حقوق

د ويکيپېډيا لخوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل
د انگلستان په لندن کې مرکزي جنايي محکمه چې په زوړ بېلي شهرت لري.[1][2]

حقوق د هغو قوانينو ټولگې ته وايي، چې د انسانانو ترمنځ راکړه ورکړه سره همغږې کوي.

هغه څوک چې حقوقي قوانين وپېژني د حقوقپوه په نامه يادېږي. ددې لپاره چې په دې څانگه کې خلک پوره مهارت ترلاسه کړي، د نړۍ په پوهنتونو کې ددې لپاره ځانگړې پوهنځي جوړ شوي دي.

حقوق یوه ټولنیزه پوهه او د قاعدی، دستور، فرمانونو او حکومتوالۍ یو سیستم دی چې د اجتماعی نهادونو له طرفه د خلکو سلوک او تگلاره کنټرول یا تابع کوي او مقننه قوه یې تصویب یا تعینوي او په قضایي حوزو کې د وضع شوي قانون په رڼا کې پلي کېږی. قانون د سیاست، اقتصاد، تاریخ او ټولنې بنسټ ایښودونکی او جوړونکی دی او په مختلفو شکلونو د خلکو تر منځ د اړیکو لرلو منځگړتوب کوي. مدني حقوق: په دی قانون کې د قاضي خپلې جوړې شوې فیصلې هم د منلو وړ دي چې د عرفي حقونو په نامه هم یادېږی . په تاریخ کې مذهبی حقوقو هم ځانگړی نقش لري چې له دی نه دوه ډیر مشهور دي چې یو د اسلام سپیڅلی دین شرعي نفاذ او بل د یهودانو مذهبي قوانین دي. یاده دې وي چې اسلامي قانون د نړۍ تر ټولو ستر او د نړۍ په زیاتو ملکونو کې پلي شوی او پلی کېږی. قضاء او قضاوت په دوه لویو برخو وېشل کېږي: د جزا حقوق او مدني حقوق د جزا حقوق: په ټولنه کې له هغه احکامو سرغړونه چې بل ته ضرر رسوي معامله کوي او مجرم یا بندي کېږی یا جریمه کېږي . مدني حقوق: دا حقوق په قضا کې د دو افرادو یا سازمانونو تر منځ د دعوا طرحې ته نظر کوي او قانوني چاره یا اصلاح کېدنې کوشش کوی. اکثره وخت د مالي ضرر لیدونکې او رسوونکي تر منځ فیصله کوي. په مدني حقوقو کې قراردادي قانون د بس له ټېکېټ نه نیولی تر سوداگرۍ او د مارکېټونو پورې ستونزو ته د حل لاره گوري. په مدني حقوقو کې اعتمادي قانون د هغې پانگې چې د پانگونې لپاره کارول کېږی تضمین کوي.

  • اساسي قانون: داسې یو چارچوب جوړوي چې په هغې کې د قوانینو ایجاد کېږی او د انساني حقوقو مدافع وي، د سیاسی نمایندگانو لپاره د کاندیدلو حق په یو خاص چوکاټ کې وربښي.

اداري حقوق: د اجرایي ادارو کنټرول کوي چې دوي باید څه وکړي او د څه کولو ځان وژغوري او هغه وخت قضایي بررسي کوي کله چې د یوې ادارې کړنې د یو فرد حق ضایع کړي او یا ضر ر ورته ورسوي.

  • نړیوال قانون: د دوو مستقلو ملکونو تر منځ له نظامي اقدامه نیولی تر سوداگریزو اړیکو پورې د فعالیتونو محدوده کې کنټرول کوي.
King Hammurabi is revealed the code of laws by the Mesopotamian sun god Shamash, also revered as the god of justice.

د قانون پېژندنه

قانون له سلگونو کلونو راهیسې زیات شمېر تعریفونه لري. درېیمی سترې نړیوالې ډیکشنری داسې تعریف کړی: قانون د ټولنې سفارشي عمل دی، یو دستور یا د تګلارې او سلوک وضعیت دی چې د یو حکم، فرمان یا قضایي تصمیم په واسطه تجویز یا رسما پیژندل شوی وي، ته قانون ویل کېږي. په ۱۹۷۲ کال کې ډېرې هڅې وشوی ترڅو قانون داسې تعریف کړي چې په نړیواله کچه منل شوی تعریف وي. خو کلنویل ویلیمز وایي: (د قانون معنی تل داستعمال شوي متن پورې اړه لري، لکه د سوداگرۍ قانون او د ښاروالۍ قانون). په دواړو متنونو کې د قانون معنی ډیره توپیر لري.

ترمن ارنولډ وایي: ( دا ناممکنه ده چې قانون تعریف شي خو دا هم امکان نلري چې د تعریف لپاره دې نور کوښښ ونشي؛ راځئ چې د عمومي تعریف موندنې نه تیر شو او قانون په هر حالت، وضعیت او قضیه کې تعریف کړو).

حقوقی بنسټونه

په صنعتی ملکونو کی دحقوقو او قانون اصلی بنسټونه مستقله قضا، یو نمایده پارلمان، ستونزو ته ځواب ویونکی پولیس او اردو، بیو کراتیک سازمانونه، قانونی مسلکونه، غیر نظامی متمدنه ټولنه دی. قضایه قوه دزیات شمیر قاضیانو د نتیجی لاس ته راوړونو لپاره منځګړتوب دی، اکثره ملکونو کی دتجدید نظر لپاره داستناف محکمه لری.

حقوقي تیوري

Bentham's utilitarian theories remained dominant in law until the 20th century.

