منځپانگې ته ورتلل

فینیاس ټایلور بارنوم

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
فینیاس ټایلور بارنوم
P.T. Barnum  ويکيډاټا کې (P1559) ځانګړنې بدلې کړئ
فینیاس ټایلور بارنوم
فینیاس ټایلور بارنوم
د شخص مالومات
زېږون نوم
Phineas Taylor Barnum.  ويکيډاټا کې (P1477) ځانګړنې بدلې کړئ
پيدايښت ۵ جولای ۱۸۱۰[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹]
مړینه 7 اپريل 1891 (81 کاله)[۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸]  ويکيډاټا کې (P570) ځانګړنې بدلې کړئ
تابعیت د امریکا متحده ایالات   ويکيډاټا کې (P27) ځانګړنې بدلې کړئ
ګوند جمهوري غوښتونکی ګوند (متحده ایالات) (۱۸۵۴–) ديموکراتيک ګوند (–۱۸۵۴)  ويکيډاټا کې (P102) ځانګړنې بدلې کړئ
عملي ژوند
کار/مسلک سوداگر ،  سياستوال ،  ليکوال [۱۰]،  خبريال [۱۱]  ويکيډاټا کې (P106) ځانګړنې بدلې کړئ
کاروونکې ژبه انګليسي ژبه [۱۲][۱۳]  ويکيډاټا کې (P1412) ځانګړنې بدلې کړئ
لاسليک
فینیاس ټایلور بارنوم
فینیاس ټایلور بارنوم
  ويکيډاټا کې (P935) ځانګړنې بدلې کړئ
سمول کينډۍ لاسوند وګورئ

فینیاس ټایلور بارنوم (د ۱۸۱۰ ز کال د جولای ۵مه – د ۱۸۹۱ ز کال د اپرېل ۷مه) یو امریکايی د نندارو مجري یا شومن، سوداګر او سیاستوال و چې له جېمز انتوني بېلي سره یوځای د «بارنوم انډ بیلي سرکس» (۱۸۷۱-۲۰۱۷) شرکت د جوړولو په خاطر پېژندل کېږي. ښاغلی ټایلور یو لیکوال، خپرندوی او بشرپال و. منتقدان یې وايي چې د ده شخصي موخه "په خپلو خزانو کې پیسې اېښودل و". ښاغلي ټایلور ته په پراخه کچه د دې متل نسبت کېږي چې "په هره دقیقه کې یو احمق دنیا ته راځي"، که څه هم د دې وینا په اړه یې هېڅ شواهد نه دي راټول شوي.[۱۴][۱۵][۱۶]

بارنوم په شل کلنۍ کې د یوه کوچني کاروبار څښتن شو او په ۱۸۳۴ ز کال کې یې نیویارک ته تر لېږدېدو وړاندې یوه اونیزه جوړه کړه. ده یو تفریحي مسلک پیل کړ، لومړی یې د «بارنوم لوی علمي او موزیکال تیاتر» په نامه له یوې ډلې سره پیل وکړ او ورپسې یې «سکاډر امریکايي موزیم» واخیست چې وروسته یې د هغه نوم خپل نامه ته بدل کړ. ده له دغه موزیم څخه د «فیجي مرمیډ» [یا سمندري ښاپېرۍ افسانې] او «جنرال ټام ټومب» په څېر انساني تلوسو د تبلیغ د پلټ‌فارم په توګه کار واخیست. په ۱۸۵۰ ز کال کې يې امریکا ته د مشهورې سویډنۍ اوپېرا سندرغاړې «جیني لېنډ» سفر ته تبلیغ وکړ او تر ۱۵۰ شپو ډېر یې هره شپه دې ته ۱۰۰۰ ډالره ورکول. دی په ۱۸۵۰مه لسیزه کې د بدو پانګونو، کلونو قضايي دعوو او عامه سپکاوي په دلیل له اقتصادي ستونزو سره مخامخ شو، خو له پورونو څخه د راوتلو لپاره یې د الکولو ضد غورځنګ د ویناوال په توګه د وینا له سفره استفاده وکړه. د ده موزیم لومړی امریکايي اکواریوم [له ښيښو جوړ شوی ځای چې اوبه په کې وي او خصوصاً کبان په کې د نندارې لپاره ساتل کېږي] اضافه کړ او د موميايي شویو مجسمو برخه یې پراخه کړه.[۱۷]

