معياري تبتي ژبه

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
معياري تبتي ژبه
کينډۍ:Bo-textonly, Bod skad / Böké
کينډۍ:Bo-textonly, Lha-sa'i skad / Lhaséké
Tibetan.png
په مورنۍ ژبهتبت (لوېديځ چين)، نيپال، هند
سيمهد تبت خپلواکه سيمه، خام
شمېر ويناوال
e18
لومړی ډول
لرغونې تبتي
تبتي الفبا
تبتي برېل
رسمي حالت
رسمي ژبه په
کينډۍ:رده الگو

رده:الگو:داده‌های کشور

کينډۍ:رده الگو

رده:الگو:داده‌های کشور

کينډۍ:رده الگو

رده:الگو:داده‌های کشور

سمونوالد تبتی ژبې د معیاري کولو کمیټه
د ژبې کوډونه
آی اېس او ۱–۶۳۹bo
آی اېس او ۲–۶۳۹tib (B)
bod (T)
آی اېس او ۳–۶۳۹bod
ګلیټولوژیستtibe1272[۱]
ژبپوهنه70-AAA-ac
دا متن فونیټیک سمبولونه لري آی ‌پي‌ ای لري. پرته له مناسب ملاتړه تفسیر، شونې ده د پوښتنې نښان، بکسونه یا نور سمبولونه کرکټرونه بدل کړي يوني کوډ وګورئ.

معیاري تبتي (تبتی: བོད་སྐད་ bod skad) یا ځینې وختونه په ساده ډول تبتی ژبه ، د تبتی ژبو معیاري ډول او د تبت د خپلواکې سیمې رسمي ژبه ده. دا نوعه د لاسا ښار د ژبو پر بنسټ والړ ده او کله ناکله ورته تبتی هم ویل کیږي. نور تبتی ژبی د چین په سیچوان ، چنګهای او یون نان والیتونو کې (ډېری نفوس یې تبتیان دی) او د نیپال ، هند او پاکستان په ځینو برخو کې (په جمو او کشمیر او بلتستان کې) کارول کیږی.

تبتي د موسیقۍ ژبه ده . دا په دې مانا ده چې هر حرف د تلفظ د طریقې په بدلولو سره بېلابېلې ماناوې لري (د مثال په توګه، که دا لاندې تلفظ کیږي، پراخ شوی یا پورته شوی) او په پایله کې د کلمو او جملو مانا بدلیږي. د تبتي بودايیزم په خپرېدو سره، تبتي ژبه لوېدیځې نړۍ ته خپره شوې او په ډېری بودایي خپرونو او دوعایي مواردو کې موندل کېدی شی. ځینې لوېدیځ زده کونکي د تبتی متنونو ژباړلو لپاره دا ژبه زده کوي. پخپله له لاسا بهر، دا ژبه د نږدې 200,000 تبتی تبتیانو لخوا ویل کیږي چې د اوسني تبت څخه هند او نورو هېوادونو ته تللي دي.

فونولوژي[سمول]

لاندې د لاسا تبتی ژبی د فونولوژیکی سیسټم لنډیز دی، چې د تبتی ژبې ترټولو اغیزمن ډول دی.

غږونه[سمول]

په معیاري ژبه کې اته واولونه موندل کیږي:

معیاري تبتی غږونه
مخکینی بیرته
تړل شوی i y u
تړل شوی منځنی e ø o
خلاص منځنی ɛ
خلاص ɑ

وينګ[سمول]

معیاري تبتی کنسونینټ
دولبي لیتوی بیرته دی کامي نرموالی چکنی
خشومی m n ɲ ŋ
خنډونکی p t ʈʰ ~ ʈʂʰ ʈ ~ ʈʂ c k ʔ
مضمون tsʰ ts tɕʰ
خارښت s ʂ ɕ h
نسوډ w ~ ɥ ɹ̥ ɹ j
اړخ l ʎ

سندرې[سمول]

د لاسا ژبي معمولا دوه ټونونه لري: لوړ او ټیټ. په مونوسیلیبیک کلمو کې، هر فونیم په دوه جلا کرښو کې واقع کیدی شي. په پولی سلیبیک کلمو کې، د لومړي نحو پرته، انټونیشن مهم نه دی.

ليکدود[سمول]

تبتي په برهمي ليکدود کې د تاریخي پلوه محافظه کار رسم الخط سره لیکل شوی چې د لرغوني تبتی فونولوژي منعکس کوي او د تبتی ژبني یووالي کې مرسته کوي. دا کرښه د نیاچیني - تبتی او زاړه چینایي بیارغونې لپاره هم ګټوره ده.

د تبتی الفبا له چپ څخه ښي خوا ته لیکل کیږي. لیکونه یې دا دي:

غیر سایکلیک



</br> اوږد
pharyngeal



</br> منځنی
مستند



</br> لنډ
خشومی



</br> لنډ
لیک IPA لیک IPA لیک IPA لیک IPA
ژبه /ka/ /kʰa/ /ɡa*/ /ŋa/
کامي /tʃa/ /tʃʰa/ /dʒa*/ /ɲa/
غاښونه /ta/ /tʰa/ /da*/ /na/
/tsa/ /tsʰa/ /dza*/ /wa/
لابیا /pa/ /pʰa/ /ba*/ /ma/
لنډ /ʒa*/ /za*/ /a/ /ja/
منځنی /ra/ /la/ /ʃa/ /sa/
پورته /ha/ /a/
* - یوازې په پورونو کې

ویلی ټرانسلیټریشن د تبتی لاتین لیکلو ترټولو عام سیسټم دی چې د لویدیځ څیړونکو لخوا په لاتیني الفبا کې د تبتی لیکلو لپاره کارول کیږي. تبتی پینیین رسمی لاتیني لیکلو سیسټم دی چې د چین حکومت لخوا کارول کیږي.

اوسنی حالت[سمول]

د تبت په ډیری برخو کې، لومړنۍ زده کړې په عمده توګه یا په بشپړه توګه په تبتی کې ترسره کیږي، او دوه ژبي زده کړې په ندرت سره د زده کونکو منځني ښوونځي ته د رسیدو دمخه پیښیږي. په هرصورت، چینایي د تبتی په ډیری ثانوي ښوونځیو کې د لارښوونې یوازینۍ ژبه ده. د پوهنتون د زده کړې لپاره، دا ممکنه ده چې د تبت په یو شمیر لږکیو کالجونو کې د انسانیت زده کړه وکړي. [۲] د سواد زده کړه او د نوم لیکنې کچه لا هم د چین د حکومت تر ټولو مهمه اندیښنه ده. په تبت کې د لویانو ډیری نفوس بې سواده دی او د اجباري تعلیمي پالیسیو سره سره په کلیوالو سیمو کې ډیری والدین نشي کولی خپل ماشومان ښوونځي ته واستوي.

شمېرې[سمول]

د تبتی شمیرې د عربي شمیرو څخه توپیر لري او د هندي شمیرو سره ډیر ورته دي.

د تبتی شمیره
هندي شمېرې
بنګالي شمېرې
عربي عددونه ۰ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹

اړوندې پوښتنې[سمول]

  • تبتی ژبې
  • چینایي ژبې
  • د بوتان ژبې

سرچینې[سمول]

  1. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, المحررون (2013). "Tibetan". Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)صيانة CS1: عرض-المحررون (link)
  2. Postiglione, Jiao and Gyatso. "Education in Rural Tibet: Development, Problems and Adaptations". China: An International Journal. Volume 3, Number 1, March 2005, pp. 1–23

بهرنۍ لینک[سمول]