کورنی تاوتريخوالی

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی


کورنی تاوتريخوالی (د کورنۍ ناوړه ګټې اخيستنې يا د کورني تاوتريخوالي په نوم هم ياديږي)، په کورني ترتيب کې نوره ناوړه ګټه اخيستنه ده، لکه په واده يا ګډ ژوند کولو کې. کورنی تاوتريخوالی ډېری وختونه د نږدې ملګري تاوتريخوالي لپاره د مترادف په توګه کارول کېږي، چې د يو شخص له خوا د بل شخص پر وړاندې په نږدې اړيکو کې ترسره کېږي او کېدای شي په متضاد يا همجنسي اړيکو کې يا د پخوانيو مېرمنو يا شريکانو تر منځ رامنځته شي. په پراخ مفهوم کې: په کورنی تاوتريخوالی کې د ماشومانو او والدينو يا لويانو پر وړاندې تاوتريخوالي شامل دی. کورنی تاوتريخوالی د فزيکي، لفظي، احساساتي، اقتصادي، مذهبي، زيږون او جنسي تېري په ګډون ډېر ډولونه لري، چې کېدای شي له فرعي اجباري بڼو څخه تر جنسي تېري پورې او د تاوتريخوالي فزيکي ناوړه ګټې اخيستنې لکه: خپه کول يا زندۍ کول، وهل، د ښځينه تناسلي نسج ماتول او پر بدنونو يې تیزاب شيندل، چې پایله يې د خرابېدو يا مرګ لامل کېږي. په کورنيو وژنو کې سنګسارول، د ناوې سوځول او د ناموس وژل شامل دي، (چې ځينې وختونه د کورنۍ هغه غړي هم په کې راځي چې له کورنۍ سره ګډ ژوند نه کوي).

په نړيواله کچه د کورني تاوتريخوالي قربانيان په لويه کچه ښځې دي، چې د تاوتريخوالي خورا سخت ډولونه همدوی تجربه کوي. دوی د نارينه وو په پرتله له خپل ځان څخه په دفاع کې د نږدې ملګري له تاوتريخوالي څخه کار اخلي. په ځينو هېوادونو کې کورنی تاوتريخوالی، په ځانګړې توګه د مېرمنو له خوا د حقيقي يا شکمن کفر په قضيو کې کېدای شي، د توجيه يا قانوني اجازې په توګه وګڼل شي. څېړنو ثابته کړې ده، چې د يو هېواد د جنسيت د برابرۍ او د کورني تاوتريخوالي د کچې تر منځ مستقيمه او د پام وړ اړيکه شته. هغه هېوادونه چې د جنسيت کم مساوات لري، د کورني تاوتريخوالي لوړه کچه تجربه کوي. کورنی تاوتريخوالی په ټوله نړۍ کې د نارينه او ښځينه دواړو لپاره تر ټولو زيات راپور شوي جرمونه دي. د نارينه د قرباني کولو په اړه د ټولنيزو بدناميو له امله هغه نارينه، چې د کورنی تاوتريخوالي قربانيان دي، د روغتيايي پاملرنې چمتو کوونکو له خوا د پام وړ احتمال سره مخامخ کېږي.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰]

کورنی تاوتريخوالی ډېرهغه وخت پېښېږي، چې ناوړه ګټه اخيستونکي کېدای شي حس کړي، چې ناوړه ګټه اخيستنه يو مناسب عمل دی، د منلو وړ ده، توجيه شوې يا د راپور ورکولو امکان نه لري. دا کېدای شي په ماشومانو او د کورنۍ نورو غړو کې د نسلونو تر منځ د تاوتريخوالي دوران رامينځته کړي، چې کېدای شي دا ډول تاوتريخوالی د منلو يا توجيه وړ احساس وګڼي. ډېر خلک ځانونه له دې امله هم د ناوړه ګټه اخيستونکو يا قربانيانو په توګه نه پېژني، چې دوی کېدای شي خپلې تجربې د کورنۍ شخړې په توګه وګڼي، چې له واکه وتلي دي. د کورني تاوتريخوالي په اړه پوهاوی، درک، پېژندنه، اسناد او شواهد په هرهېواد کې په پراخه کچه توپير لري. کورنی تاوتريخوالی ډېر ځله د اجباري يا په ماشومتوب کې د ودونو په وختونو کې رامنځته کېږي. [۱۱][۱۲]

