اتلسم لویيس

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
اتلسم لویيس
(فرانسیسی: Louis XVIII د (P1559) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
اتلسم لویيس

د شخص معلومات
پيدايښت ۱۷ نومبر ۱۷۵۵[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷]
مړینه 16 سپټمبر 1824 (69 کاله)[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷]  د (P570) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
د مړینې لامل ناروغي  د (P509) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
تابعیت فرانسه  د (P27) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
خور/ورور
عملي ژوند
دنده سياستوال  د (P106) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
کاروونکي ژبه(ي) فرانسوي
هسپاني  د (P1412) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ
لاسلیک
اتلسم لویيس

  د (P935) برخه د ويکيډاټا له لارې سمه کړئ

اتلسم لوييس (لوئس ستانیسلاس زېویر؛ زېږون، ۱۷۵۵ ز کال د نوامبر ۱۷مه- مړینه، د ۱۸۲۴ ز کال د سېپټمبر په ۱۶مه)، چې په ډيزایرېډ/ هیله کوونکي (په فرانسوي: le Désiré) مشهور و. د ۱۸۱۵ ز کال په بهیر کې د سل ورځو له لنډې دمې پرته له ۱۸۱۴ کال څخه تر ۱۸۲۴ کال پورې د فرانسې پاچا و. هغه د فرانسې د انقلاب او د فرانسې د لومړنۍ امپراتورۍ (۱۸۰۴- ۱۸۱۴) او د سلو ورځو په بهیر کې ۲۳ کاله په جلاوطنۍ/تبعید کې تېر کړل.  [۹][۱۰]

هغه د فرانسې واک ته تر رسېدو مخکې د پاچا ۱۶م لوئس د ورور په توګه د کاونټ اف پروېنس (دا په فرانسه کې يو لقب دی چې د سیمه‌ییزو فرانکي کورنیو، د بارسلون او انژو کرړې او د والوا او کاډټي کورنۍ یوې څانګې ته کارول کېده، ژباړن) لقب خپل کړی و، د ۱۷۹۲ کال د سېپټمبر په ۲۱مه یې د پاچاهۍ هېوادنی کنوانسیون لغوه کړ او ۱۶م لویي يې له واک څخه لرې چې وروسته له ګليوټین (په فرانسوي ژبه د اعدام هغې وسیلې ته ویل کېږي چې د سر پرې کولو لپاره کارول کېده، ژباړن) سره په دار کړل شو. کله چې د هغه ځوان وراره ۱۷م لويي د ۱۷۹۵ کال د جون په اولسمه په زندان کې ومړ، خپل کاونټ پرووېنس يې د اتلسم لويي په نوم د پاچا په توګه وټاکه. [۱۱][۱۲]

اتلسم لویي د فرانسې له انقلاب او د ناپیلون تر دور وروسته په پروس، انګلستان او روسیه کې په جلاوطنۍ/ تبعید کې ژوند وکړ. په ۱۸۱۴ ز کال کې بلاخره کله چې شپږم ائتلاف ناپیلون ته ماته ورکړه. اتلسم لویي په داسې یو موقف کې ځای درلود چې هغه او فرانوسوي سلطنت غوښتونکو د هغه حقیقي موقف باله. که څه هم ناپیلون له خپلې شړنې/ تبعید څخه اېلبا ته وتښتېده او خپله د فرانسې امپراتوري  یې ورغوله. اتلسم لویي وتښتېد او اووم ائتلاف د فرانسې له امپراتورۍ سره د جګړې اعلان وکړ او بیاځلي يې ناپیلون ته ماته ورکړه او بیاځلي يې اتلسم لویي د فرانسې پر تاج او تخت کېنوه.[۱۳]

