سمبالښت

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
(له اداره نه مخ گرځېدلی)
Jump to navigation Jump to search
وټپوهنه
GDP PPP Per Capita IMF 2008.svg
وټه

کوچنی وټه · لویه وټه
د وټیزو آندونو مخینه
څېړندود سیاسي وټه
د بازار وټه  · د بازار ډولونه
غوښتنه  · وړاندیز  · پیسې
ډډون  · غونجېدنه  · سوداگري

ټولیزه وټپوهنه

وټيزه تگلاره  · وټ اټکلونه
بهرنۍ سوداگري  · بنسټیزه وټه
د بازار تعادل  · لمن لگښت
گټندوی  · د نش تعادل

ډگرونه او څېرمه ډوگرونه

چلندیز · هڅوبیزه · بشپړتیایي
وده · پراختیایي · پېښلیک
نړیوال · وټیز غونډال
پولي او مالي وټه
ټولوگړیز او وټیزه ښېگڼه
روغتیایي · پوهنه · ښېگڼه
نفوس · کارگر · مدیریتي
سوداگري · مالومات
صنعتي سازمانونه · قانون
کرهڼه · طبعي سرچینې
چاپېریالي · چاپېریالپوهنیزه
ښاري · کلیوالي · سیمه ییز · ځمکپوهنه

لړونه

ورځپاڼې · خپرونې
ویشنیزې · سرلیکونه · وټپوهان

د سوداگرۍ او وټپوهنې تانبه

سمبالښت یا اداره په ټولو سوداگریزو چارو او بشری سازمانونو کی د خلکو یوځای گومارل د یو ځانگړي غوښتنی او موخی دلاسته راوړلو عمل ته وایی. لاندنې څرگندونې د سمبالښت بنسټیزې مانا گانې دي:

  1. سمبالښت یو بهیر دی.
  2. د سمبالښت مفهوم د انساني سازمانونو سمبالول دي.
  3. اغیزمن سمبالښت ، پرځای تصمیم نیونه او بیا غوښتل شوي پایلې ته رسیدل دي.
  4. د کاروړ سمبالښت ، منطقي ځانگړونې او مصرف ته وایی.
  5. سمبالښت په موخه لرونکو کړنو باندې راڅرخي.

غونډ انسانان د خپلو ګډو موخو دلاس ته راوړلو لپاره یو نظام ته اړدي تر څو وکولی شي ددې نظام په درشل کې په ګډه او ډله ییزه توګه خپلې موخې او هدفونه په اړینه توګه سمبال او لاس ته راوړي،چې دغه نظام ته اداري نظام وایی. نو کولی شو اداره په لاندې ډول تعریف کړو. هغه ټولنیز نظام چې دټولوپانګو (مالي،فزیکي،او بشري) په نطر کې نیولو سره د موخو او بریالیتیبونو دلاسته راوړلو لپاره په ګډه کار کوي اداره بلل کیږي. یو امریکایي عالم Woodrow Wilson بیا اداره داسي تعریفوي: "په سیستماتیک ډول دقانون طبیق ته اداره وایي" داچې نن ډېرۍ وګړي دافغانستان له اداري نظام نه سرټکوي علت یې همدا کیدلی شي چې زمونږ په اداري سیستم کې د قانون طبیق ډېر کم ترسترګو کیږی،او ځا ی یې رشوت،اختلاس ،خېل او خپل پالنې نیولی همدا وجه ده چې د اداري فساد دخبیثې دایرې شعاع ورځ په ورځ غوړیږي ،که دپورتني تعریف په رڼا کې مونږ دافعانستان نننۍ وضعې ته ځیرشونوهمدغه د قانون نیشتوالی دی چې دافغانستان کمزورې او سیاسي معامله ګره اداره نشي کولی په ټوله مانا سمبالښت،کنترول او منښت رامنځ ته کړي په هرحال چې خبره سیاست ته لاړه نشی راځم خپلی موضوغ ته.....

دادارې ډولونه[سمول]

ځینې پو هان چه دادارې په ډګر کې یې نومونه ډېر اخستل کیږی لکه هنری فایول،یوریکو، مکس ویبر،اونور پدې باوردي چې ټولې اداری په حقیقت کې یو شان بنسټیزي کړنې ترسره کوی، او ددوی ترمنځ یوازی د درجې توپیردی نه د ډول اوقسم مثلآ لویې او واړې اداره ،پرمخ تتلې یا کمه په مخ تللې ادارې خو ځینې بیا ادارې په لاندې دوو برخو ویشي • عامه اداره او • خصوصی اداره

عامه اداره[سمول]

عامه اداره هغې ادارې ته ویلی شو چې ددولت هغه فعالیتونه څیړی چې په ګروپی او ډله ییز ډول دموخو دبشپړونې په خاطر دهم غږی په فضا کې په ګډه کارکوي، او ددولت د (څه) او (څنګه) پالسي، تګ لارې څرګندوینه کوي چه هدف او موخه یې دملي ګټو خوندي توب او دملت د درد دوا باللی شو.

خصوصي اداره[سمول]

هغه نهادونه چې دټاکلو هدفونو دلاسته راوړو په موخه اقتصادي فعالیتونه پر مخ بیایي او دهیواد داقتصاد په وده کې هم رغنده ونډه لری. همدارنګه د ځینواداروکړنې په شخصۍ او ځانګړوګټو استوارې وي ،که ملت ته یې ګټه هم رسیږي د دوی آره (اصلي) موخه نه بلل کیږي .

مخینه[سمول]

د سمبالگرو طبقه بندي[سمول]

په ټولیز ډول سمبالگر یا(managers) په دریو ډلو ویشل کیږي:

  1. په لوړه کچه سمبالښت
  2. په منځوي کچه سمبالښت
  3. په ټیټه کچه سمبالښت

سرچینې[سمول]

باندنې تړنې[سمول]