په ناوړه اړيکو کې کېدای شي، د ناوړه ګټې اخيستنې يو دوران وي، چې په جريان کې يې کړکېچ يا ترينګلتيا لوړېږي او د تاوتريخوالي يو عمل تر سره کيږي، چې ورڅخه وروسته د پخلاينې او ارامۍ دوره وي. کېدای شي، قربانيان د ګوښه والي، واک او کنټرول، له ناوړه ګټه اخيستونکي سره د دردناکه اړيکو، کلتوري منښت، د مالي سرچينو کموالي، وېرې، شرم يا د ماشومانو د ساتنې له لارې په کورني تاوتريخوالي حالتونو کې را ایسار شي. د ناوړه ګټې اخيستنې د پایلې په توګه د تاوتریخوالي قربانيان کېدای شي، فزيکي معيوبيت، بې نظمه تېری، اوږد مهاله روغتيايي ستونزې، ذهني يا رواني ناروغې، محدودې مالي چارې او د روغتیایي اړيکو د رامينځته کولو کمزورې وړتيا تجربه کړي. قربانيان کېدای شي، لکه له زیانونواو تاوانونو څخه د وروسته فشار ګډوډۍ په شان، سخت رواني اختلالات تجربه کړي. هغه ماشومان چې په يوه کورنۍ کې له تاوتريخوالي سره ژوند کوي، ډېری وخت د ځوانۍ له عمر څخه رواني ستونزې ښيې، لکه: مخنيوی، ګواښونو ته ډېره پاملرنه او بې نظمه تېری، چې کېدای شي له ناوړه زيانونو سره مرسته وکړي.[۱۳][۱۴]

ريښه او تعريفونه[سمول]

جيک ايشلي (Jack Ashley) په ۱۹۷۳ ز کې د انګليستان پارلمان ته خطاب وکړ، د کورني تاوتريخوالي اصطلاح يې په کور کې د تاوتريخوالي په معنا سره وکاروله، چې همدا په عصري حالاتو کې د کورني تاوتريخوالي د اصطلاح لومړنی پېژندل شوی استعمال دی. دا اصطلاح پخوا په ابتدايي توګه مدني نا اراميو ته راجع شوې ده. د يوه هېواد دننه تاوتريخوالي او د بهرني ځواک له خوا تر سره شوي تاوتريخوالي سره مخالف يا يو د بل برعکس دي.[۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]

په سنتي يا دوديز ډول کورنی تاوتريخوالی (Domestic Violence) يا په لنډ ډول (DV) تر ډېره له فزيکي تاوتريخوالي سره تړاو درلود. لکه: د مېرمنې ناوړه ګټه اخيستنه، د مېرمنې وهل، د مېرمنې پرله پسې وهل او وهل شوې ښځه اصطلاحات کارول شوي، مګر د غير واده شوو ملګرو د شاملولو هڅو، د فزيکي، ښځينه مرتکبينو او همجنسي اړيکو پرته د ناوړه ګټه اخيستنې له امله په شهرت کې کموالی راغلی دی. کورنی تاوتريخوالی، اوس په عمومي ډول په پراخه کچه تعريف شوی، چې "ټول فزيکي، جنسي، رواني يا اقتصادي تاوتريخوالی، چې کېدای شي د کورنۍ د غړي يا نږدې ملګري له خوا تر سره شي" په کې شامل دي. [۱۹][۲۰][۲۱]

د نږدې ملګري تاوتريخوالي اصطلاح ډېری وخت د کورنۍ ناوړه ګټه اخيستنې يا کورني تاوتريخوالي سره په مترادف ډول کارول کېږي، مګر دا په ځانګړي ډول هغه تاوتريخوالي ته راجع کېږي، چې د يوې جوړې (خاوند او مېرمنې) په اړيکو کې رامنځته کېږي. د بېلګې په توګه: واده، همغږي يا غيرهمغږي او د ژوند نږدې ملګري. دې ته د روغتيا نړيوال سازمان (WHO) د ناوړه ګټې اخيستنې په توګه د کنټرول چلند اضافه کوي. د نږدې ملګري تاوتريخوالي په متضاد او همجنسي اړيکو کې ليدل شوی او د پخوانيو بېلګو له ډلې د نارينه وو له خوا د ښځو پر وړاندې او برعکس د ښځو له خوا د نارينه وو پر وړاندې تاوتريخوالی يادولي شوو. کورنی تاوتريخوالی يوه پراخه اصطلاح ده، چې زیاتره وخت د کورنۍ د غړو تر منځ  له ماشومانو ناوړه ګټه اخيستنه، د لويانو ناوړه ګټه اخيستنه او نورې  ظالمانه کړنې رانغاړي. [۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]

