منځپانگې ته ورتلل

اوتو فون بیسمارک

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
اوتو فون بیسمارک
[[language|]]: Otto von Bismarck  ويکيډاټا کې (P1559) ځانګړنې بدلې کړئ
اوتو فون بیسمارک
اوتو فون بیسمارک

د شخص مالومات
زېږون نوم [[language|]]: Otto Eduard Leopold von Bismarck[۱]  ويکيډاټا کې (P1477) ځانګړنې بدلې کړئ
پيدايښت ۱ اپريل ۱۸۱۵[۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱]
مړینه 30 جولای 1898 (83 کاله)[۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱]  ويکيډاټا کې (P570) ځانګړنې بدلې کړئ
ګوند خپلواک کاندید   ويکيډاټا کې (P102) ځانګړنې بدلې کړئ
واک
د پارلمان وکيل [۱۰]   ويکيډاټا کې (P39) ځانګړنې بدلې کړئ
د واک اخيستنه
۱۱ می ۱۸۴۷ 
عملي ژوند
کار/مسلک سياستوال [۱۰]،  ډیپلوماټ [۱۰]،  پوځي افسر ،  ليکوال [۱۱]  ويکيډاټا کې (P106) ځانګړنې بدلې کړئ
مورنۍ ژبه جرمني ژبه [۱۰]  ويکيډاټا کې (P103) ځانګړنې بدلې کړئ
کاروونکې ژبه انګليسي ژبه ،  فرانسوي ژبه ،  جرمني ژبه [۳][۱۰][۱۲]  ويکيډاټا کې (P1412) ځانګړنې بدلې کړئ
پوځي خدمت
مقام بريدمن (۱۸۴۱–)[۱۰]  ويکيډاټا کې (P410) ځانګړنې بدلې کړئ
جګړه/جګړې د فرانسې او پروس جګړه   ويکيډاټا کې (P607) ځانګړنې بدلې کړئ
لاسليک
اوتو فون بیسمارک
اوتو فون بیسمارک

وېبپاڼه
ربط=انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس مخ پر IMDB باندې  ويکيډاټا کې (P345) ځانګړنې بدلې کړئ
  ويکيډاټا کې (P935) ځانګړنې بدلې کړئ

اوتو، د بیسمارک شهزاده، کنت بیسمارک – شونهاوزن، د لوئنبورګ دوک (په جرمني ژبه: Otto Fürst von Bismarck, Graf von Bismarck-Schönhausen, Herzog zu Lauenburg، ۱ اپرېل ۱۸۱۵ – ۳۰ جولای ۱۸۹۸ زکال) چې د اوتو ادوارد لئوپولډ فون بیسمارک په نامه وزېږېد، جرمني محافظه کاره سیاستوال او دیپلومات و. بیسمارک په یونکر (Junker) ځمکه لرونکو کې د لوړ ځایګي لرلو له امله په چټکۍ سره د پروس په سیاست کې وده وکړه. هغه په ۱۸۷۱ زکال کې د جرمني د یووالي طراح و او تر ۱۸۹۰ زکال پورې د جرمني لومړی وزیر و چې له دغه ځایګی څخه یې د دوو لسیزو لپاره د اروپا پر چارو واک درلود. هغه له ۱۸۶۱ زکال څخه تر ۱۸۷۱ زکال پورې د شمالي جرمني د کنفدریشن د لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ او د دغه ځایګی په خوا کې هغه له ۱۸۶۲ زکال څخه تر ۱۸۹۰ زکال د پروس د وزیرانو د شورا مشر او هم د پروس د بهرنیو چارو وزیر و.

بیسمارک په اجرائیه قوه کې واک ته له رسېدو وړاندې د روسیې او فرانسې لپاره د پروس سفیر و او هم یې د پروس د پارلمان په دواړو جرګو کې خدمت کړی و. هغه د پروس له پاچا لومړي ویلهلم سره مرسته وکړه، څو د جرمني بېلابېل ایالتونه یوموټي کړي، هغه مشارکت چې د ویلهلم د ژوند تر پایه یې دوام درلود. پاچا ویلهلم په ۱۸۶۵ زکال کې لومړي وزیر بسمارک ته د کنت بیسمارک – شونهاوزن او په ۱۸۷۱ زکال کې یې هغه ته د شاهزاده بیسمارک لقبونه ورکړل. بیسمارک د ډنمارک، اطریش او فرانسې پر وړاندې درې برخلیک کوونکې لنډې جګړې پیل کړې. د اطریش پر وړاندې له بریا وروسته هغه د جرمني فراملي کنفدریشن لغوه کړ او پر ځای یې د شمالي جرمني کنفدریشن د جرمني د لومړني ملي ایالت په توګه رامنځته کړ او کوچني جرمني شمالي ایالتونه یې د پروس په ملاتړ کې ودرول.

