منځپانگې ته ورتلل

د بدر غزا

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا

د بدر غزا ، یا بدر الکبری ، د اسلام د پیغمبر حضرت محمد صلی الله علیه وسلم لخوا د مکې د مشرکینو په وړاندې لومړۍ لویه جګړه وه، چې د هجرت په دوهم کال کې د روژې له ۱۷ څخه تر ۲۱ پورې ترسره شوه. دا په ۶۲۴ کال کې (د مارچ ۱۳-۱۷، ۶۲۴ میلادي کال) رامنځته شوه. دا د اسلام د مبارک تاریخ، یا د حق او باطل تر منځ لومړنی پراخ نظامي تصادم وو، چې د اسلام د حقانیت او د شرک د ضعف نښه شوه.

د بدر غزا لومړۍ هغه غزا ده چي پکي د صحابه و او مشرکينو تر منځ جنګ او نښته وشوه ، او پدې جنګ کښي فتح او برئ هم د مسلمانانو نصيب شو . اوهمدغه اولنئ برخورد د مسلمانو له کفارو سره و نړۍ ته حق اوباطل په ډاګه کړ اودحق اوباطل تفریق يې وکړ په دې وجه الله پاک دبدر ورځ په قرآن کریم کښي په (یوم الفرقان) سره نومَولې ده .

سیاسي او تاریخي شالید

[سمول]

د بدر غزا د قریشو له ظلمونو، د مسلمانانو له هجرت او د مکې له مشرکانو سره د اسلام د لومړیو مبارزو یوه نتیجه وه. قریشو، چې په مکه کې یې د شرک نظام ټینګ کړی و، د اسلام خپرېدل د خپلې واکمنۍ او تجارتي ګټو لپاره خطر ګڼلو.

مسلمانانو، چې مدینې ته هجرت کړی و، د قریشو له اقتصادي بندیزونو سره مخ و. رسول الله ﷺ د قریشو د یوه ستر تجارتي کاروان د نیولو پلان درلود، چې ابو سفیان یې مشري کوله،خو کاروان بچ شو او قریشو، د ابو جهل په مشرۍ، د جګړې لپاره ۱۰۰۰ کسیزه وسله وال لښکر تیار کړ، پداسې حال کې چې مسلمانان یوازې ۳۱۳ تنه وو، محدود امکانات یې لرل، خو قوي ایمان او الهي نصرت ورسره و.

قرآني دلایل او د بدر د اهمیت ذکر

[سمول]

الله تعالی د بدر غزا د خپل قدرت یو ښکاره دلیل ګرځولی او په قرآن کې یې د دې تاریخي پیښې یادونه کړې. ځینې مهم آیتونه:

  1. د حق او باطل د بېلولو ورځ:ژباړه: او بېشکه الله تاسو ته د بدر په ورځ نصرت درکړ، پداسې حال کې چې تاسو کمزوري واست، نو د الله (تقوا) اختیار کړئ، شاید شکر وباسئ. (سورة آل عمران: ۱۲۳)
  2. د ملائکو نزول او الهي مرسته:ژباړه: کله چې تاسو له خپل رب نه مرسته غوښتله، نو هغه ستاسو دعا قبوله کړه او ویې ویل: زه به تاسو ته زر تنه ملائکې په پرله‌پسې ډول درولېږم. (سورة الأنفال: ۹)
  3. د باطل ماته او د ایمان بریا:ژباړه: که تاسو (مشرکینو) د الله نه فیصله غوښتې وه، نو فیصله تاسو ته راغله (او حق غالب شو). (سورة الأنفال: ۱۹)

سیاسي او تاریخي پایلې

[سمول]
  1. اسلامي ځواک ته مشروعیت: دا جګړه د اسلام د نوې راټوکېدلې ټولنې لپاره ستر بری و. مسلمانانو وښوده چې دوی د جګړې وړتیا لري.
  2. د قریشو کمزورتیا: د مشرکانو له ټولو غټ مشران لکه ابو جهل، امیه بن خلف او ولید بن مغیره ووژل شول، چې د قریشو د مشرۍ تشه یې رامنځته کړه.
  3. د مدینې د مسلمانانو اعتبار: د بدر بریا د مدینې خلک نور هم د اسلام پلویان کړل او د منافقینو نفوذ کم شو.
  4. د نړیوالو قوتونو پام: دا جګړه د عربو قبیلو ته دا پیغام ورکړ چې اسلام یوه نوې واکمنه ځواکمني ده، چې د مشرکانو پروړاندې ودرېږي.