د ملګرو ملتونو په ۱۹۹۳ ز کې د ښځو پر وړاندې د تاوتريخوالي د له منځه وړلو اعلاميې، کورنی تاوتريخوالی په لاندې ډول راوپېژاند:

په کورنيو کې د وهلو ټکولو، په ښځينه ماشومانو د جنسي تېري، د جهېز اړوند تاوتريخوالي، د ازدواجي جنسي تېري، د مېرمنو د تناسلي غړو د تخريب او د ښځوله خوا پرښځو تاوتريخوالي او د زبېښاک اړوند تاوتريخوالي ته زيان رسوونکو داسې نورو دوديزو کړنو په ګډون، په کورنيو کې فزيکي، جنسي او رواني تاوتريخوالی رامنځته کېږي.[۳۰]

تاریخ[سمول]

انسائيکلوپيډيا بريتانيکا (Encyclopædia Britannica) وايي چې: د ۱۸۰۰ ز لسيزې په لومړيو کې ډېري حقوقي سيستمونو، په ښکاره ډول د مېرمنو وهل په خپله ښځه باندې د مېړه د حق په توګه ومنله. د انګليسي عمومي قانون چې د ۱۶ پېړۍ تاريخ ته ورګرځي، چې کورنی تاوتريخوالی يې د ټولنې پر وړاندې جرم ګڼه؛ نه د انفرادي مېرمنې پر وړاندې، چې د مېرمنې وهل د سولې ماتول يا ورڅخه سرغړونه ګڼل کېږي. مېرمنو حق درلود چې د سولې له سیمه ییز عدالت څخه د سولې د اړيکو په بڼه د تعديل غوښتنه وکړي. طرزالعملونه غير رسمي او له ريکارډ يا ثبت څخه بهر وو او هېڅ قانوني لارښود د ثبوت يا تاوتريخوالي داسې معيار نه دی مشخص کړی، چې د محکوميت لپاره کافي وي. دوه عادي جملې يو ميړه دې ته اړ باسي چې اړيکه په يوه عهده کې وټاکي، يا هغه دې ته اړ کړي چې په راتلونکي کې د ښه چلند ضمانت کولو لپاره له خپلو ملګرو څخه ژمنې واخلي. وهل هم په رسمي توګه، د بريد په ډول مؤظف کېدای شي، که څه هم دا ډول محاکمې خورا لږې وې او د سخت ټپي کېدو يا د مړينې له قضيې څخه پرته، سزا په عمومي ډول کوچنۍ جريمې وې.[۳۱][۳۲][۳۳]

د پراخوالي په وسیله، د کارچوکاټ په امريکايي مستعمرو کې دایر شوی دی. د ۱۶۴۱ز د ميساچوسټس (Massachusetts) خليج استعمارګرو د آزادۍ بدن اعلان وکړ، چې يوه واده شوې ښځه بايد "د خپل مېړه له خوا د بدني اصلاح يا تغمې څخه پاکه وي." نيو هامپشاېر (New Hampshire) او رودي ټاپو (Rhode Island) هم په خپلو جزايي کودونو کې، د ښځو وهل په څرګند ډول منع کړل.[۳۴]

د امريکا د انقلاب په پیروي، په حقوقي سيستم کې بدلونونو د سیمه ییزو عدالتونو په پرتله مخکينيو دود شوو دولتي محکمو ته ډېر واک ورکړ.

سرچينې او ياداښتونه[سمول]