په جرمني باندې له ۱۸۷۱ زکال وروسته د پروس د واکمنۍ پر مهال، بیسمارک په ډېرې ځیرکتیا سره  په سوله يیزه اروپا کې د جرمني د ځایګي ساتلو په موخه د دیپلماسي له موازنې کار واخیست. د تاریخ لیکونکي اریک هبسبام پر باور: بیسمارک «له ۱۸۷۱ زکال وروسته د نږدې شلو کلونو لپاره د څو اړخیزې دیپلماسۍ د شطرنج له شک پرته اتل پاتې شو او ځان یې په انحصاري او بریالۍ توګه د ځواکونو ترمنځ د سولې ساتلو ته وقف کړی و». له دې سره د هغه له خوا د الزاس لورن الحاق کولو فرانسوي غچ اخیستنې او د جرمني پر وړاندې طرحې ته سون توکي برابر کړل. د واقعي سیاست او په کور دننه د پیاوړي حکومت دیپلماسي نوموړی په اوسپنیز لومړي وزیر مشهور کړ. د جرمني یووالی او د هغو چټکه اقتصادي وده د نوموړي د بهرني سیاست پر بنسټ وه. هغه له استعمار نه کرکه لرله، خو اړ و، څو د اشرافو او عامه وګړو د غوښتنو له مخې لویه بهرنۍ سترواکي جوړه کړي. هغه د یو لړ پېچلو کنفرانسونو، خبرو اترو او اتحادونو پر مهال له خپلو دیپلماتیکو وړتیاوو څخه د جرمني د ځایګي د خوندیتوب په موخه کار واخیست. [۱۳][۱۴]

بیسمارک چې په کور دننه د پېچلي سیاست ماهر و، په معاصره نړۍ کې یې لومړنی هوسا دولت د کارګري طبقې د ملاتړ ترلاسه کولو په موخه رامنځته کړ چې پرته له دې دا شونې وه چې د هغه له سوسیالېست مخالفینو سره لاس یو کړي. په ۱۸۷۰ مه لسیزه کې هغه د کمو تعرفو له پلویانو کاتولیک ضد لیبرالانو سره لاس یو کړ او د کاتولیک کلیسا سره یې د کامپف کلتور («کلتوري مبارزې») په نامه مبارزه وکړه. هغه دغه جګړه وبایلله، ځکه کاتولیکانو د جرمني پیاوړی مرکزي ګوند رامنځته کړ او د نارینه وو لپاره یې د نړیوالې رایې ورکولو د حق په کارولو سره د یوه بلاک چوکیو په لاسته راوړو کې ګټنه وکړه. بیسمارک پر شا شو، کامپف کلتور ته یې د پای ټکی کېښود، له لیبرالانو سره برخلافه شو او ملاتړیزې تعرفی یې وټاکلې او له مرکزي ګوند سره یې د سوسیالیستانو پر وړاندې د مبارزې په موخه اتحاد وکړ. [۱۵]

هغه چې یو ژمن لوتري و، خپل واکمن سترواک لومړي ویلهلم ته چې له هغه سره یې بحث هم کړی و وفادار و. لومړي ویلهلم د خپلې مېرمنې اګوستا او د خپل ولیعهد فریدریک ویلیام د مشورې پر خلاف له بیسمارک ملاتړ وکړ. په داسې حال کې چې د جرمني پارلمان د نارینه وو په عمومي رایه ټاکل کېده، د دولت پر سیاست یې چندان کنټرول نه درلود. بیسمارک په دیموکراسي باور نه درلود او د یونکر سنتي اشرافو او همدارنګه د پروس په ختیځ کې د ځمکې لرونکو اشرافو په کنټرول کې یې د پیاوړې او روزل شوې بیروکراسۍ له مخې حکومت وکړ. د لومړي وزیر په توګه نوموړي تر ډېره داخلي او بهرنۍ چارې کنټرول کولې. ۱۸۸۸ زکال په چټکۍ سره له لومړي ویلهلم څخه د هغه زوی درېیم فریدریک او له هغه څخه د هغه زوی دویم ویلهلم ته د واک د لېږد شاهد و. سخت سري دویم ویلهلم بیسمارک له دندې ګوښه کړ. هغه د خپلو خاطراتو د لیکلو په موخه تقاعد وکړ.

