ماغزه

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل
A brain floating in a liquid-filled glass jar. Yellowing of the handwritten labels on the jar give the object an antique appearance.
یو چيمپانژي ماغزه

ماغزه چې په عربي يې دماغ او په يوناني ژبه يې encephalon بولي، د ژوو د بدن تر ټولو اهمه برخه ده. په ژوو کې ماغزه د منځني عصبي غونډال د کنټرول مرکز دی چې د فکري قوې مسؤل گڼل کېږي. په ډېريو ژويو کې ماغزه پورته د سر په کوپړه کې خوندي شوي او په همدې توگه د اهمو حسونو لکه د ليدنې وسيلې، د اورېدلو، د خوند او وږم حسونو ته لنډ پراته دي. که څه هم ټول شمزۍ لرونکي ژوي ماغزه لري، خو بل لور ته بې شمزۍ ژوي، يا خو يو منځني ماغزه لري او يا هم د يو ډول گېنگليان يا عصبي رښتو غونډ لري. ساده ژوي لکه اسفنج بيا هېڅ ماغزه نه لري. ماغزه له حد نه ډېر پېچلې عضوه ده. د ساري په توگه انساني ماغزه له ۱۰۰ بيليونو نه هم ډېر نيورانونه لري او هر يو يې له ۱۰۰۰۰ نه ډېرو نورو نيورانونو سره تړلي دي.

کتنه[سمول]

د ماغزو د MRI يو انځور

په ډېريو ماغزو کې په توکيز ډول دوه توپيرونه ترسترگو کېږي چې يو يې خړ رنگه توکي او بل يې سپين رنگه توکي دي. خړ رنگه توکي د نيورانونو د سلولونو جوسې جوړوي، خو سپين رنگه توکي بيا د رښتو او آکزونونو نه جوړ دي او همدا وروستي، نيورانونه د يو بل سره تړي. آکزونونه بيا د غوړنو سلولونو نه جوړې ټوټې باندې پوښل شوي چې د ميالين (اوليگوډېنډروگليال سلولونه)په نامه يادېږي، همدا بيا د ماغزو سپين رنگه توکو ته د هغوی ځانگړی رنگ ورکوي. د ماغزو باندنۍ پټ خړ رنگه توکي جوړوي چې د سرېبرل کورټېکس په نامه يادېږي. د ماغزو په دننه ژوره برخه کې، د سپين رنگه توکو جارگی (فاسيکولي، د رښتو لارې)، خړ رنگه توکي (هسته) او تشځايونه او (وېنټريکلز) چې په سرېبروسپاينل مايع ډک دي، شامل دي.

د مازغو بېلابېلې برخې[سمول]

Vertebrate-brain-regions small.png

مازغو کې الله د انسان د ټول بدن کنټرول اېښودی دی۔لکه کله کله تاسې خوشحاله شئ کله خفه شئ ،کله ناجوړه شئ نو ستاسې بدن ته تکليف وي،همدارنگې د ژوند ټول کارونه ستاسې مازغه کوي۔ د مازغو د حفاظت لپاره قدرت د مازغو نه تېرچاپېره هډوکی جوړ کړی کوم ته چې کوپړئ (skull) ويلي کيږي۔کوپړئ کې دننه مازغه د نقصان رسيدلو نه بچ وي۔ماغه ټول په درې برخو کې وېشل شوي دي:

  1. فوربرېن (Forebrain)
  2. ميډبرېن (Midbrain)
  3. هائنډبرېن (Hindbrain)

د دې درې واړو تفصيل کوز ورکړی شوی دی:

فوربرېن[سمول]

فور برېن د مازغو له ټولو لويه برخه ده۔ ددې برخې مهمې حصې تهېلامس (Thalamus)، هائپوتهېلامس (Hypothalamus) او سيريبرم (Cerebrum) دي۔

تهېلامس[سمول]

د تهېلامس کار د بدن د ټولو برخو څخه د رگونو په لاره پيغامونه اخيستل او ددې نه علاوه تهېلامس په لاره انسان درد هم محسوسوي۔

هائپوتهېلامس[سمول]

هائپوےهېلامس د تهېلامس څخه لږ کوز وي او ددې سائز د يو بادام هومره وي۔ددې برخې کار د درد،خفگان،خوشحالۍ محسوسول دي۔

سيريبرم[سمول]

سيريبرم د فوربرېن له ټولو لويه برخه ده د دې کار د انسان غوښې،فکرونه او سوچونه،هوښيارتوب او جذبات کنټرول کول دي

نور ولولئ[سمول]