د بدر سیمه د مکې او مدینې ترمنځ یوه سیمه ده چې د اوبو د څاګانو لپاره مشهوره ده. هغه بازار چې د اسلام څخه مخکې د بدر په سیمه کې جوړ شوی و، هر کال د ذی القعدې له لومړۍ څخه تر اتمې نیټې پورې جوړېده او د بتانو او تفریحي پروګرامونو دمخه د عبادت مراسمو سره مل و. هر کال دوه لوی سوداګریز کاروانونه له مکې څخه روانېدل، او له دوی څخه ترلاسه کېدونکی ګټه د مکې د خلکو د عاید لویه برخه وه. د مکې ټولو سوداګرو په دوی کې برخه اخیسته، او دوی د مکې نږدې هر وګړي لپاره مهم وو. د دوهم هجري کال د جمادي الاول په لومړۍ یا دویمه میاشت کې. په ۱۱۰۰ میلادي کال کې، ابو سفیان د سوریې په لور یو لوی سوداګریز کاروان رهبري کړ، او محمد صلی الله علیه وسلم له دې خبر شو. له ۱۵۰ څخه تر ۲۰۰ پورې مسلمانان په ذوالعشیره کې د برید لپاره په کمین کې ناست وو، او لږ وروسته دوی خبر شول چې کاروان څو ورځې دمخه هلته تېر شوی و؛ نو دوی پریکړه وکړه چې کله کاروان مکې ته راستون شي برید پرې وکړي. له بلې خوا، ابو سفیان، چې د سیمې وضعیت یې له نږدې څاره، ظاهرا د محمد د اجنټانو په اړه خبر شو او د دې حرکت د مخنیوي لپاره یې یو څوک مکې ته واستاوه ترڅو مکې ته د مسلمانانو د ارادې په اړه خبر ورکړي. دې خبر په مکه کې غوغا راوپاروله، خو په پیل کې دا ډېر جدي نه ګڼل کېده. بهرامیان، په لوی اسلامي انسایکلوپیډیا کې، وړاندیز کوي چې د جديت دا نشتوالی د مدینې د مسلمانانو د شرایطو له امله و. په مکه کې، ابوجهل د مکې د پوځ د تجهیز مسؤلیت درلود او شاید دا یې د محمد د له منځه وړلو لپاره د یو فرصت په توګه لیدلی وي.

کله چې کاروان له سوریې څخه مکې ته راستون شو، محمد صلی الله علیه وسلم ته د خپلو دوو قاصدانو له لارې خبر ورکړل شو چې کاروان د ۴۰ کسانو او نږدې پنځوس زره د سرو زرو دینارونو سره مکې ته روان دی. د مسلمانانو لښکر، چې له ۳۰۰ څخه تر ۳۱۷ پورې کسان وو (۸۲ څخه تر ۸۶ پورې مهاجرین ، ۶۱ د اوس څخه، او ۱۷۰ د خزرج څخه)، د ۲ یا ۳ اسونو او ۷۰ اوښانو سره، د بدر سیمې په لور روان شو. د بدر سیمې ته د مسلمانانو د پوځونو د ننوتلو د دلیل په اړه، دا ممکنه ده چې مسلمانانو فکر کاوه چې د قریشو سوداګریز کاروان به د سوداګرۍ او معاملې لپاره د بدر بازار ته ورځي. دا د دې حقیقت سره سره ده چې دوی د مکې له پوځ سره د مقابلې څخه خبر نه وو، او د محمد صلی الله علیه وسلم ملګرو تمه نه درلوده چې پدې جګړه کې به له یوې سختې جګړې سره مخ شي. په مقابل کې، د مکې پوځ ۹۵۰ سرتیري درلودل، چې ۱۰۰ یې سپاره او ۶۰۰ زغره وال سرتیري وو، او ګڼ شمیر اوښان یې درلودل، چې مشري یې عمرو بن هشام (ابوجهل) کوله.