اتلسم لویي له یوې لسیزې څخه لږ مهال د فرانسې د پاچاهۍ پاچا و. د بوربن د رغونې دولت د پخواني مطلق رژیم خلاف یوه مشروطه واکمني وه. د ۱۸۱۴ ز کال له منشور سره د فرانسې د نوي اساسي قانون پر بنسټ د اتلسم لویي سلطنتي امتیازات د پام وړ کم شول. په ۱۸۱۵ ز کال کې د هغه بېرته راستنېدل د اولترا شاهي ډلې په مشرۍ د سپین ترور د دویمې څپې لامل شو. لویئس په بل کال کې غیر مشهور پارلمان چې د نفوذ ناپذیره جرګې په نوم یادېده منحل کړ او د لېبرال لارښودونو د راپورته کېدو لامل شو. د هغه واکمني تر ډېره د پنځه ګوني اتحاد له رامنځته کېدو او په اسپانیه کې له پوځي مداخلې سره مشخصېږي. لویي کوم اولاد نه درلود، په دې توګه د هغه تر مړینې وروسته د هغه تاج او تخت د هغه ورور لسم چارلز ته ورسېد. اتلسم لویي د فرانسې وروستی پاچا و چې د خپلې واکمنۍ پر مهال ومړ، څنګه چې لسم چارلز (۱۸۲۴ - ۱۸۳۰) له واک څخه ګوښه شو، لویئس اول فلیپ (۱۸۵۲ -۱۸۷۰) او درېیم ناپیلون (۱۸۵۲ - ۱۸۷۰) دواړه بې واکه شول.[۱۴]

ځواني[سمول]

لویي ستانیسلاس زاویېر، له زېږون سره سم د کاونټ پرووېنس له لقب سره د ۱۷۵۵ ز کال د نوامبر په ۱۷مه د وېرسای په ماڼۍ کې نړۍ ته راغی، د فرانسې د لویي ډوفېن او د هغه د مېرمنې ماریا جوزوف چې له ساکوسوني څخه و کشری زوی و. هغه د سلطنت د پاچا پنځلسم لويي لمسی و. هغه تر خپل زېږون ۶ میاشتې وروسته د ډوفېن د زوی په توګه Fils de France / د فرانسې زوی (دا هغه سبک او موقف و چې د فرانسې د پاچاهانو د اولادونو له خوا اداره کېده) و. هغه له خپل زېږون څخه ۶ میاشتې وروسته د بوربن کورنۍ د دود پر بنسټ لويي ستانیسلاس زاويېر ونومول/تمعید شو، ځکه د تمعید تر غسل مخکې بې‌نومه و. نوموړی له دې عمل سره د سپېڅلې اروا په فرمان کې شامل شو (په فرانسه کې د ځوانمردۍ یو فرمان) د لویي نوم ورته ځکه ورکړل شو چې دا نوم د یو فرانسوي شهزاده لپاره و. ستانیسلاس د هغه د نیکه د پولنډ د لومړي پاچا ستانیسلاس د درناوي په پار هغه مهال چې لا ژوندی و وټاکل شو؛ زاويېر د سېنټ فرانسیس زاويېر څخه ورته واخیستل شو چې د مور کورنۍ يې هغه خپل تر ټولو سپېڅلی حامي باله. [۱۵]

لویي ستانیسلاس د هغه د زېږون پر مهال، د هغه تر پلار او دوو مشرانو وروڼو لوئس جوزوف زاویېر چې د بروګندي میر و او لویي اګوست د بېري له میر څخه وروسته د فرانسې د تاج او تخت پر کرښه څلورم کس و. لومړنی په ۱۷۶۱ ز کال کې ومړ او لويي اګوست خپله د ډوفين د نارسېدلې مړینې تر مهال تر ۱۷۶۵ ز کال پورې د پلارني وارث په توګه پاتې شو. دغو دوو مړینو لویي ستانیسلاس په دویمه کرښه کې د ځای ناستۍ لپاره ځای کړ، حال دا چې د هغه ورور لويي اګوست د ډوفین لقب خپل کړ.   [۱۶]