  1. McQuigg, Ronagh J.A. (2011), "Potential problems for the effectiveness of international human rights law as regards domestic violence", in McQuigg, Ronagh J.A. (المحرر), International human rights law and domestic violence: the effectiveness of international human rights law, Oxford New York: Taylor & Francis, د کتاب پاڼې 13, د کتاب نړيواله کره شمېره 9781136742088, مؤرشف من الأصل في ۱۵ مې ۲۰۱۶, This is an issue that affects vast numbers of women throughout all nations of the world. ... Although there are cases in which men are the victims of domestic violence, nevertheless 'the available research suggests that domestic violence is overwhelmingly directed by men against women ... In addition, violence used by men against female partners tends to be much more severe than that used by women against men. Mullender and Morley state that 'Domestic violence against women is the most common form of family violence worldwide.' الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  2. García-Moreno, Claudia; Stöckl, Heidi (2013), "Protection of sexual and reproductive health rights: addressing violence against women", in Grodin, Michael A.; Tarantola, Daniel; Annas, George J.; et al. (المحررون), Health and human rights in a changing world, Routledge, د کتاب پاڼي 780–781, د کتاب نړيواله کره شمېره 9781136688638, مؤرشف من الأصل في ۰۶ مې ۲۰۱۶, Intimate male partners are most often the main perpetrators of violence against women, a form of violence known as intimate partner violence, 'domestic' violence or 'spousal (or wife) abuse.' Intimate partner violence and sexual violence, whether by partners, acquaintances or strangers, are common worldwide and disproportionately affect women, although are not exclusive to them. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  3. Swan, Suzanne C.; Gambone, Laura J.; Caldwell, Jennifer E.; Sullivan, Tami P.; Snow, David L. (2008). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "A Review of Research on Women's Use of Violence With Male Intimate Partners"]. Violence and Victims 23 (3): 301–314. doi:10.1891/0886-6708.23.3.301. PMID 18624096. 
  4. Esquivel-Santoveña, Esteban Eugenio; Lambert, Teri L.; Hamel, John (January 2013). "Partner abuse worldwide". Partner Abuse 4 (1): 6–75. doi:10.1891/1946-6560.4.1.6. http://www.domesticviolenceresearch.org/pdf/PASK.Tables14.Revised.pdf. 
  5. Strong, Bryan; DeVault, Christine; Cohen, Theodore (February 16, 2010). The Marriage and Family Experience: Intimate Relationships in a Changing Society. Cengage Learning. د کتاب پاڼې 447. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1133597469. مؤرشف من الأصل في January 10, 2017. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  6. Concannon, Diana (July 11, 2013). Kidnapping: An Investigator's Guide. Newnes. د کتاب پاڼې 30. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0123740311. مؤرشف من الأصل في January 10, 2017. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  7. Riviello, Ralph (July 1, 2009). Manual of Forensic Emergency Medicine. Jones & Bartlett Learning. د کتاب پاڼې 129. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0763744625. مؤرشف من الأصل في January 10, 2017. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  8. Finley, Laura (July 16, 2013). Encyclopedia of Domestic Violence and Abuse. ABC-CLIO. د کتاب پاڼې 163. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1610690010. مؤرشف من الأصل في January 10, 2017. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  9. Hess, Kären; Orthmann, Christine; Cho, Henry (January 1, 2016). Criminal Investigation. Cengage Learning. د کتاب پاڼې 323. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1435469938. مؤرشف من الأصل في January 10, 2017. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  10. Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (2004), "Consequences of male abuse – direct and indirect", in Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (المحررون), Intimate partner abuse against men (PDF), Ottawa: National Clearinghouse on Family Violence, د کتاب پاڼې 6, د کتاب نړيواله کره شمېره 9780662379751, د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر January 4, 2009 باندې, د لاسرسي‌نېټه June 21, 2014 الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  11. Halket, Megan Mcpherson; Gormley, Katelyn; Mello, Nicole; Rosenthal, Lori; Mirkin, Marsha Pravder (2013). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Stay with or Leave the Abuser? The Effects of Domestic Violence Victim's Decision on Attributions Made by Young Adults"]. Journal of Family Violence 29: 35–49. doi:10.1007/s10896-013-9555-4. 
  12. WHO (7 March 2013). "Child marriages: 39,000 every day". who.int. World Health Organization. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۴ اپرېل ۲۰۱۴ باندې. د لاسرسي‌نېټه ۱۱ اپرېل ۲۰۱۴. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة) Joint news release Every Woman Every Child/Girls Not Brides/PMNCH/United Nations Foundation/UNFPA/UNICEF/UN Women/WHO/World Vision/World YWCA/