د شخړې په پیل کې، اسود بن عبدالاسد د هغه زیرمې غاړې ته لاړ چې مسلمانانو جوړه کړې وه، او حمزه بن عبدالمطلب هغه وواژه. بیا عتبه مخې ته راغی او د یوې جګړې لپاره یې یو جنګیالی وغوښت؛ د قریشو له ډلې څخه د عتبه، شیبه (د عتبه ورور) او ولید (د عتبه زوی) او د مسلمانانو له ډلې څخه د عبیده بن حریس، حمزه او علي ترمنځ درې پر درې جګړه وشوه، او کله چې شیبه د حمزه له خوا ووژل شوه او ولید د علي له خوا ووژل شو، عتبه عبیده ټپي کړه. بیا حمزه مخکې لاړ او عتبه یې وواژه او د علي په مرسته یې عبیده کمپ ته راستون کړ، چې څو ورځې وروسته هلته مړ شو. لږ وروسته، د مکې پوځ لخوا یو څو غشي وویشتل شول او دوه مسلمانان ووژل شول؛ او بیا اصلي جګړه پیل شوه. په یوه عمومي جګړه کې چې ظاهرا د ډزو سره پیل شوه، مسلمانانو په زور برید وکړ او د مکې صفونه یې مات کړل. د قریشو لښکر ډیر ژر مات شو، چې ډیری یې د جګړې په جریان کې وتښتېدل. په دې جګړه کې د تلفاتو او نیول شویو بندیانو د شمېر په اړه سرچینې توپیر لري؛ خو، نږدې ۷۰ مکې عسکر ووژل شول او نږدې ورته شمېر یې ونیول شول، او د قریشو ډیری مشران، لکه ابوجهل او اموي بن خلف هم ووژل شول یا ونیول شول. د اسلامي سرچینو په وینا، په دې برید کې ۱۴ مسلمانان ووژل شول. د بدر جګړې د دواړو خواوو ترمنځ د کلونو لپاره غبرګونونه درلودل. مسلمانانو تل دا بریا په خپل منځ کې ویاړ ګڼله، او حتی د محمد صلی الله علیه وسلم له وفات وروسته، هغه ملګري چې د بدر په جګړه کې یې برخه اخیستې وه، د نورو صحابه کرامو څخه غوره وو. په دې جګړه کې د مسلمانانو بریا د مکې نفوذ خورا کم کړ او په مدینه کې یې د مسلمانانو سیاسي دریځ پیاوړی کړ. ابو سفیان د احد په جګړه کې د مکې بریا د بدر په جګړه کې بریا ګڼله.

شاليد

[سمول]

«مدینې منورې ته د مسلمانانو له هجرت څخه د دویم هجري کال تر رمضان پورې، د مسلمانانو او د مکې د مشرکانو ترمنځ د جګړې پاشلې نښتې روانې وې. دا شخړې زیاتره د مکې پر سوداګریزو کاروانونو د بریدونو په بڼه وې؛ ځکه حضرت محمد صلی الله علیه وسلم غوښتل چې د مکې د اقتصادي شریانونو په پرې کولو سره، له هغوی سره مقابله پیل کړي. په مدینه منوره کې د مېشتېدو په لومړي کال، حضرت محمد صلی الله علیه وسلم پر دغو کاروانونو د برید اجازه ورکړه. د لومړنیو نښتو په اړه د پخوانیو مسلمانو مورخینو، نویو خاورپوهانو او د سیرت لیکوالانو ترمنځ اختلاف شتون لري. د ډېری لومړنیو مسلمانو تاریخ‌پوهانو په وینا، حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د مکې په وړاندې نوې تګلاره خپله کړه، ترڅو د مسلمانانو په حق کې د هغوی د ظلمونو غچ واخلي او اوښتي زیانونه جبران کړي؛ خو ډېری خاورپوهان باور لري چې دا بریدونه د هجرت له امله د رامنځته شوي اقتصادي فقر د ختمولو په موخه وو. ځینو ویلي چې دا نښتې د مدني ایاتونو پر بنسټ، د وسله‌والې جګړې پر لور د پیامبر صلی الله علیه وسلم په کړنلاره کې یو بنسټیز بدلون و. مګر محمد هیکل په دې باور دی چې دا پوځي لښکرکشۍ نه وې، بلکې واړه بریدونه وو چې هدف یې د مشرکانو ستړي کول، د مسلمانانو د نوي ځواک ښودل او له هغوی سره د سولې د اړتیا ثابتول وو. هغه استدلال کوي چې دا نښتې رواني اړخ درلود او موخه یې یوازې د قریشو د کاروانونو ګواښل وو، نه د جګړې پیلول.[۲] د هاشمي په اند، دا دواړه لیدلوري په حدس او ګومان ولاړ دي.[۳][۴] سره له دې، د دې پېښې او د هغې د لاملونو په روښانه توګه بیانول خورا ستونزمن دي.[۵] په ورته وخت کې، د مسلمانانو پر ضد د مکې د احتمالي پوځي اقدام مخنیوی، په مکه کې د پاتې لږکیو مسلمانانو د ځورونې پای ته رسول[۶] او شام ته د مکې د کاروانونو د لارې تړل[۷] (یا په بل تعبیر د مکې د اقتصادي ژوند ګواښل) هم د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د پوځي فعالیتونو د نورو موخو په توګه یاد شوي دي.[۸] د دغو شخړو په لړ کې، د رجب په میاشت کې (چې د عربو په کلتور کې یوه له حرامو میاشتو څخه وه)، مسلمانانو د نخله په سیمه کې د قریشو له یو کاروان سره نښته وکړه[۹] او عمرو بن حضرمي پکې ووژل شو. قریشو له دې فرصت څخه ګټه پورته کړه او د مسلمانانو پر ضد یې تبلیغاتي جګړه پیل کړه. هغوی مسلمانان په حرامو میاشتو کې په جګړه تورن کړل ــ چې د عربو په منځ کې یو ډېر بد کار و ــ ترڅو د مسلمانانو او د ټولې شبه جزیرې د اوسېدونکو ترمنځ دښمني رامنځته کړي.[۱۰]»

