ګډ نسب

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا

ګډ نسب په تکاملي بیولوژي کې یو مفهوم دی او هغه وخت کارول کېږي چې یوه نوع د وخت په تېرېدو سره د دوو یا ډېرو نوعو نیکه وي. د عصري تکاملي بیولوژي له مخې، ټول ژوندي موجودات په حقیقت کې د یوه ځانګړي نیکه نسلونه دي چې معمولاً په ځمکه کې د ټول ژوند د وروستي عمومي مشترک نیکه (last universal common ancestor ) یا LUCA)) په نوم یادېږي.    [۱][۲][۳][۴]

ګډ نسب د نوع زېږونې اغېزه ده چې د یوه واحد پلرني نفوس څخه څو نوعې په کې لاسته راځي. هر څومره نږدې چې پلرنی نفوس دوه ګډې نوعې ولري، د دوی تړاو ډېر نږدې وي. د ټولو اوسنيو ژوندیو موجوداتو وروستی ګډ نیکه، آخري عمومي نیکه دی، چې شاوخوا ۳.۹ ملیارد کاله مخکې یې ژوند کاوه. د ځمکې پرسر د ژوند لپاره دوه لومړني شواهد چې یو یې ګرافایت دی، چې په ۳.۷  ملیارده کلنو زړو خورا رسوبي ډبرو (metasedimentary)  کې ژوندي زېږونکي (biogenic)  دي، په لويدیځ ګرینلنډ کې وموندل شول او بل ميکروبي بوریايي فوسیلونه (microbial mat fossils) دي چې په ۳.۴۸ ملیارده کلنه شګه کې وموندل شول او په لوېدیځه آسټرالیا کې کشف شوي دي. په ځمکه کې ټول اوسني ژوندي موجودات، یو ګډ جينتیکي میراث لري، که څه هم د لومړني تکامل په اوږدو کې د پام وړ افقي جین لېږد (horizontal gene transfer) وړاندیز د ژوند د انحصار (واحد نسب) په اړه پوښتنې راپورته کړې دي. د ټولو ژوندیو څارویو لپاره د ګډو جینونو ۶۳۳۱ ګروپونه پېژندل شوي، کېدای شي دوی د یوه واحد ګډ نیکه څخه راپورته شوي وي چې ۶۵۰ میلیونه کاله مخکې يې په پرکیمبریان دوره (Precambrian) کې ژوند کاوه.       [۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱]

د تکامل پروسې له لارې عمومي ګډ نسب، لومړی د بریتانیا طبیعت پوه چارلس داروین له خوا د هغه د ۱۸۵۹ زکال کتاب په پای کې د نوعو په اصل کې وړاندې شو: 

د ژوند د خپلو څو واکونو سره په دې لید کې یو عظمت دی چې په څو ډولو یا یو ډول ته یې تنفس کړي. دا په داسې حال کې ده چې دا سیاره د جاذبې ثابت قانون سره سم دوران کړی، له خورا ساده پیل څخه، نه ختمیدونکي شکلونه چې خورا ښکلي او خورا په زړه پورې دي، تکامل کړی او یا د تکامل په حال کې دي.   [۱۲]

تاریخچه[سمول]

دا نظر چې ټول ژوندي موجودات (د هغو شیانو په ګډون چې د ساینس له خوا غیر ژوندي ګڼل کېږي) یو بل سره اړه لري، د نړۍ په ډېرو فطري نظریاتو کې تکراري موضوع ده. وروسته د ۱۷۴۰ز کال لسیزه کې فرانسوي ریاضي پوه پییر لویس ماپورتیوس دې نظریې ته ورسېد چې ټول ژوندي موجودات یو ګډ نیکه لري او د ناڅاپي توپیراو طبیعي ټاکنې له لارې جلا شوي دي. په (Essai de cosmologie)  کې ماپرټویس داسې یادونه کړې ده:    [۱۳][۱۴]

