ کانتون
  15. ګراو بوندن کانتون
  16. زوريخ کانتون
  17. وادت کانتون
  18. تورګاو کانتون
  19. سنګالن کانتون
  20. جینیوا
  21. لوزرن کانتون
  22. تیثین کانتون
  23. سولوتهورن کانتون
  24. والیز کانتون
  25. فریبورګ کانتون
  26. آرګاو کانتون

تاریخ

د سویس هیواد بنسټ په ۱ اګست ۱۲۹۱م کال ایښودل شوی دی، یاده ورځ په سویس کې ملي رخصتي (د سویس هیواد د زوکړئ ورځ) وي.

کلتور

سویس کابو ۸ میلیونه وګړي لري چې له ډلی نه ۲۵% سلنه مهاجرین جوړوي. اوسمهال په یاد هیواد مې څلور رسمي ژبي الماني، فرانسوي، ایټالوي او رومانیایي دي.

اقتصاد

له اقتصادي پلوه سویس د نړۍ یوله بډایه هیوادونو څخه دی چې د هروګړي کلنی عاید یې ۸۰۰۰۰ ډالره دی.

سیاسی جوړښت

سویس د لومړی ځل لپاره په ۱۲۹۱ کال کې له دري ولایتونو (کانتون/کانتونونو) څخه (شویڅ اوري اوب والدن څخه جوړ شو، اوس مهال یاد هیواد په ۲۶ ایداري برخو ویشل شوی دی.

سرچينې

  1. Holenstein, André (2012) (in German) (PDF). Die Hauptstadt existiert nicht. UniPress – Forschung und Wissenschaft an der Universität Bern. Berne: Department Communication, University of Berne. pp. 16–19. doi:10.7892/boris.41280. http://boris.unibe.ch/id/eprint/41280. Retrieved 20 December 2015. "Als ۱۸۴۸ ein politisch-administratives Zentrum für den neuen Bundesstaat zu bestimmen war, verzichteten die Verfassungsväter darauf, eine Hauptstadt der Schweiz zu bezeichnen und formulierten stattdessen in Artikel 108: «Alles, was sich auf den Sitz der Bundesbehörden bezieht, ist Gegenstand der Bundesgesetzgebung." Die Bundesstadt ist also nicht mehr und nicht weniger als der Sitz der Bundesbehörden.". 
  2. A solemn declaration of the Tagsatzung declared the Federal Constitution adopted on 12 سپتمبر ۱۸۴۸. A resolution of the Tagsatzung of 14 September 1848 specified that the powers of the institutions provided for by the 1815 Federal Treaty would expire at the time of the constitution of the Federal Council, which took place on 16 نوامبر ۱۸۴۸.
  3. . Population – Key figures: Main indicators. Swiss Federal Statistical Office, Swiss Confederation
  4. ۵٫۰ ۵٫۱ . Switzerland. International Monetary Fund
  5. ۶٫۰ ۶٫۱
  6. . Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer
  7. (په ۱۴ ډسمبر ۲۰۱۵ کې). Global Launch of 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (UNDP)
  8. . Recent monthly and quarterly figures: provisional data. Population and Households Statistics (STATPOP). Swiss Federal Statistical Office, Swiss Confederation