مدینې ته د مسلمانانو له هجرت وروسته، د مکې خلکو د مسلمانو مهاجرینو پریښودل شوي ملکیتونه ضبط کړل. سربېره پردې، قریشو د اسلام د پیغمبر پر ضد د خپل هر اړخیز کمپاین ساحه پراخه کړه او داسې اقدامات یې وکړل لکه مدینې ته د مسلمانانو هجرت، د مدینې د نفوذ لرونکي خلک وهڅول چې د مهاجرینو سره سخت چلند وکړي، د مدینې مشرکین وهڅوي چې د اسلام د پیغمبر ووژني، او په مدینه کې د میشتو یهودیانو سره د دسیسې جوړولو لپاره پټې اړیکې ونیسي. دا حرکتونه تر ډېره د عقبه له تړون وروسته رامنځته شول. محمد صلی الله علیه وسلم د مدینې شاوخوا یهودي مشرانو او قبیلو ته د لیکونو په لیږلو سره د قریشو دسیسې هم شنډې کړې. [۱] په هغه وخت کې، داسې آیتونه نازل شوي وو چې مسلمانانو ته یې د هغو کسانو په وړاندې د جګړې اجازه ورکړې وه چې دوی یې د خپل دین پریښودو ته اړ ایستل یا یې د خدای ته د خلکو د بللو مخه ونیوله، [۲] [۳] او مسلمانانو دا د قریشو د بت پرستۍ په وړاندې د خدای له خوا د جګړې اعلان ګڼل. [۴] رابنسن د شخړې لامل د محمد هغه غوښتنې ته منسوبوي چې د کعبې شاوخوا او د مکې په غرونو کې د اسلامي مذهبي مراسمو د ترسره کولو اسانتیا برابروي، او همدارنګه د هغه د عقیدې فعال طبیعت. [۵]

عمومي معلومات

[سمول]

د بدر جګړه، چې د بدر الکبری په نوم پیژندل کیږي، ځکه نومول شوې ده چې د حجاز په ورته نوم سیمه کې وشوه. [۶] دا جګړه د محمد صلی الله علیه وسلم لومړۍ لویه جګړه وه، چې د مسلمانانو او مکې خلکو ترمنځ د دوهم کال د روژې په ۱۷مه یا ۱۹مه (د مارچ ۱۳مه یا ۱۵مه، ۶۲۴ میلادي کال) وشوه. [۷] [۸] [۹] دا لومړۍ جګړه وه چې انصارو هم پکې برخه اخیستې وه. [۱۰] [۱۱]

د جګړې تجهیزات او چمتووالی

[سمول]

جګړه

[سمول]

د ځواکونو خوځښت

[سمول]
د ابو سفیان د کاروان، مسلمانانو او د قریشو د لښکر لاره.