بارنوم په ۱۸۶۵ ز کال کې د کنیکټیکټ په مقننه یا قانون ‌جوړوونکې جرګه کې دوې دورې د «کنیکټيکټ» ایالت د «فیرفیلډ» سیمې لپاره د جمهوري غوښتونکي په توګه دنده اجرا کړه. ده مقننې جرګې ته د متحدو ایالتونو د اساسي قانون د دیارلسم تعدیل د تصویب په اړه چې غلامي او غیر ارادي بنده‌ګي یې لغوه کوله، خبرې وکړې: "هغه انساني روح چې خدای هغه پیدا کړی او عیسی [علیه السلام] د هغه لپاره مړ شوی، باید له پامه ونه غورځول شي. ښايي د یوه چینایی، ترک، عرب یا هوتنتوت بدن اجاره کړي، خو دا لا هم یو جاوېدانه روح دی." دی په ۱۸۷۵ ز کال کې د «کنيکټيکټ» ایالت د «بریجپورټ» سیمې ښاروال وټاکل شو چې هلته یې د اوبو رسونې، سړکونو ته د رڼا د راوستلو او د څښاک او فحشا د قوانینو د اجرا لپاره کار وکړ. ده په ۱۸۷۸ ز کال کې د بریچپورټ د روغتون په پیلولو کې رول درلود او لومړنی مشر یې و. سره له دې، د سرکس کاروبار یې چې له ۶۰ کلنۍ په عمر یې پیل کړی و، د دوامدار شهرت سرچینه یې وه.[۱۸][۱۹]

بارنوم په ۱۸۲۹ ز کال کې له «چاریټي هلېټ» سره واده وکړ او تر ۱۸۷۳ز کال پورې یې د هغې تر مړینې پورې ژوند ورسره وکړ او څلور ماشومان يې لرل. په ۱۸۷۴ز کال کې یې د مېرمنې تر مړینې څو میاشتې وروسته د خپل ملګري له ۴۰ کلنې لور «نانسي فیش» سره واده وکړ. دوی تر ۱۸۹۱ ز کال پورې ګډ ژوند درلود او ښاغلی ټایلور په خپل کور کې د سکتې له امله مړ شو. نوموړی د «ګرو» غره د «برچپورټ» په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو چې دا هدیره ده په خپله ډيزاین کړې وه.[۲۰]

د ژوند لومړي وختونه

[سمول]

بارنوم د «کنکټيکټ» ایالت په «بېټل» سیمه کې وزیږېد، پلار یې «فیلو بارنوم» هوټلچي، خیاط او دوکاندار و او مور یې «ایرنه ټايلور» د پلار دویمه ښځه وه. د مور له‌خوا یې نیکه «فینیاس ټايلور» د ویګ ګوند غړی، قانون جوړوونکی، ځمک‌وال، د سولې عدالت غوښتونکی او د لاټرۍ پلان جوړوونکی و چې پر ده یې خورا ډېر اغېز درلود.

بارنوم د خپل ژوند په اوږدو کې څو کاروبارونه لرل چې عمومي پلورنځی، د کتاب د لیلام کاروبار، د املاکو پېر او پلور او د لاټرۍ یوه عمومي شبکه په کې شامل وو. ده په ۱۸۲۹ ز کال کې د «کنیکټيکټ» ایالت په «ډنبري» سیمه کې د «هیرلډ اف فریډم» په نامه اونیزه پیل کړه. د دې اونیزې سرمقالې د محلي کلسیاوو د مشرانو پر ضد وې چې د بهتان په اړه د شکایت او قانوني څارنې لامل شوې او په پایله کې نوموړی دوې میاشتې بندي شو، خو له بند نه تر خلاصېدو وروسته د لېبرال غورځنګ پر یوه اتل بدل شو. په ۱۸۳۴ ز کال کې یې خپل پلورنځی وپلوره.[۲۱][۲۲]

په سیاست کې رول

[سمول]

بارنوم په سیاست کې مهمه ونډه لرله. تر ډېره یې د امریکا کورنۍ جګړې ته د رسېدو په دوره کې پر توکم، غلامۍ او طبقه‌ بندۍ تمرکز وکړ. په ۱۸۵۴ ز کال کې یې د کانساس-نبراسکا له هغه قانون سره مخالفت وکړ چې د غلامۍ ملاتړ یې کاوه، ځکه یې نو ډیموکراټ ګوند چې غلامي یې تاییدوله، پرېښود او د غلامۍ ضد د نوي جمهوري غوښتونکي ګوند برخه شو.