د حقوقو فلسفه

د حقوقو فلسفه عموما د فقی یا الهی قانون په نامه پیژندل شوی د اصولی فقی بنیاد سیاسی فلسفه ده او دی ته ځواب وایی چی قانون باید څه وی ؟ په عین حال کی څیړنیزه فقه وایی چی قانون څه دی د دی په ځواب کی جان اوسټن وایی قانون هغه امر دی چی یومستقل فرمان یا فتوا یی ملاتړ کوی او خلک ورته عادتا مطیع وی. هیګو ګروشیس وایی: (قانون له دواړو اجتماعی انګیزی او دلیل نه پیدا دی). ای من ویل کټ و ایی: (معنوی ضروریات قانو ن ته اړتیا لری). د قانون په اړه مختلف نظرونه او بحث: ها رت په ۲۰ پیړی کی د حقوقو او قوانینو په اړه داسی ویلی: (حقوق د قوانینو مجموعه ده او هغه دستور العمل دی چی داجتماعی بنسټونه له لوری پلی کیږي). راز وایی قانون د خلکو تر منځ مصالحه او منافع ساتونکی منځګړی قدرت دی. له ۱۸ پیړی را په دیخوا ډیرو اقتصادی څیړنود قانون او اقتصاد تر منځ مهمی او نږدی اړیکی ښودلی. د ټولنی قانون یو بخش دی چی د قانون فعل او انفعال له ټولنی سره ازمایی چی د یو بل لپاره د وجود او پوښ مثال لری.

The د هند اساسي قانون د اوږدو قوانینو څخه دی چې یو هېواد ته لیکل شوی، دا قانون ۴۴۴ مادی، ۱۲ څپرکي، بې شمېره طرحې او ۱۱۷،۳۶۷ الفاظ لري.


اقتصادي تحلیلگر

ریچارډ پوسنر, one of the Chicago School, runs a blog with Bank of Sweden Prize winning economist ګیري بېکر.[3]

ټولنپوهنه

ماکس وېبر په ۱۹۱۷ز کال، وېبر د قانونپوه (وکیل) په توګه خپل رسمي ژوند پیل کړ، چې په دې توګه د ټولنپوهنې او د حقوقو ټولنپوهنې د بنسټګر په توګه وګپېژندل شو.

د قانون تاریخ

د قانون تاریخ د تمدن سره ډېرې نږدې اړیکې لرلي. دلته د ځینو متمدنه ټولنو قوانین ته یو ځغلنده پام کوو:

د مصرقدیمی قانون چی تقریبا د میلاد نه ۳۰۰۰ کاله مخکنی دی، په دی قانون کی د بلاغیت، اجتماعي برابری او بی طرفی د رواجی مشخصاتو سره پلی کیده. په ۱۲ کتابونو کی لیکل شوی چی د امات په نامه یادیږی. په اولنی ځل یور نامو د قانون مادی فارمول کړی چی د وجی اصطلاح (که چیری..... نو بیا....) پکی کارول سوی وه . د میلاد نه ۱۷۶۰ کاله مخکی بیبی لونین قانون چی مادی یی په کاڼی فورمول شوی وی انگریزانو په ۱۹ پیړی کی تر لاسه کړ. دیونان آتن ښار د میلاد نه ۸۰۰ کاله وړاندی خپل اتحاد او د نورو غلامی چی په غلامی کی د ښځو استثنا وه جوړ کړ . دی قانون کوم خاص نوم نه لاره بلکه له د دری څیزونو جوړ وه (الهی قانون، انسانی حکم، او یونانی قدیمی رسمونه) . دی قوانینو ته وروسته وسعت ورکړل شو چی د ډیموکراسی په نامه ونومیدل. د روم قوانین: ډیر د یونانی قاعدو نه متاثره وو چی ورووسته د روم مسلکی وگړوتوسعه ورکړه او ډیره زیاته پیچیدگی یی لرله او وروسته په وسطی قرنونو کی د انگلستان محکمو هم کاروه ، چی ورته د عرفی یا مدنی قانون نوم ورکړ. له دی وروسته په اروپا کی د سوداگری یا مرچنټ په نامه قانون وضع شو، په ۱۸ او ۱۹ پیړی کی نیشنلزم وده وکړه دسودا گری قانون ته ناپلیون او جرمنی توسعه ورکړه. قدیم هندوستان او چین هم د قانون مختلف رسم رواج لره او مستقل مکتبونه یی د حقوقی تیوری او عملی کار لپاره لرل په جنوبی شرقی اسیا کی د منو جوړ شو ی قانون پلی کیده . کله چی هندوستان باندی انگلستان حمله وکړه د هندو او مسلمانانون د مذهب په رڼا کی یی د عرفی یا مدنی قانون جوړ کړ چی وروسته سینگاپور او هانگ کانگ هم خپل کړ. جاپان هم کم فرانسوی او ډیر د جرمنی د مادو له فارمولونو په تقلید شروع وکړه له غرب سره یی برابر خپلوقوانینو ته توسعه وبښله. وروسته له ۱۵ کالو مذاکراتو په ۲۰۰۱ کال کی د نړیوال تجارت سازمان کی غړیتوب تر لاسه کړ.

مدني حقوق

د ناپولیوني قانوینو لومړنۍ پاڼه چې په ۱۸۰۴ز کال کې چاپ شوی.

دا هم وگورئ

تړلې موضوعگانې

بهرنۍ تړنې

کينډۍ:Sister project links

کينډۍ:حقوق کينډۍ:Navboxes کينډۍ:Humanities کينډۍ:Social sciences

سرچینې

  1. Digitizing the Hanging Court. Guy Gugliotta, Smithsonian Magazine, April 2007.
  2. Luban, Law's Blindfold, 23.
  3. "The Becker-Posner Blog". Retrieved 20 May 2010.