لويي ستانیسلاس په خپله واکمنۍ کې د ماډم ډي مارسن تر څنګ چې د فرانسې د سلطنتي کورنیو د بچیانو واکمنه وه هوساینه تر لاسه کړه، ځکه د خویندو وروڼو تر منځ هغه تر ټولو ورته نږدې او ګرانه وه. لویي ستانیسلاس په اووه کلنۍ کې له حکمرانې څخه لرې شو، دا هغه عمر وه چې د شاهي وینې او اشرافو کورنیو د هلکانو زده‌کړې نارینه‌وو ته سپارل کېدې. انټون ډي کوالېن ډي سټیور ډي کوسډې د لا واګیون میر چې د هغه د پلار ملګری و د هغه د حکمران په توګه وټاکل شو. [۱۷]

لويي ستانیلاس یو تکړه هلک و، چې په کلاسیک کې ډېر غوره و. له دې واقعیت سره سره چې لويي اګوست د تاج او تخت وارث و خو لويي ستانیلاس نه، د هغه زده‌کړې د هغه د مشر ورور لويي اګوست له زده‌کړو سره برابرې وې او ورته کيفیت يې درلود. د لويي ستانیلاس زده‌کړې په بشپړ ډول مذهبي وې. د ژان ژېل ډو کوئتلوسکوېټ، کشیش لیموژ؛ ابه ژان ـ انتوني نوليت او ژوزوېټ ګیوم – فرانسیسوا بېرتیه په شان د هغه څو ښوونکي کشیشان وو. لېووري‌يان ځوان لوئس ستانیسلاس او وروڼو ته يې داسې لار وروښوده چې د هغه په فکر باید شهزاده‌ګان پرې وپوهېږي، هغه دا چې «څه ډول کره استدلال وکړی شي، څنګه خپل ځانونه څنګ ته کړي او څه ډول په‌خپله خوښه کار وکړي.» [۱۸]

د ۱۷۷۱ ز کال په اپرېل کې کله چې نوموړی ۱۵ کلن و، د لويي زده‌کړې په رسمي ډول پای ته ورسېدې او خپله مستقله کورنۍ يې جوړه کړه، چې معاصران يې له افراط/بې عدالتۍ سره حیران کړل: په ۱۷۷۳ ز کال کې د هغه د خدمتګاراتو شمېر ۳۹۰ کسانو ته ورسېد. په هم‌هغه میاشت کې يې کورنۍ رامنخته شوه، لويي د خپل نیکه ۱۵ لويي له خوا څو لقبونه ترلاسه کړل: چې د انژوا میر، د مېن د کاونټ/ خان، د پنچې خان او د سنېشې خان و. هغه د ژوند د دې دوران په بهیر کې تر ډېره د پرووېنس د کاونټ په نوم پېژندل کېده. [۱۹][۲۰][۲۱]

د ۱۷۷۳ ز کال په ډېسمبر کې د سېتڼ لازاروس (د صلیبي جګړو پر مهال رامنخته شوې فرقه چې د عیسویانو د خوندیتوب او پالنې په موخه رامنځته شوې وه، ژباړن) د ستر استاد په توګه د یادې ډلې بنسټګر شو.

واده[سمول]

د ۱۷۷۱ کال د اپرېل په ۱۶مه  يې له نیابتي لارې د ساووي له شهزادګۍ مېرمن ماریا جوزپينا سره واده وکړ. حضوري مراسم د مې میاشتې په ۱۴مه د ورسای په ماڼۍ کې تر سره شول. ماري ژوزوفین (په فرانسه کې په دې نوم پېژندل کېده) د ساووی د مير وېکتور امادئوس (چې وروسته د ساردينا درېیم وېکتور ادئوس پاچا شو) او دهغه د اسپانوۍ مېرمنې ماریا انتونیا فردیناندا لور وه.