بارنوم ادعا وکړه چې "سیاست تل زما لپاره بې خونده و"، خو سره له دې هم په ۱۸۶۵ ز کال کې د کنیکټيکټ په مقننه جرګه کې د فیرفیلډ لپاره د جمهوري غوښتونکي ګوند استازی وټاکل شو او څلور دورې یې خدمت وکړ. ده د «نیویارک» او «نیوهیون» د رېل پټلۍ پر لارو د داخلي معلوماتو د ترلاسه کولو لپاره جاسوسان وګومارل او داسې راز یې افشا کړ چې له امله یې کرایې ۲۰ سلنه لوړېدې. نوموړي د متحدو ایالتونو د اساسي قانون د دیارلسم تعدیل د تصویب پر مهال وویل: "د یوه انسان روح چې خدای هغه پیدا کړ او عیسی [علیه السلام] د هغه لپاره مړ شو، باید له پامه ونه غورځول شي. ښايي د یوه چینایي، ترک، عرب یا یوه هوتېنتوت [په سوېل لوېدیځه افریقا کې یوه قبیله] بدن اجاره کړي – خو دا لا هم یو ابدي یا جاوېدانه روح دی." ده پر دې هم اعتراف وکړ چې کله مې په سوېل کې ژوند کاوه، غلامان مې لرل. ده وویل: "ما مې خپل غلامان وهل. زه باید په خپله د دغه کار لپاره زر ځله وهل شوی وای. خو زه هغه وخت یو ډیموکراټ وم – د هغو معمولي ډیموکراټانو له ډلې وم چې له سوېلي اصولو سره شمالي خلک دي."[۲۳][۲۴][۲۵]

ښاغلی بارنوم د راتلونکو څلورو غونډو لپاره انتخاب او د سناتور «اوریس اېس فیري» ځای ناستی شو. دی د هغه قانون ملاتړی و چې په ۱۸۷۹ ز کال کې د کنیکټیکټ عمومي اسمبلۍ نافذ کړی و او «د امېندوارۍ د مخنیوي لپاره یې هر ډول درمل، درملیزه ماده یا وسیله ممنوع بلله» او دا یې هم جرم بللی و چې د امېندوارۍ د مخنیوي لپاره څه عمل وکړي. دا قانون په کنیکټيکټ کې تر هغه وخته پورې عملي پاتې شو چې په ۱۹۶۵ ز کال کې د متحدو ایالتونو سترې محکمې په کریسوالډ کنيکټيکټ کې لغوه کړ. ده په ۱۸۶۷ ز کال کې په کانګرېس کې ګډون وکړ او د خپل درېیم کاکا زوی «ولیم هنري بارنوم» ته یې ماته ورکړه. په ۱۸۷۵ ز کال کې د کنیکټيکټ ایالت د برجپورټ سیمې ښاروال شو. د بریجپورټ د روغتون په پیلولو کې یې مهم رول درلود چې په ۱۸۷۸ کال کې جوړ شو او دی یې لومړنی مشر و.[۲۶][۲۷][۲۸]

شخصي ژوند او مړینه

[سمول]

بارنوم د ۱۸۲۹ کال د نومبر میاشتې په ۸مه نېټه له «چریټي هالټ» سره واده وکړ او څلور بچیان یې لرل چې «کارولین کورنلیا»، «هلن ماریا»، «فرانسیس ایرنا» او «پایولین ټیلو» وو. مېرمن یې د ۱۸۷۳ کال د نومبر میاشتې په ۱۹مه نېټه مړه شوه او یو کال وروسته یې د خپل نږدې ملګري له لور «نانسي فیش» سره واده وکړ. نانسي تر ده څلوېښت کاله کشره وه. [۲۹][۳۰][۳۱]