موږ نه شو ویلای چې د طبیعت په تولید کوونکي ترکیب کې یوازې هغه مخلوقات ژوندي پاتې کیدلی شي چې د هغو جوړښت د تطابق یوه ځانکړې درجه ولري. په دې حقیقت کې هېڅ خارق العاده شی نشته چې دا ډول سمون، په حقیقت کې په ټولو هغو نوعو کې شته چې اوس موجود دي. یو څوک ممکن ووايي چې چانس یو لوی شمېر وکړي را ټول کړي وي، د دوی یو کوچنی تناسب په داسې ډول تنظیم شوی دی چې د ژویو ارګانونه کولی شي خپلې اړتیاوې پوره کړي. یو ډېرلوی شمیر نه تطابق وښود نه آردر (سلسله) او دا په پای کې ټول له منځه ولاړل .... په دې توګه هغه نوعې چې موږ یې نن ګورو، د هغو کوچنیو ډلو برخې دي چې یوه ړانده برخلیک منځ ته راوړل. [۱۵]

په ۱۷۰۹ز کال کې فیلسوف امانویل کانت په Kritik der Urteilskraft ) ) یعني (د قضاوت نیوکه) کې لیکلي چې د ژویو شکلونو ورته والی، په یوه مشترک اصلي ډول او په دې توګه په یوه ګډ مور او پلار باندې دلالت کوي.  [۱۶] په ۱۷۹۴ زکال کې د چارلس ډاروین نیکه، ارمسموس ډاروین (Erasmus Darwin) وپوښتل:

ایا دا تصور به خورا غوره وي چې، د وخت په ډېره موده کې، له هغه وخت راهیسې چې ځمکه پیدا شوې، ښایي د انسانانو د تاریخ له پیل څخه میلیونونه کاله مخکې دی، ایا دا تصور به خورا غوره وي، چې ټول ګرم وینه لرونکي حیوانات د یوې ژوندی رشتې څخه راپورته شوي دي چې لومړی لوی لامل (the great First Cause) حیوانی نړی ده، چې په نوي طبیعي تمایل سره یی د نوو برخو د لاسته راوړلو ځواک درلود، د ځورونې، احساساتو، ارادو او ملګرتیا له خوا لارښود شوي او په دې توګه د خپل اصلي فعالیت په واسطه یې پرمختګ ته د دوام ورکولو پوهه درلوده، د ا پرمختګونه یی د  نسلونو په واسطه، راتلونکو نسلونو ته لېږدول چې نړۍ پای نه لري؟    [۱۷]

لکه څنګه چې د نسلونو په اصل کې څرګند شوي، د ګډ نسب په اړه د چارلس ډاروین نظرونه دا وو چې احتمال لري، د ژوند د ټولو شکلونو لپاره یوازې یو نسل موجود وي: 

له همدې امله، زه باید قیاسي اټکل وکړم چې ښایي ټول هغه عضوي مخلوقات چې په دې ځمکه کې یې تر اوسه ژوند کړی، د یو ډول لومړني شکل څخه راوتلي دي چې په هغه کې د ژوند ساه پوه شوې ده.[۱۸]

مګر هغه له دې څرګندونې څخه مخکې لیکي:" موږ قیاس هغه باور ته یو ګام ور نږدې کوي چې، دا ټول حیوانات او بوټي له یوې لومړنی بڼې څخه راوتلي دي. قیاس ممکن یو غولوونکی لارښود وي." او په لاندې نسخه کې هغه زیاتوي:   [۱۹]

"موږ د خورا ساده او خورا کاملو غړو ترمنځ ټولې شونې  لېږدوونکې لړۍ(انتقالي سلسلې) نه پېژنو، داسې تصور نه شي کېدای چې ،موږ د کلونو اوږده ځنډ په ترڅ کې د وېش ټولې مختلفې وسیلې وپېژنو، یا دا چې موږ پوهېږو جیولوژیکي ثبت (ریکارد) څومره نیمګړی دی. لکه څنګه چې دا مشکلات ډېر سخت دي، زما په نظر دوی د څو رامنځته شوو شکلونو څخه، په راتلونکي سمون سره د نسب تیوري (the    theory of descent) ) له مینځه نه وړي ".    