د مکې د ۹۵۰ کسیزې کاروان د وتلو وخت، چې د مکې مشران هم پکې شامل وو، په سرچینو کې نه دی مشخص شوی. خو اسلامي لښکرې د هجري کال د دوهم رمضان (مارچ ۶۲۴) په ۱۲ یا ۱۳مه له مدینې څخه ووتلې. مشهور نظر دا دی چې د مسلمانانو شمیر ۳۱۳ وو. [۱۲] د مکې کاروان له رسیدو پنځه ورځې مخکې د مدینې لښکر د بدر په لور روان شو [۱۳] په دې جګړه کې مسلمانانو سپین بیرغ درلود. [۱۴] له بلې خوا، ابو سفیان، چې کاروان یې خوندي ګڼلی و، د مکې پوځ ته پیغام واستاوه چې له هغه ځایه مکې ته راستانه شي؛ [۱۵] [۱۶] خو ابو جهل په بدر کې د جشن په جوړولو ټینګار وکړ. [۱۷] د قریشو پوځ بیرته راستنیدو ته لیواله و، او د مکې ځینې مشران د پرمختګ مخالف وو، او دا ممکنه ده چې بنو زهرا او بنو عدی مکې ته راستانه شوي وي؛ د واټ په وینا، په دې برخه کې د قریشو ترمنځ د یووالي لپاره هیڅ ټینګ تعهد نه و. [۱۸] سره له دې، پاتې لښکر د بدر په لور روان شو. د مکې پوځ د عدوة القسوة د جګړې پر مهال (د بدر او عقنقل ترمنځ) د عقنقل د غونډۍ شاته خېمه ودروله. [۱۹] [۲۰] [۲۱] د واټ په وینا، ابوجهل او د هغه پلویانو بې له شکه فکر کاوه چې د دوی ځواک به دومره لوی وي چې محمد به د دوی سره د مقابلې او جګړې جرئت ونکړي. [۲۲]د بدر سره نږدې، محمد ص دوه سړي مخکې ولېږل ترڅو د کاروان خبر راوړي، او کله چې دوی دواړه په بدر کې له یوې څاه څخه اوبه ایستلې، دوی د دوو کلیوالو خبرې واورېدې چې د کاروان د سبا یا بلې ورځې د راتلو په اړه یې خبرې کولې، او دوی سمدلاسه د خبر سره راستانه شول. [۲۳] [۲۴] د دوی له تګ لږ وروسته، ابو سفیان، چې پخپله د لارې د خوندیتوب لپاره راغلی و، هلته ورسېد او له یوه کلیوال څخه یې واورېدل چې دواړه تلاشي کیږي، نو هغه بیرته راستون شو او د کاروان لاره یې د سره سمندر په لور واړوله. [۲۵] د اسلام پيغمبر ص له خپلو ملګرو سره له مشورې وروسته په سيمه کې يو مناسب ځای غوره کړ، چې د مکې مشرکان يې په يوه نا مناسب حالت کې واچول. مسلمانانو د مشرکانو د کمزوري او کمزوري پوځ په پرتله هم قوي مورال درلود، او له همدې امله یې د مشرکانو په پرتله برتري درلوده [۲۶] .

د مسلمانانو لښکر تر بلې سهار پورې هلته پاتې شو، او محمد شپه په عبادت کې تېره کړه، چې په ترڅ کې یې آیتونه نازل شول. [۲۷] [۲۸] هغه ډېر وخت په عبادت کې تېر کړ تر هغه چې هغه آیت یې ترلاسه کړ چې د بریا تضمین کوي. [۲۹] هغه خپلو پلویانو ته وویل چې ټول هغه کسان چې په دې جګړه کې وژل شوي وو شهیدان دي او مستقیم جنت ته به ځي. [۳۰] د هباب بن منذر په وړاندیز، اسلامي لښکر د روژې په ۱۷مه د بدر څاه ګانو ته نږدې څاه ته د قریشو لښکر ته لاړ. هغه باران چې د جګړې څخه یوه شپه مخکې ورېده، د مسلمانانو د پښو لاندې شګلنه ځمکه ټینګه کړه او د قریشو د خوځښت سیمه یې په یوه دلدل بدله کړه. [۳۱]

دوتنه:غزوه بدر.png
د بدر په جګړه کې د مسلمانو پوځ او قریشو د پوځ لاره او موقعیت

د روژې د ۱۷مې تر سهاره پورې، د مکې خیمه د یوې غونډۍ شاته وه او نه لیدل کېده. [۳۲] د ۱۷مې نیټې په سهار، او د روایت له مخې، د روژې په ۱۹مه یا ۲۱مه، قریشو د عقنول غره ته پرمختګ وکړ، او بیا یې د غره په ښکته برخه کې خپلې خیمې ودرولې، چیرې چې د جګړې دواړه خواوې یو بل لیدلی شي. په دې وخت کې څو مشرکان راغلل او ټول ووژل شول پرته له حکیم بن حزام څخه. [۳۳]

