نېلسن مانډېلا

د ويکيپېډيا لخوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل

نېلسن مانډېلا د نړۍ يو لوي سياسي شخصيت و. د ۲۷ کلن اوږد بند وروسته، هغه د سوېلي افريقا لومړني تور پوستي ولسمشر وټاکل شو. په ۱۹۹۹ کال کې د ولسمشرۍ د څوکۍ نه د استعفا ورکولو راهيسې ښاغلي منډېلا د سوېلي افريقا تر ټولو لوړ پوړي استازي و. که يې يوې خوا ته د اېچ اې وي او ايډز ناروغۍ پر ضد کمپاين کاوه، نو بل اړخ د هغه همدا هلې ځلې وې چې سوېلي افريقا د ۲۰۱۰ کال د فوټبال د نړيوال جام د لوبو کوربه شو. ښاغلي منډېلا ته په ۲۰۰۴ کال کې د سرطان ناروغي پيدا شوه خو خپله مبارزه يې جاري وساتله. د يو شمېر افريقايي هېوادونو د سولې په خبرو اترو کې يې فعاله ونډه اخيستې. هغه د نړۍ په نورو برخو کې هم د سولې او ثبات هلې ځلې تشويقولي. د پاکستان د بهرنيو چارو يوه پخواني وزير سرتاج عزيز چې له ښاغلي منډېلا سره درې ځلې ليدلي و وايي: "کله چې له هغه سره خبرې کوئ د هغه انسانيت خورا په ډېر دي او په ښاغلي منډېلا کې شفقت ډېر زيات دي. کله چې خبرې کوي هېڅ نه ښکاري چې دي دومره لوي سړي دي. داسې و لکه پلار چې له زوي سره خبرې کولې. بله خبره دا ده چې د هغه په خبرو کې پوهه ډېره زياته ده." نېلسن منډېلا د سوېلي افريقا په ختيځه سيمه کې، په يوه واړه کلي کې په ۱۹۱۸ کې زېږېدلي و او د مديبا قوم سره يې تعلق درلود. د ښاغلي منډېلا پلار د تېمبو شاهي کورنۍ سلاکار و. نېلسن منډېلا نهه کلن و چې پلار يې ومړ او پالنه يې د تېمبو قوم مشر ته وسپارل شوه. ښاغلي منډېلا په ۱۹۴۳ کې په افريقايي گانگرېس يا (ANC) کې د يوه فعال په توگه شامل شو. وروسته نوموړي د ANC د ځوانانو د څانکې د بنسټ ايښودونکي مشر وټاکل شو. "د نژادي تبعيض يا اپارتايد سيسټم پر ضد مقاومت هغه وخت لا نور زيات شو سپين پوستو نوي قوانين منظور کړل چې يوه لاجمنه ماده يې دا وه چې تور پوستي چېرې د کار او اوسېدو اجازه لري. " د کلونو کلونو بند وروسته بلاخره د ANC مشر و ټاکل شو. ښاغلي منډېلا په حقوقو کې زده کړې کړې وې. په ۱۹۵۲ م کال کې يې له خپل ملگري اولېور تېمبو سره يو ځاي د مدافع د وکيل په توگه کار پيل کړ. ښاغلي منډېلا او ملگري يې په گډه د توکم پالنې يا اپارتايد سيسټم پر ضد چې سپين پوستو جوړ کړي و کمپاين پيل کړ. په ۱۹۵۶ م کال کې ښاغلي منډېلا د ۱۵۵ نورو فعالينو سره په غدارۍ باندې تورن شو خو د څلورو کلونو محاکمې وروسته د هغوي پر ضد تورونه ليرې شول. د نژادي تبعيض يا اپارتايد سيسټم پر ضد مقاومت هغه وخت لا نور زيات شو سپين پوستو نوي قوانين منظور کړل چې يوه لاجمنه ماده يې دا وه چې تور پوستي چېرې د کار او اوسېدو اجازه لري. په ۱۹۶۰ کې ANC غېر قانوني گوند اعلان شو او ښاغلي منډېلا پټ شو. د اپارتايد پر ضد تاوتريخوالي هغه وخت نور هم توند شو چې په شارپوېل کې پوليسو ۶۹ تورپوستي په ډزو ووژل. له همدې پېښې سره سوله ييز مقاومت پاي ته ورسېد. ښاغلي منډېلا چې وړاندې د ANC مرستيال مشر و د اقتصادي ورانکارۍ کمپاين پيل کړ. بلاخره منډېلا ونيول شو او پرې د ورانکارۍ او د تشدد له لارې د حکومت د نسکورېدو تورونه ولگول شول. ښاغلي منډېلا په محکمه کې خپله دفاع په خپله وکړه او ويې ويل چې دېموکراسۍ او ازادې ټولنې ته درناوي لري، چېرې چې ټول خلک ارام ژوند وکړي او برابر حقونه ولري: "زه هيله لرم چې دا هدف به تر لاسه کړم. خو که اړتيا وه نو همدې عقيدې لپاره مرگ ته تيار يم."