بیسمارک پیاوړې، صریحه او سرسخته اراده لرله، خو همدارنګه یې مؤدب، جذاب او شوخ طبیعت هم درلود. هغه به کله ناکله تریخ چلن کاوه – چې ځینې مهال به یې هغو پایلو ته د رسېدو په موخه څرګنداوه چې غوښتلې به یې – همدارنګه یې په ملوډراماتیک ډول څو ځله د استعفا ورکولو په ګواښ خپل ځایګی ساته، هغه چاره چې لومړی ویلهلم به یې حیران کاوه. هغه نه یوازې دا چې اوږد مهالی ملي او نړیوال لیدلوری یې درلود، بلکې د پېچلو تحولاتو د کنټرول لنډ مهالې وړتیاوې یې هم لرلې. بیسمارک د جرمني ملت پالو لپاره په اتل واوښت. هغوی د نوي رایش د بنسټګر څخه د ستایلو په موخه ګڼ شمېر تاریخي بنسټونه جوړ کړل. ګڼ شمېر تاریخ لیکونکي هغه د رویايي کس په توګه ستایي چې د جرمني په یو موټي کولو کې یې ونډه لرله او له دغې چارې وروسته یې د ماهرانه دیپلماسي پر بنسټ په اروپا کې سوله وساتله. تاریخ لیکونکی رابرت کی. ماسی څرګندوي چې د بسمارک عامه انځور«بی رحمتوب» او «پوځي توب» و، په داسې حال کې چې په واقعیت کې د «بیسمارک وسایل تهاجمي او بې رحمانه پالیسي وه».[۱۶][۱۷][۱۸]

مړینه

[سمول]

بیسمارک خپل وروستي کلونه د خپلو خاطراتو په لیکلو (Gedanken und Erinnerungen، یا افکار او خاطرات) تېر کړل، هغه اثر چې د تاریخ لیکونکو له خوا یې ستاینه وشوه. بیسمارک په خپلو خاطراتو کې له دویم ویلهلم سره د خپلې دښمنۍ او په هره پېښه کې یې د ځان د داخلولو او همدارنګه په مطلوبه فضا کې د ځان ښکارولو په اړه لیکلي. هغه همدارنګه په خپلو دغو خاطراتو کې له روسیې سره د اتکایي بیمې متن خپور کړ، هغه چاره چې د ملي امنیت لپاره ستر ګواښ و او د ترسره کولو له امله یې کېدای شو، د لږ ټیټ ځایګي لرونکی چارواکي په کلکه مجازات شوي وای.[۱۹]

بیسمارک په ۱۸۹۶ زکال کې ناروغ شو، د هغه ناروغي په پښه کې ګانګرین وپېژندل شوه ،خو د هغو د درمنلې له منلو یې ډډه وکړه. له همدې امله هغه په تګ کې ستونزه پیدا کړه او تر ډېره به یې له ویلچر ګټنه کوله. د ۱۸۹۸ زکال له جولای میاشتې وروسته هغه په بشپړ ډول ویلچر ته اړتیا لرله، تنفسي ستونزه یې لرله او تل یې تبه او درد درلود. د همدغې میاشتې په ۲۸ مه نېټه هغه د لنډ مهال لپاره د ښه توب احساس وکړ، خو له دوو ورځو وروسته نوموړی د ۱۸۹۸ زکال د جولای د ۳۰ مې نېتې په نیمه شپه کې په Friedrichsruh کې مړ شو او همالته خښ کړای شو، چېرې چې اوس د بسمارک د مقبرې په توګه یادېږي. د بسمارک د شاهزاده په توګه د هغه مشر زوی هربرت د هغه ځای ناستی شو. د بیسمارک له مړینې وروسته دویم ویلهلم، د هغه په تابوت باندې «سترواک لومړي ویلهلم ته د وفادار جرمنی خدمتګار» عبارت ولیکه. [۲۰][۲۱]