د ډاروین د کتاب له خپرېدو وروسته، ګډ نسب په علمي ټولنه کې په پراخه کچه ومنل شو. په ۱۹۰۷ز کال کې ویرون کیلوګ نظر ورکړ چې: "په عملي ډول، د موقعیت او پېژندل شوو لاسته راوړنو د هېڅ طبیعت( مزاج او مسلک) پوهان، د نسب تیوري کې شک نه لري".    [۲۰][۲۱][۲۲] په ۲۰۰۸ ز کال کې بیولوژي پوه  ټي ریان ګریګوري یادونه وکړه چې:

هېڅ د باور وړ کتنه، تردې دمه نه ده موندل شوې چې د ګډ نسب له عمومي فکر سره مخالفه وي، نو دا باید د حیرانتیا وړخبره نه وي چې، د ډاروین له وخت راهیسې، علمي ټولنې په لویه کچه د نسب تکامل، د تاریخي واقعیت په توګه منلی او هغه په ټولو علومو کې له خورا باوري جوړشوو بنسټیزو او مهمو حقیقونو څخه بولي.      [۲۳]

عمومي بایو کیمیا[سمول]

د ژوند ټول پېژندل شوي شکلونه، د ورته(مشابه) بنسټیز بایو کیمیاوي جوړښت پراساس دي: رمزي جینیکیک معلومات په DNA کې د پروتین او RNA- انزایمونو تر اثر لاندې  RNA ته لېږدول کېږي، بیا د (ډېر ورته ) رایبوزمونو له خوا،ATP ، NADPH او نور د انرژي سرچینو په توګه، پروټینونو ته ژباړل کېږي. په پراخه کچه په شریک شوو موادو کې د توپیرونو د کوچنۍ سلسلې تحلیل، لکه سایتو کرومیک د عمومي ګډ نسب نور هم ملاتړ کوي. شاوخوا ۲۳ پروتین په ټولو موجوداتو کې موندل کېږي چې د انزایمونو په توګه عمل کوي، چې اصلي دندې ترسره کوي، لکه: د DNA لېږد. هغه حقیقت چې یوازې د انزایمونو همداسې یو سیټ شته وي، د یوه واحد نسل د قناعت وړ شواهد وي. ۶۳۳۱ جینونه، د ټولو ژوندیو حیواناتو لپاره مشترک پېژندل شوي؛ هغوی ښایي د یوه واحد ګډ نيکه څخه راپورته شوي وي چې ۶۵۰ میلیونه کاله مخکې یې په پرکیمبریان کې ژوند کاوه.      [۲۴][۲۵]

سرچينې او ياداښتونه[سمول]