بارنوم په ۱۸۹۱ کال کې د سکتې له امله په کور کې مړ شو. د «کنیکټيکټ» ایالت د «بریچپورټ» سیمې په «مونتین ګروو» هدیره کې خاورو ته وسپارل شو چې دا هدیره یې په خپله ډیزاین کړې وه.[۳۲][۳۳]

سرچينې

[سمول]
  1. ↑ پیوستون : 118652621  — خپرېدونېټه: ۲۷ اپريل ۲۰۱۴ — سرليک: Gemeinsame Normdatei — منښتلیک: Creative Commons CC0 License
  2. 1 2 د برېتانيکا انلاين پوهنغونډ پېژند: https://www.britannica.com/biography/P-T-Barnum — سکالو پېژند: P.T. Barnum — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سرليک: Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 SNAC ARK ID: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w61g0mcb — سکالو پېژند: P. T. Barnum — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  4. 1 2 Find a Grave memorial ID: https://www.findagrave.com/memorial/56 — سکالو پېژند: Phineas Taylor Barnum — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  5. 1 2 ISFDB author ID: https://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?165777 — سکالو پېژند: P. T. Barnum — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  6. 1 2 Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/barnum-phineas-taylor — سکالو پېژند: Phineas Taylor Barnum — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سرليک: Brockhaus Enzyklopädie — خپروونکی: F.A. Brockhaus
  7. 1 2 Gran Enciclopèdia Catalana ID (former scheme): https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0007830.xml — سکالو پېژند: Phineas Taylor Barnum — سرليک: Gran Enciclopèdia Catalana — خپروونکی: Grup Enciclopèdia
  8. 1 2 GeneaStar person ID: https://www.geneastar.org/genealogie/?refcelebrite=phineastaylorbarnump — سکالو پېژند: P.t. Barnum
  9. ↑ Hrvatska enciklopedija ID: https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=5995 — سکالو پېژند: Phineas Taylor Barnum — ليکوال: Dalibor Brozović او Tomislav Ladan — سرليک: Hrvatska enciklopedija — خپروونکی: Miroslav Krleža Lexicographical Institute
  10. ↑ د ټولټال کار کتنه په: https://www.bartleby.com/lit-hub/library — سمونګر: Charles Dudley Warner — سرليک: Library of the World's Best Literature
  11. ↑ دوتنې ټوليزه پېژندنه: https://d-nb.info/gnd/118652621 — خپرېدونېټه: ۲۰ اپريل ۲۰۲۶ — سرليک: Gemeinsame Normdatei — منښتلیک: Creative Commons CC0 License
  12. ↑ د پرانسې ملي کتابتون پېژند: https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11890276b — خپرېدونېټه: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — ليکوال: Bibliothèque nationale de France — سرليک: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم، платформа відкритих даних، платформа открытых данных، plateforme de données ouvertes، piattaforma di dati aperti، Opendata-Plattform، otevřená data platforma، åben-data-platform، տվյալների բաց շտեմարան، platforma za odprte podatke، plataforma de datos abierta، plataforma de dados aberta، платформа адкрытых даных، платформа на отворените данни، platforma otwartych danych، [ашық деректер платформасы] تېروتنه: [ناپېژانده] تېروتنه: {{Lang}}: ناسم ليک (لارښود): سکريپټ: cyrl ژبکوډ ملاتړ نه کوونکی: kk (لارښود)، ачык маалыматтарды платформа، açıq məlumat platforması، ochiq ma'lumotlar platforma، açık verilerin platformu، платформа отвореног података، platforma otvorenih podataka، platforma otvorenog podataka، platforma otvorených údajov، πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων، platformu atklātā datu، platforma atvira duomenų، platvormi avatud andmete، avoimen datan foorumi، nyílt adatok platformja، პლატფორმა ღია მონაცემები، платформа за отворени податоци، нээлттэй мэдээллийн тавцан، platformă de date deschise، platformo de malferma datumoj، open data platform، плятформа адкрытых зьвестак، Усьтэм даннойёслэн платформазы، асыҡ мәғлүмәт платформаһы، açıq malümat platforması، açıq malümat platforması، ачык малюмат платформасы، öppen dataplattform، платформаи додаҳои боз، ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы، гом бæрæггæнæнты платформæ، ashıq maǵlıwmatlar platforması او ачык мәгълүмат платформасы