  13. Dutton, Donald; Painter, S.L. (1981-01-01). "Traumatic bonding: The development of emotional attachments in battered women and other relationships of intermittent abuse". Victimology 6: 139–155. https://www.researchgate.net/publication/284119047. 
  14. Schechter, Daniel S.; Zygmunt, Annette; Coates, Susan W.; Davies, Mark; Trabka, Kimberly A.; McCaw, Jamie; Kolodji, Ann; Robinson, Joann L. (2007). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Caregiver traumatization adversely impacts young children's mental representations on the MacArthur Story Stem Battery"]. Attachment & Human Development 9 (3): 187–205. doi:10.1080/14616730701453762. PMID 18007959. 
  15. National Women's Aid Federation Archived 2012-01-13 at the Wayback Machine..
  16. House of Commons Sitting (1973) Archived 2012-10-24 at the Wayback Machine. Battered Women.
  17. (په September 10, 2014 باندې). Domestic violence in the Times: From civil unrest to spouse abuse.
  18. "The federalist papers: no. 43 The same subject continued (The powers conferred by the constitution further considered)". Yale Law School, Avalon Project, Documents in History, Law and Diplomacy. مؤرشف من الأصل في March 26, 2016. د لاسرسي‌نېټه March 26, 2016. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  19. "Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence (CETS No. 210)". conventions.coe.int. Council of Europe. مؤرشف من الأصل في ۰۶ سپټمبر ۲۰۱۳. د لاسرسي‌نېټه ۰۸ سپټمبر ۲۰۱۳. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  20. کينډۍ:Cite act
  21. Ramos Jr., George H. "San Diego Domestic Violence Attorney". ramoscriminallawyer.com. George H. Ramos Jr. د اصلي آرشيف څخه پر ۱۳ جون ۲۰۱۴ باندې. د لاسرسي‌نېټه ۲۴ جنوري ۲۰۱۴. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  22. "Domestic Abuse & Violence Support in UK". الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  23. Wallace, Harvey (2005), "Characteristics of family violence", in Wallace, Harvey (المحرر), Family violence: legal, medical, and social perspectives, Boston, Massachusetts: Pearson, د کتاب پاڼې 2, د کتاب نړيواله کره شمېره 9780205418220 الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  24. Krug, Etienne G.; Dahlberg, Linda L.; Mercy, James A.; Zwi, Anthony B.; Lozano, Rafael (2002). World report on violence and health. Geneva, Switzerland: World Health Organization. د کتاب نړيواله کره شمېره 9789240681804. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  25. WHO. Understanding and addressing intimate partner violence (PDF). Geneva, Switzerland: World Health Organization. WHO/RHR/12.36. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۰۷ مارچ ۲۰۱۶ باندې. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  26. Renzetti, Claire M.; Miley, Charles Harvey, المحررون (1996). Violence in gay and lesbian domestic partnerships. New York: Harrington Park Press. د کتاب نړيواله کره شمېره 9781560230748. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  27. Johnson, Michael P.; Ferraro, Kathleen J. (November 2000). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Research on domestic violence in the 1990s: making distinctions"]. Journal of Marriage and Family 62 (4): 948–963. doi:10.1111/j.1741-3737.2000.00948.x. 
  28. WHO (2015). "Child maltreatment" (PDF). Geneva, Switzerland: World Health Organization. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۰۱ مې ۲۰۱۵ باندې. د لاسرسي‌نېټه ۲۲ اگسټ ۲۰۱۵. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  29. WHO (2015). "Elder abuse". Geneva, Switzerland: World Health Organization. د اصلي آرشيف څخه پر ۰۸ سپټمبر ۲۰۱۵ باندې. د لاسرسي‌نېټه ۲۲ اگسټ ۲۰۱۵. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  30. General Assembly (20 December 1993). 85th plenary session: declaration on the elimination of violence against women. United Nations General Assembly. A/RES/48/104. مؤرشف من الأصل في ۲۴ سپټمبر ۲۰۱۳. د لاسرسي‌نېټه ۰۸ سپټمبر ۲۰۱۳. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  31. The Editors of Encyclopædia Britannica "Domestic violence". Encyclopedia Britannica Online.  “In the early 1800s most legal systems implicitly accepted wife-beating as a husband's right, part of his entitlement to control over the resources and services of his wife.” 
  32. Felter, Elizabeth (1997), "A history of the state's response to domestic violence", in Daniels, Cynthia R. (المحرر), Feminists negotiate the state: the politics of domestic violence, Lanham, Maryland: University Press of America, د کتاب پاڼي 5–10, د کتاب نړيواله کره شمېره 9780761808848. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  33. Bloch, Ruth H. (2007). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "The American Revolution, Wife Beating, and the Emergent Value of Privacy"]. Early American Studies (University of Pennsylvania Press) 5 (2): 223–251. doi:10.1353/eam.2007.0008. 
  34. Ward, Nathaniel. "The Massachusetts Body of Liberties (1641)". history.hanover.edu. Hanover Historical Texts Project, History Department, Hanover College. مؤرشف من الأصل في ۲۸ ډيسمبر ۲۰۱۵. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)