سرچينې

[سمول]
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ليکوال: various authors — سرليک: Neue Deutsche Biographie — ورځپاڼه: 2 — پاڼه: 268-277 — خپروونکی: Historical Commission of the Bavarian Academy of Sciences — خپرولونېټه: ۱۹۵۵ — https://dx.doi.org/10.1163/9789004337862_LGBO_COM_140215 Invalid <ref> tag; name "d2765bf92de8800dba34dafed03d369d5fe1b246" defined multiple times with different content
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ پیوستون : 11851136X  — خپرېدونېټه: ۹ اپريل ۲۰۱۴ — سرليک: Gemeinsame Normdatei — منښتلیک: Creative Commons CC0 License
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ Bibliothèque nationale de France ID: https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12014643j — خپرېدونېټه: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — ليکوال: Bibliothèque nationale de France — سرليک: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم، платформа відкритих даних، платформа открытых данных، plateforme de données ouvertes، piattaforma di dati aperti، Opendata-Plattform، otevřená data platforma، åben-data-platform، տվյալների բաց շտեմարան، platforma za odprte podatke، plataforma de datos abierta، plataforma de dados aberta، платформа адкрытых даных، платформа на отворените данни، platforma otwartych danych، [ашық деректер платформасы] تېروتنه: [ناپېژانده] تېروتنه: {{Lang}}: ناسم ليک (لارښود): سکريپټ: cyrl ژبکوډ ملاتړ نه کوونکی: kk (لارښود)، ачык маалыматтарды платформа، açıq məlumat platforması، ochiq ma'lumotlar platforma، açık verilerin platformu، платформа отвореног података، platforma otvorenih podataka، platforma otvorenog podataka، platforma otvorených údajov، πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων، platformu atklātā datu، platforma atvira duomenų، platvormi avatud andmete، avoimen datan foorumi، nyílt adatok platformja، პლატფორმა ღია მონაცემები، платформа за отворени податоци، нээлттэй мэдээллийн тавцан، platformă de date deschise، platformo de malferma datumoj، open data platform، плятформа адкрытых зьвестак، Усьтэм даннойёслэн платформазы، асыҡ мәғлүмәт платформаһы، açıq malümat platforması، açıq malümat platforması، ачык малюмат платформасы، öppen dataplattform، платформаи додаҳои боз، ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы، гом бæрæггæнæнты платформæ او ashıq maǵlıwmatlar platforması — منښتلیک: Licence Ouverte
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ د برېتانيکا انلاين پوهنغونډ پېژند: https://www.britannica.com/biography/Otto-von-Bismarck — subject named as: Otto von Bismarck — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سرليک: Encyclopædia Britannica
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ SNAC ARK ID: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6tq6b38 — subject named as: Otto von Bismarck — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ NE.se ID: https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/otto-von-bismarck — subject named as: Otto von Bismarck — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سرليک: Nationalencyklopedin
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Find a Grave memorial ID: https://www.findagrave.com/memorial/20797 — subject named as: Otto von Bismarck — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ https://frankfurter-personenlexikon.de/node/1637 — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/bismarck-otto-eduard-leopold — subject named as: Otto von Bismarck — خپرېدونېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ ۱۰٫۵ ۱۰٫۶ subject named as: Bismarck, Otto Eduard Leopold — خپرېدونېټه: ۱ جنوري ۲۰۲۳ — سمونګر: Anton Bettelheim — سرليک: Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog — ورځپاڼه: 3 — پاڼه: 1-42
  11. د ټولټال کار کتنه په: https://www.bartleby.com/lit-hub/library — سمونګر: Charles Dudley Warner — سرليک: Library of the World's Best Literature
  12. CONOR.SI ID: https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/si/sl/conor/55243619
  13. Eric Hobsbawm, The Age of Empire: 1875–1914 (1987), p. 312.
  14. Hopel, Thomas (23 August 2012) "The French-German Borderlands: Borderlands and Nation-Building in the 19th and 20th Centuries" Archived 3 October 2017 at the Wayback Machine.
  15. Steinberg, 2011, pp. 8, 424, 444; Bismarck specifically referred to Socialists, among others, as "Enemies of the Reich".
  16. Edgar Feuchtwanger (2002) p 2 states he had an, "almost poetic quality that made him a wizard with words and a brilliant and fascinating conversationalist."
  17. Henrik Bering states, "historians tended to portray Bismarck as embodying the essence of a visionary and responsible statesmanship." Bering, "Being Bismarck." Policy Review 173 (2012): 104.
  18. Massie, Robert K., Dreadnought: Britain, Germany, and the Coming of the Great War (1991) New York: Random House. p. 76. ISBN 0-394-52833-6
  19. Egerton, George W. (1994). Political Memoir: Essays on the Politics of Memory. Psychology Press. p. 14. ISBN 978-0-7146-3471-5. خوندي شوی له اصلي څخه په 4 October 2015. بياځلي په 11 August 2015.
  20. Steinberg, pp. 462–63.
  21. Steinberg, pp. 463–64.