  13. ↑ CONOR.SI ID: https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/si/sl/conor/72646755
  14. ↑ North American Theatre Online: Phineas T. Barnum
  15. ↑ Kunhardt, Kunhardt & Kunhardt 1995, p. vi
  16. ↑ Shapiro, Fred R. The Yale Book of Quotations. New Haven: Yale UP, 2006. p. 44
  17. ↑ Kunhardt, Kunhardt & Kunhardt 1995, p. 73
  18. ↑ Barnum, Phineas (1888). The life of P. T. Barnum. Buffalo, N.Y.: The Courier Company. p. 237 – via Ebook and Texts Archive – American Libraries.
  19. ↑ Kunhardt, Kunhardt & Kunhardt 1995
  20. ↑ Rogak, Lisa (2004). Stones and Bones of New England: A guide to unusual, historic, and otherwise notable cemeteries. Globe Pequat. ISBN 978-0-7627-3000-1.
  21. ↑ Mansky, Jackie (December 22, 2017), P. T. Barnum Isn't the Hero the "Greatest Showman" Wants You To Think – His path to fame and notoriety began by exploiting an enslaved slave woman, in life and in death, as entertainment for the masses, Smithsonian
  22. ↑ Freed, Robin. "Joice Heth". MA candidate, University of Virginia American Studies Department. خوندي شوی له the original on May 18, 2002. ترلاسه‌کېدو نېټه April 8, 2007.
  23. ↑ Barnum, Phineas (1888). The life of P. T. Barnum. Buffalo, N.Y.: The Courier Company. p. 237. {{cite book}}: |work= ignored (help)
  24. ↑ "The Great Showman Dead". The New York Times. April 8, 1891. ترلاسه‌کېدو نېټه July 21, 2007. Bridgeport, Connecticut, April 7, 1891. At 6:22 o'clock to-night the long sickness of P. T. Barnum came to an end by his quietly passing away at Marina, his residence in this city.
  25. ↑ W., Cook, James (2001). The arts of deception : playing with fraud in the age of Barnum. Harvard University Press. ISBN 978-0674005914. OCLC 876342914.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  26. ↑ "P. T. Barnum, Justice Harlan, and Connecticut's Role in the Development of the Right to Privacy". Federal Bar Council Quarterly. December 13, 2014. خوندي شوی له the original on December 30, 2018. ترلاسه‌کېدو نېټه May 9, 2018.
  27. ↑ "Connecticut and the Comstock Law". Connecticut History. ترلاسه‌کېدو نېټه May 9, 2018.
  28. ↑ Kunhardt, Kunhardt & Kunhardt 1995
  29. ↑ Barnum, Patrick W. "A One-Name Study for the Barnum/Barnham Surname: Notes for Phineas Taylor Barnum / Charity Hallett". Barnum Family Genealogy (official website). خوندي شوی له the original on December 11, 2017. ترلاسه‌کېدو نېټه December 10, 2017.
  30. ↑ "A One-Name Study for the BARNUM/BARNHAM Surname". Barnum.org. خوندي شوی له the original on February 20, 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه January 6, 2020.
  31. ↑ Barnum, Patrick W. "A One-Name Study for the Barnum/Barnham Surname: Notes for Nancy Fish". Barnum Family Genealogy (official website). خوندي شوی له the original on December 11, 2017. ترلاسه‌کېدو نېټه December 10, 2017.
  32. ↑ Rogak, Lisa (2004). Stones and Bones of New England: A guide to unusual, historic, and otherwise notable cemeteries. Globe Pequat. ISBN 978-0-7627-3000-1.
  33. ↑ "The Great Showman Dead". The New York Times. April 8, 1891. ترلاسه‌کېدو نېټه July 21, 2007. Bridgeport, Connecticut, April 7, 1891. At 6:22 o'clock to-night the long sickness of P. T. Barnum came to an end by his quietly passing away at Marina, his residence in this city.
"https://ps.wikipedia.org/w/index.php?title=فینیاس_ټایلور_بارنوم&oldid=340398" نه اخيستل شوی