کله چې دوی ولیدل چې د مسلمانانو شمېر د دوی د اټکل څخه کم دی، عمیر بن وهب الجمهي ته واستول شو ترڅو وګوري چې ایا نور په کمین کې دي یا د مسلمانانو د لښکر شمیر په ورته شمیر پورې محدود دی؛ د میدان له لټون وروسته، هغه بیرته راغی او ویې ویل: "له دې څخه به هیڅوک ونه وژل شي تر هغه چې ستاسو څخه یو یې ونه وژني." څرنګه چې عمیر د خپلې کوډې کولو لپاره مشهور و، نو د هغه خبرو د مکې په عسکرو باندې ډېر اغېز درلود. له هغې وروسته، حکیم بن حزام عتبه ته لاړ او له هغه یې وغوښتل چې د نخله په پیښه کې د وژل شوي کس (یعنې عمرو بن حضرمي) د وینې بهانه خپل ورور عامر بن حضرمي ته ورکړي، ترڅو د دې شخړې یو له اصلي پلمو څخه لرې شي او د جګړې د پیلیدو مخه ونیسي. عتبه موافقه وکړه او ورته یې وویل چې ابوجهل قانع کړي چې له جګړې لاس واخلي. عتبه د مکې لښکرو ته لاړ او ویې ویل: "ای د قریشو خلکو، د محمد ص او د هغه د ملګرو سره جګړه تاسو ته ګټه نه رسوي. که تاسو دوی ووژنئ، نو تاسو هر یو به هغه بل ته د نفرت په سترګه وګورئ چې ستاسو د خپلوانو څخه یو یې وژلی دی [د مسلمانانو په منځ کې]. نو بیرته لاړ شئ او محمد نورو عربو ته پریږدئ." خو مخکې له دې چې د پوځ د جګړې پریکړه بدله شي، ابوجهل په عتبه تور ولګاوه چې ویره لري چې هغه او د هغه زوی (چې د مسلمانانو په منځ کې و) به ووژل شي، او همدارنګه امیر ته لاړ او له هغه یې وغوښتل چې د غچ اخیستلو فرصت له لاسه ورنکړي. [۳۴] [۳۵]

د جګړې یو جوړ شوی انځور

«د جګړې په پیل کې، د قریشو یو تن اسود بن عبدالاسد د مسلمانانو جوړ شوي حوض ته ورغی ترڅو هغه وران کړي، خو حضرت حمزه بن عبدالمطلب هغه وواژه. وروسته عتبه مخکې راغی او د تن په تن مبارزې (ننګونې) غږ یې وکړ. په دې توګه د قریشو د درېیو جنګیالیو (عتبه، د هغه ورور شیبه او د هغه زوی ولید) او درېیو مسلمانانو (عبیدة بن الحریث، حضرت حمزه او حضرت علي) ترمنځ جګړه پیل شوه. کله چې شیبه د حضرت حمزه او ولید د حضرت علي په لاس ووژل شول، عتبه وتوانېد چې عبیده سخت ټپي کړي. په دې وخت کې حضرت حمزه مخکې ورغی، عتبه یې وواژه او د حضرت علي په مرسته یې عبیده لښکرګاه ته راوګرځاوه (چې نوموړی څو ورځې وروسته د دغو ټپونو له امله شهید شو). لږ ځنډ وروسته، د مکې د لښکر له لوري څو غشي وویشتل شول چې دوه مسلمانان پکې شهیدان شول او له دې سره سم اصلي جګړه پیل شوه. په دې عمومي جګړه کې، چې د غشو په ویشتلو پیل شوه. مسلمانانو دومره په مېړانه او پوره ځواک برید وکړ چې د مکیانو صفونه یې وران کړل او ډېر ژر د قریشو په لښکر کې ماتې ګډه شوه او ډېری یې وتښتېدل.[۵][۶][۷] د اسلامي نړۍ پوهنغونډ وایي چې د قریشو له لوري عامر بن حضرمي یا اسود بن عبدالاسد لومړی برید وکړ. د حلبي د رپوټ له مخې، حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د جګړې په جریان کې یو موټی شګه له ځمکې راواخیسته، د دښمن په لور یې وروشیندله او هغوی ته یې ښېرا وکړه، چې همدا کار د مشرکانو د وېرې او ماتې لامل شو.[۸] که څه هم واقدي او ابن هشام په څېر تاریخ پوهان وایي چې حضرت محمد صلی الله علیه وسلم پر میدان باندې په یو جوړ شوي سیوري (عریش) کې ناست و او جګړه یې اداره کوله، خو حضرت علي بن ابی طالب په یو بل روایت کې وایي چې حضرت محمد صلی الله علیه وسلم په جګړه کې دښمن ته تر ټولو نږدې کس و.[۹] د اسلامي نړۍ پوهنغونډ د دغو دوو رپوټونو په یوځای کولو سره لیکي چې حضرت محمد صلی الله علیه وسلم له دغه سیوري څخه د جګړې د قوماندې (رهبرۍ) لپاره ګټه پورته کوله او پخپله یې هم په جګړه کې فعاله برخه درلوده او د لښکر د نظم چارې یې په غاړه وې.[۱۰]»