واده د نڅا له یو پرتمین/مجلل محفل سره د مې مياشتې تر ۲۰مې نېټې دوام وکړ. لویي ستانیلاس خپله مېرمن کرکجنه ومونده؛ هغه يې بدرنګه، ستړې کوونکې او د ورسای له دودونو او ادابو څخه بې خبره بلله. دا واده د کلونو لپاره بې مینې پاتې شو. ژوندلیکونکي یې د لامل په اړه د نظر اختلاف لري. تر ټولو عام نظر (د ژوندلیکونکي انتونیا فریزر په وینا) د هغه د مېرمنې د شخصي حفظ الصحې د نه مراعاتولو له امله له هغې سره د ويده کېدلو لپاره نه تمایل ښيي. هغې هېڅکله خپل غاښونه نه برس کول، خپلې وریځې يې شکولې او هېڅ ډول عطر یې نه کارول. لويي ستانیسلاس د خپل واده پر مهال چاق و او پر لار د تګ پر ځای به ځومبېده. هغه هېڅکله ورزش نه کاوه او په زیاته کچه خوراک کول يې همداسې روان ساتلي وو.  [۲۲][۲۳][۲۴]

سرچينې[سمول]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Encyclopædia Britannica Online ID: https://www.britannica.com/biography/Louis-XVIII — subject named as: Louis XVIII — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سرليک: Encyclopædia Britannica
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Find a Grave memorial ID: https://www.findagrave.com/memorial/2330 — subject named as: King Louis XVIII — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ The Peerage person ID: https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=4638&url_prefix=https://www.thepeerage.com/&id=p10155.htm#i101543 — subject named as: Louis XVIII, Roi de France — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — دوتنه: Darryl Roger Lundy — پیدا کوونکی: Darryl Roger Lundy
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/ludwig-ludwig-xviii — subject named as: Ludwig XVIII. — د نشر نېټه: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — سمونګر: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus او Wissen Media Verlag
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ Gran Enciclopèdia Catalana ID: https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0038209.xml — subject named as: Lluís XVIII de França — سرليک: Gran Enciclopèdia Catalana — خپرونکی: Grup Enciclopèdia
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ genealogics.org person ID: https://www.genealogics.org/getperson.php?personID=I00013850&tree=LEO — subject named as: Louis XVIII — دوتنه: Leo van de Pas
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Hrvatska enciklopedija ID: https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=37463 — subject named as: Luj XVIII. — دوتنه: Dalibor Brozović او Tomislav Ladan — سرليک: Hrvatska enciklopedija — خپرونکی: Miroslav Krleža Lexicographical Institute — ISBN 978-953-6036-31-8
  8. Union List of Artist Names ID: https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=&role=&nation=&subjectid=500122368 — د نشر نېټه: ۹ مې ۲۰۲۲ — پیدا کوونکی: Getty Research Institute — د خپرولو نیټه: ۵ فبروري ۲۰۱۸
  9. کينډۍ:EB1911
  10. "Louis XVIII (1755–1824) Le "Roi-fauteuil"" (په فرانسیسی ژبه کي). د لاسرسي‌نېټه ۱۲ اگسټ ۲۰۱۳. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  11. Hibbert, Christopher, The French Revolution, Penguin Books (London), 1982, کينډۍ:ISBN, pp. 331–332
  12. Nagel, Susan, Marie-Thérèse: Child of Terror Bloomsbury, USA, Reprint Edition 2008, کينډۍ:ISBN, pp. 152–153
  13. Fraser, Antonia, Marie Antoinette: The Journey, ORION, London 2002, کينډۍ:ISBN, p. 532.
  14. Fraser, 532
  15. Mansel, 10
  16. Fraser, 41
  17. Mansel, 11
  18. Flamand-Grétry, Louis Victor (1840). Itinéraire historique, géographique, topographique, statistique, pittoresque et bibliographique de la vallée de Montmorency, a partir de la porte Saint-Denis a Pontoise inclusivement: Contenant la description complète de la ville de St.-Denis ... : suivie de la biographie des rois, reines, princes ... (په فرانسیسی ژبه کي). Paris: Bertrand. د کتاب پاڼې 218. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  19. Mansel, 12
  20. Mansel, 20
  21. Mansel, 24
  22. Mansel, 3
  23. Fraser, 114
  24. Mansel, 13–14