شاه حسين هوتک

د ويکيپېډيا لخوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل
شاه حسين هوتک
واکمني هوتکي واکمني: ۱۷۲۵ ز. - ۱۷۳۸ ز.
تاج گټنه 1725
بشپړ نوم شاه حسين هوتک
لقبونه شاه, مير, سلطان
زېږونځای کندهار
مړينه ۱۷۳۰ ز.
د مړينې ځای کندهار
هديره کندهار
مخکنی پاچا شاه محمود هوتک
وروستنی پاچا احمد شاه دراني
کورنۍ هوتک
پلار ميرويس هوتک[1]
مذهبي گروهې سني اسلام

د ميرويس نيكه دويم زوى حسين نومېد ، چې د ۱۱۱۴ هـ كال ربيع الاول په ۲۳ د كلات په سيوري كې وزېږېد . د عمر تر دولسو كلو پورې يې فقه ، تفسير ، منطق او د بلاغت علوم ولوستل . هغه وخت ، چې په ۱۱۳۵ هـ كال اعليحضرت شاه محمود اصفهان فتح كړ ، نو خپل كشر ورور شاه حسين يې د كندهار پر تخت كېناوه . اعليحضرت شاه حسين ډېر عالم ، اديب او علم روزونكى پاچا وو او دده عصر پر پښتنو باندې په ډېرې ارامۍ او راحت تېر شو ، لوېديزې او شمالي خوا ته تر فراه ، سبزوار او هرات پورې او ختيځ خواته تر غزني او گومل پورې ده حكمراني كوله او سربېره پردې ، پښين ، شال او د پنجاب د اسماعيل او غازي خان دېرې هم د شاه حسين په وختو كې فتح شوې . همدارنگه د ملتان لته هم د كندهار د قوواو له خوا تهديد شوه او د پښتنو پرمختگ د ملتان تر حدودو ورسېد . ددې زلمي پاچا د علم پروروۍ د ثبوت لپاره همدا دليل بس دى ، چې په شاهي ارگ كې يې ادبي انجمن تشكيل كړى وو او په اوونۍ كې به يوه ورځ د خپل وخت ډېر لوى علما ، شاعران او اديبان خپلې كتابتون ته راتلل . شعرونه به يې اورېدل او ادبي مجلسونه به يې كول . شاعرانو ته به يې صلې وركولې ، چې د همدې ټولنې په بركت او ددې پاچا په امر د پښتو گرانبها اثر (( پټه خزانه )) ډگر ته راووتله او وليكل شوه او نور ډېر كتابونه په پښتو كې پيدا شوه . شاه حسين پخپله هم د پښتو ژبې ښه شاعر وو . پر ملي وزن يې خواږه شعرونه ويل . ددې علم دوست پاچاهي تر ۱۱۴۹ هـ پورې دوام وكړ ، څو د همدې كال د رجب په ۱۷ نادر افشار د افغانستان خواته د ضبط په خيال راوكوچېد ، ځكه چې ده د درې څلورو كالو پرله پسې جگړو په اثر د هرات د ابداليو حكومت له منځه اخيستى وو او د پښتنو د قواوو باقي پاتې برخه يې هم په پارس او گورجستان كې ماته كړې وه ، ځكه يې نو اوس د كندهار د غلځيو د پايمالولو څخه بل كار نه درلود . د كوچني اختر د مياشتې په دويمه نادر شاه تر سيستان راتېر شو او د همدې مياشتې په ۱۸ د دلخك او دلارام له لارې د هلمند غاړې ته راورسېد او ددې ځاى تر نيولو وروسته د كوچني اختر په ۲۱ تر هلمنده راپورې ووت . د ۱۱۴۹ هـ د ذيقعدې په اوايلو كې يې د كندهار مستحكمه كلا محاصره كړه . شاه حسين د كندهار زلمى مدافع د خپل نامتو سپه سالار سيدال خان ناصر سره يو كال او څو مياشتې په مېړانه دفاع وكړه او پرې يې نه ښوده ، چې نادر شاه سره د هغه خپل پوځي عظمت پر ښار تصرف كړي . د ۱۱۵۰ هـ د ذيحجې لومړۍ ورځې وې ، چې د زلمي شاه حسين نظامي طاقت پاى ته ورسېد ، ځكه چې تر هغه دمخه د هوتكو د دورې نامتو او زوړ سپه سالار سيدال خان ناصر د شاه حسين له زوى محمد نامي سره د كلات په كلا كې د نادر د جنگياليو په لاس ورغى او دا نامتو سپه سالار د نادر په امر د سترگو له نعمت څخه محروم او ړوند كړاى شو . ځكه نو شاه حسين هم نادر شاه ته تسليم شو او دده ددې تسلېمېدو سره د هوتكو د شاهنشاهۍ لمر ولوېد او لكه سلطان محمد چې ليكي : (( زلمى شاه حسين تر ۱۵ كالو سلطنت وروسته د نادرشاه په امر د پارس مازندران ته تبعيد شو او هماغلته د نادري قهر زهرو د برات په لسمه په ( ۱۱۴۹ ؟ ) بايد ( ۱۱۵۲ ) وي ، له دنيا ولاړ ) .

سرچینې

  1. Vogelsang, Willem (2002). The Afghans. Wiley Blackwell. p. 224. ISBN 0631198415. http://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&lpg=PP1&pg=PA224#v=onepage&q&f=false. Retrieved 2010-08-22. 

  1. عبدالروف بېنوا ، ميرويس نيكه ، ۱۴۶ - ۱۴۹ مخونه ، د ۱۳۸۴ لمريز ( ۲۰۰۵ ز ) كال چاپ . خپرندوى د افغانستان د كولتوري ودې ټولنه-جرمي .