د بدر جګړه؛ لنډیز، د جامع تواریخ له کتاب څخه اخیستل شوی

پایلې او لاسته راوړنې

[سمول]

ټپیان او بندیان

[سمول]

په دې جګړه کې د تلفاتو او بندیانو د شمېر په اړه سرچینې توپیر لري؛ خو، نږدې ۷۰ تنه یې ووژل شول او نږدې ورته شمېر یې بندیان شول، او د قریشو ډیری مشران، لکه ابوجهل او امیه بن خلف، چې تر وروستۍ شیبې پورې یې په جګړه ټینګار کاوه، هم ووژل شول یا ونیول شول. [۳۶] د ۷۰ وژل شویو قریشو څخه ۱۳ یې مشران وو او ګڼ شمېر یې مسلمانان وو چې بیرته شرک ته راستانه شوي وو. [۳۷] د مسلمانانو له لوري، یوازې ۱۵ کسان - ۶ د مهاجرینو او ۸ د انصارو څخه - د جګړې په جریان کې یا وروسته د ټپونو له امله ووژل شول. [۳۸] د ابن سعد، واقدي او ابن هشام په وینا، په دې جګړه کې ۱۴ مسلمانان ووژل شول. [۳۹] اسلامي نړۍ هم دا راپور تاییدوي. [۴۰] د سید محمد حسین طباطبایي په وینا چې په المیزان کې یې په خپل تفسیر کې د شیخ مفید د کتاب الارشاد په حواله ویلي، شیعه او سني په دې موافق دي چې د مکې د پوځ پنځه دیرش غړي د علي په لاس ووژل شول. سربېره پردې، نور خلک هم شته چې د هغوی په وژنه کې د علي د ګډون په اړه اختلاف شته. [۴۱] د محمد صلی الله علیه وسلم په امر، د بدر په جګړه کې د وژل شویو مسلمانانو جسدونه ښخ شول، او د قریشو وژل شوي جسدونه په یوه څاه کې وغورځول شول. له دې وروسته، محمد په څاه کې له جسدونو سره خبرې پیل کړې، او خپلو ملګرو ته یې ټینګار وکړ چې دوی د بل هر چا په پرتله د هغه غږ ښه اوریدلی شي. [۴۲]

د مکې د مشرکینو څخه د نیول شویو بندیانو شمیر ۷۰ تنه ښودل شوی دی، او هیڅ مسلمان بندیان د مشرکینو لخوا نه دي نیول شوي. [۴۳] د تاریخي سرچینو له مخې، محمد له بندیانو سره ښه چلند وکړ او پرته له هغو دوو کسانو څخه چې په خپل شرک کې سخت وو، پاتې نور یې د تاوان سره یا پرته له تاوان څخه آزاد کړل، او ځینې یې د دې په بدل کې چې نورو ته یې د لوستلو او لیکلو زده کړه ورکړه. [۴۴] [۴۵] سهیل ، عباس (د محمد تره)، عقیل ، او نوفل (د محمد د تره زامن) د جګړې د مهمو بندیانو په ډله کې وو. [۴۶] محمد د دوو کسانو د اعدام حکم ورکړ چې هغه د مدینې او اسلام خطرناک دښمنان ګڼل. [۴۷] دا کسان په مکه کې د شکنجې اصلي مرتکبین وو، او د دوی اعدام د علي بن ابي طالب لخوا ترسره شو. [۴۸]

غنایم

[سمول]

له جګړې وروسته، د مسلمانانو ترمنځ د غنیمتونو د ویش په اړه اختلاف وو تر هغه چې آیاتونه نازل شول [۴۹] او محمد وویل چې غنیمتونه او بندیان باید په مساوي ډول د هغو کسانو ترمنځ وویشل شي چې په جګړه کې یې برخه اخیستې وه. [۵۰] د غنیمتونو یوه برخه د مدینې غریبانو ته هم ځانګړې شوه، په ځانګړې توګه هغه ښځې او ماشومان چې له جګړې وروسته کونډې او یتیمان شول. [۵۱]

اغیزې او اهمیت

[سمول]

