ژونکه

د ويکيپېډيا لخوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل
د يوه کورک د جوړښت انځور چې روبېرټ هوک ته د مايکروسکوپ لاندې ښکاره شوی. دا هغه مهال و چې د سېل يا سلول لغت د لومړي ځل لپاره د ژوانديو د بنسټيز واحد د څرگندولو لپاره وکارېده
يوه سټېن شوې ژونکه

ژونکه (په انگرېزي: Cell) د ژوند يو بنسټيز فعال واحد دی. د لومړي ځل لپاره روبېرټ هوک دا وموندل چې ژونکه د ټولو ژونديو اورگانيزمونو يو عملي واحد دی، او ټول ژوندي له همدغه واحد نه جوړ دي. په ژوندي اورگانيزمونو کې دا تر ټولو وړوکی واحد دی، چې د ژوند د رامنځ ته کېدو د خښتې په توگه هم ياده شوې.[1] ځينې اروگانيزمونه، لکه باکتريا د يوژونکيزو (د يوې ژونکې نه جوړ ژواندي) په ډله کې شمېرل کېږي. نور اورگانيزمونه، لکه انسانان بيا د گڼ ژوکنيزو د ډلې دي. انسانان نژدې له ۱۰۰ ټريليون يا 1014 ژونکو; چې د ژونکو عادي اندازه يې 10 µm دی او د ژونکو عادي حجم يې 1 نانوگرام دی جوړ شوي. په انسانانو کې تر ټولو لويې ژونکې نژدې 135 µm دي چې د شمزۍ تار په قدامي برخې ترې جوړې دي همدا شان په مرکنډۍ کې د گرانيول ژونکې تر ټولو وړې ژونکې دي چې اندازه يې نژدې 4 µm دی، د انساني بدن تر ټولو اوږدې ژونکې بيا سېډويونيپولر يا ناسمې يوقطبي ژونکې دي چې د پښو له گوتو نه د ماغزو غوړگې پورې رسېږي.[2] په طبيعت کې تر ټولو لويه پېژندل شوې ژونکه د اوښمرغه هغه ناالقاح شوې هگۍ ده چې وزن يې نژدې 3.3 پونډو ته رسېږي.[3][4]

په ۱۸۳۵ ز. کال کې، د ژونکې د تيوري د غځولو نه دمخه، جان اېواجلسټا پورکيانه د مايکروسکوپ لاندې د بوټي د ووب د کتنې وروسته وړې وړې زرې وليدلې. د ژونکې تيوري، د لومړي ځل لپاره د ماتياس جاکوب شلايدن او تيودور شوان لخوا پرمخ بيول شوه، د همدې تيوري له مخې اورگانيزمونه له يوه او ډېرو سلولونو يا ژونکو نه جوړ شوي، او ټولې ژونکې د پخوانيو ژونکو نه رامېنځ ته شوي، همداراز د يوه اورگانيزم د ژوند ټولې کړنې د ژونکو له مېنځ نه سرچينه اخلي، او ټولې ژونکې په ځان کې وراثتي مالومات لري چې د ژونکې کړنې اداره کولو سره راتلونکو توکمونو ته ارثي مالومات هم لېږدوي.[5]

په انگريزي ژبې ژونکې ته cell وايي او دا نوم پخپله د لاتيني ژبې د cellula, چې مانا يې يوه وړه کوټه ده، اخيستل شوی. د ژونکې لپاره همدا څرگندويه نوم د نامتو ژونپوه (بيالوجېسټ) روبېرټ هوک لخوا، په يوه کتاب کې چې په ۱۶۶۵ ز. کال کې خپور شوی، کارېدلی. رابېرټ هوک د کورک سلولونه چې هغه د مايکروسکوپ د کتنې وروسته موندلي وه په همدې نوم نومولي.[6]

اناتومي

د باکټريا ژونکه





















سرچينې

  1. Cell Movements and the Shaping of the Vertebrate Body in Chapter 21 of د ژونکې ماليکيولي ژونپوهنه څلورم چاپ, سمونگر Bruce Alberts (2002) published by Garland Science.
    The Alberts text discusses how the "cellular building blocks" move to shape developing embryos. It is also common to describe small molecules such as amino acids as "molecular building blocks".
  2. کينډۍ:YouTube first 12 minutes of the lecture covers cells (by Marian Diamond).
  3. Campbell, Neil A.; Brad Williamson; Robin J. Heyden (2006). Biology: Exploring Life. Boston, Massachusetts: Pearson Prentice Hall. ISBN 0-13-250882-6. http://www.phschool.com/el_marketing.html. 
  4. Error on call to template:cite web: Parameters url and title must be specified Mitzi Perdue. Facts about Birds and Eggs. URL accessed on 2010-04-15.
  5. Maton, Anthea; Hopkins, Jean Johnson, Susan LaHart, David Quon Warner, Maryanna Wright, Jill D (1997). Cells Building Blocks of Life. New Jersey: Prentice Hall. ISBN 0-13-423476-6. 
  6. "... I could exceedingly plainly perceive it to be all perforated and porous, much like a Honey-comb, but that the pores of it were not regular [..] these pores, or cells, [..] were indeed the first microscopical pores I ever saw, and perhaps, that were ever seen, for I had not met with any Writer or Person, that had made any mention of them before this. . ." – Hooke describing his observations on a thin slice of cork. روبېرټ هوک