  1. Weiss, Madeline C.; Sousa, Filipa L.; Mrnjavac, Natalia; Neukirchen, Sinje; Roettger, Mayo; Nelson-Sathi, Shijulal; Martin, William F. (2016-07-25). "The physiology and habitat of the last universal common ancestor" (in en). Nature Microbiology 1 (9): 16116. doi:10.1038/nmicrobiol.2016.116. ISSN 2058-5276. PMID 27562259. https://www.nature.com/articles/nmicrobiol2016116. 
  2. Forterre, Patrick; Gribaldo, Simonetta; Brochier, Céline (October 2005). "[Luca: the last universal common ancestor"]. Médecine/Sciences 21 (10): 860–865. doi:10.1051/medsci/20052110860. ISSN 0767-0974. PMID 16197904. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16197904/. 
  3. Theobald, Douglas L. (13 May 2010). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "A formal test of the theory of universal common ancestry"]. Nature 465 (7295): 219–222. doi:10.1038/nature09014. PMID 20463738. Bibcode2010Natur.465..219T. 
  4. Steel, Mike; Penny, David (13 May 2010). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Origins of life: Common ancestry put to the test"]. Nature 465 (7295): 168–169. doi:10.1038/465168a. PMID 20463725. Bibcode2010Natur.465..168S. 
  5. Doolittle, W. Ford (February 2000). "Uprooting the Tree of Life". Scientific American 282 (2): 90–95. doi:10.1038/scientificamerican0200-90. PMID 10710791. Bibcode2000SciAm.282b..90D. http://shiva.msu.montana.edu/courses/mb437_537_2004_fall/docs/uprooting.pdf. Retrieved 2015-11-22. 
  6. Glansdorff, Nicolas; Ying Xu; Labedan, Bernard (9 July 2008). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "The Last Universal Common Ancestor: emergence, constitution and genetic legacy of an elusive forerunner"]. Biology Direct 3: 29. doi:10.1186/1745-6150-3-29. PMID 18613974. 
  7. Ohtomo, Yoko; Kakegawa, Takeshi; Ishida, Akizumi et al. (January 2014). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks"]. Nature Geoscience 7 (1): 25–28. doi:10.1038/ngeo2025. Bibcode2014NatGe...7...25O. 
  8. (په 13 November 2013 باندې). Oldest fossil found: Meet your microbial mom. Yahoo News
  9. Noffke, Nora; Christian, Daniel; Wacey, David; Hazen, Robert M. (16 December 2013). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Microbially Induced Sedimentary Structures Recording an Ancient Ecosystem in the ca. 3.48 Billion-Year-Old Dresser Formation, Pilbara, Western Australia"]. Astrobiology 13 (12): 1103–1124. doi:10.1089/ast.2013.1030. PMID 24205812. Bibcode2013AsBio..13.1103N. 
  10. (په 4 May 2018 باندې). The Very First Animal Appeared Amid an Explosion of DNA. The New York Times.
  11. Paps, Jordi; Holland, Peter W. H. (30 April 2018). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Reconstruction of the ancestral metazoan genome reveals an increase in genomic novelty"]. Nature Communications 9 (1730 (2018)): 1730. doi:10.1038/s41467-018-04136-5. PMID 29712911. Bibcode2018NatCo...9.1730P. 
  12. Darwin 1859, p. 490
  13. Crombie & Hoskin 1970, pp. 62–63
  14. Treasure 1985, p. 142
  15. Harris 1981, p. 107
  16. Kant 1987, p. 304: "Despite all the variety among these forms, they seem to have been produced according to a common archetype, and this analogy among them reinforces our suspicion that they are actually akin, produced by a common original mother."
  17. Darwin 1818, p. 397 [§ 39.4.8]
  18. Darwin 1859, p. 484
  19. Darwin, C. R. 1860. On the origin of species by means of natural selection, or the preservation of favoured races in the struggle for life. London: John Murray. 2nd edition, second issue, page 466
  20. Krogh, David. (2005). Biology: A Guide to the Natural World. Pearson/Prentice Hall. p. 323. کينډۍ:ISBN "Descent with modification was accepted by most scientists not long after publication of Darwin's On the Origin of Species by Means of Natural Selection in 1859. Scientists accepted it because it explained so many facets of the living world."
  21. Krogh, David. (2005). Biology: A Guide to the Natural World. Pearson/Prentice Hall. p. 323. کينډۍ:ISBN "Descent with modification was accepted by most scientists not long after publication of Darwin's On the Origin of Species by Means of Natural Selection in 1859. Scientists accepted it because it explained so many facets of the living world."
  22. Kellogg, Vernon L. (1907). Darwinism To-Day. Henry Holt and Company. p. 3
  23. Gregory, T. Ryan (2008). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Evolution as Fact, Theory, and Path"]. Evolution: Education and Outreach 1: 46–52. doi:10.1007/s12052-007-0001-z. 
  24. Knight, Robin; Freeland, Stephen J.; Landweber, Laura F. (January 2001). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Rewiring the keyboard: evolvability of the genetic code"]. Nature Reviews Genetics 2 (1): 49–58. doi:10.1038/35047500. PMID 11253070. 
  25. کينډۍ:Cite magazine