«د بدر غزا د دواړو لوریو ترمنځ د کلونو لپاره ژورې اغېزې پرېښودې. مسلمانانو تل دا بریا د ځان لپاره یو لوی ویاړ ګاڼه، تر دې چې د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم له رحلت وروسته هم، هغو صحابه‌وو چې د بدر په جګړه کې یې ګډون کړی و، پر نورو صحابه‌وو برتري او فضیلت درلود. پر همدې بنسټ، کله چې حضرت عمر بن خطاب رضي الله عنه د فتوحاتو له مالونو څخه د مسلمانانو لپاره برخه (وظیفه) وټاکله، د بدر د اصحابو لپاره یې یو ځانګړی مقام او ونډه په پام کې ونیوله. د بدر د غزا برخه وال په "بدري" یا "اصحاب بدر" سره هم مشهور شول.[۳]

د مسلمانانو په باور، دا بریا د الهي مرستې (امدادِ غیبي) پایله وه او الله جل جلاله د مسلمانانو د ملاتړ لپاره خپل پرښتې رالېږلې وې. په دې جګړه کې بریا د دې لامل شوه چې د مدینې خلک د مسلمانانو په نورو لښکرکشیو کې ګډون ته ډېر چمتو شي. د مدینې او سرې بحیرې (دریای سرخ) ترمنځ پرتو قبیلو هم له حضرت محمد صلی الله علیه وسلم سره یووالي او تړون ته ډېره لېوالتیا وښوده؛ ځکه قریشو د هغه کال په اوړي کې دا جرات ونکړای شو چې شام (سوریې) ته کوم سوداګریز کاروان واستوي. له دې پېښې وروسته، د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم موقف په مدینه کې لا پسې پیاوړی او مستحکم شو.

په قرآن کریم کې

[سمول]

سورة انفال د بدر د جګړې په تړاو نازل شوی، او په دې سورت کې، د بدر جګړې ته د الفرقان ورځ ویل شوې ده. په دې آیتونو کې، د مشرکینو د هغو کارونو د ترسره کولو ناکامه هڅه چې پخوانیو نسلونو ترسره کړي وو او د فرعون له قوم سره د هغوی پرتله کول د دې آیتونو له محتوا څخه دي. د قرآن کریم له مخې، ځینو مسلمانانو جګړې ته له تګ څخه انکار وکړ، سره له دې چې خدای د مومنانو ملاتړ کاوه. د قرآن کریم د سورة آل عمران په ۱۲۳ آیت کې، د بدر په جګړه کې بریا په څرګنده توګه د خدای لخوا معرفي شوې ده. قرآن په څرګنده توګه په دې جګړه کې د مومنانو سره د مرستې لپاره د پرښتو شتون ته اشاره کوي، او دا د مومنانو د زړونو لپاره د قوت سرچینه ګڼي. د پرښتو د ځمکې ته د نزول په اړه، راپورونه یوازې قرآن پورې اړه نلري، او د مسلمانو پوځونو یوې ډلې او حتی د مکې مشرکینو دا تایید کړې ده. له همدې امله، د دې پیښې د رامنځته کیدو په اړه په اسلامي سرچینو کې هیڅ شک نشته.

  1. ↑  ک 
  2. ↑  ک 
  3. ↑  ک 
  4. ↑  ک 
  5. ↑  ک 
  6. ↑  ک 
  7. ↑  ک 
  8. ↑  ک 
  9. ↑  ک 
  10. ↑  ک 
  11. ↑  ک 
  12. ↑  ک 
  13. ↑  ک 
  14. ↑  ک 
  15. ↑  ک 
  16. ↑  ک 
  17. ↑  ک 
  18. ↑  ک 
  19. ↑  ک 
  20. ↑  ک 
  21. ↑  ک 
  22. ↑  ک 
  23. ↑  ک 
  24. ↑  ک 
  25. ↑  ک 
  26. ↑  ک 
  27. ↑  ک 
  28. ↑  ک 
  29. ↑  ک 
  30. ↑  ک 
  31. ↑  ک 
  32. ↑  ک 
  33. ↑  ک 
  34. ↑  ک 
  35. ↑  ک 
  36. ↑  ک 
  37. ↑  ک 
  38. ↑  ک 
  39. ↑  ک 
  40. ↑  ک 
  41. ↑  ک 
  42. ↑  ک 
  43. ↑  ک 
  44. ↑  ک 
  45. ↑  ک 
  46. ↑  ک 
  47. ↑  ک 
  48. ↑  ک 
  49. ↑  ک 
  50. ↑  ک 
  51. ↑  ک