ښاغلي منډېلا په محکمه کې خپله دفاع په خپله وکړه او ويې ويل چې دېموکراسۍ او ازادې ټولنې ته درناوي لري په ۱۹۶۴ م کال کې هغه ته د ټول عمر بند سزا ورکړل شوه. د ۱۹۶۸ او ۱۹۶۹ تر منځ د ۱۲ مياشتو په موده کې هغه د ډېرو کړاوونو سره مخامخ شو. لومړي يې مور مړه شوه او وروسته يې زوي د موټر په ټکر کې ومړ خو منډېلا ته اجازه ور نه کړل شوه چې د مور او زوي په جنازو کې گډون وکړي. هغه ۱۸ کاله د يوه ټاپو په زندان کې تېر کړل. په داسې حال کې چې ښاغلي منډېلا او ملگري يې يا په زندان کې وو او يا جلا وطن و د سوېلي افريقا تور پوستو ځوانانو د سپين پوستو د لږکي رژيم په ضد جگړه توده کړله. د ښوونځيو د ماشومانو د پاڅون د ځپلو وړاندې په سلگونه کسان مړه او زرگونه نور ژوبل شول. په ۱۹۸۰ کال کې ښاغلي تېمبو چې جلا وطن و د ښاغلي منډېلا د خوشې کېدو لپاره کمپاين پيل کړ. بل خوا نړيوالې ټولنې د اپارتاييد رژيم پر ضد هغه بنديزونه نور هم سخت کړل چې په ۱۹۶۷ کې يې عملي کړي وو. په ۱۹۹۰ کلونو کې فشارونه نتيجه ورکړه، ولسمشر اف ډبليو ډيکلار د ANC نه بنديزونه لرې کړل، ښاغلي منډېلا خوشې شو او سوېلي افريقا د گڼ توکميزې ډېموکراسۍ لپاره خبرې اترې پيل کړې. سر تاج عزيز وايي يو ځل يې له منډېلا نه پوښتنه وکړله چې ۲۶ کاله بند گران نه و؟ نو منډېلا ورته وويل چې ۲۶ کاله يې د ازادۍ د خوب په ليدو کې تېر شول. په ۱۹۹۳ م کال کې ښاغلي منډېلا او ښاغلي ډيکلارک ته د سولې نړيواله جايزه ورکړل شوه. له هغه پنځه مياشتې وروسته په سوېلي افريقا کې په لومړي ځل د ټولو توکمونو خلکو په ډېموکراتيکو ټاکنو برخه واخيسته او نېلسن منډېلا د ولسمشر په توگه وټاکل شو. هغه د حکومت کارونه تر ډېره خپل اعتبادي ملگري تابو اېمبيکي ته پرې ايښي و او خپله يې تر ډېره تشريفاتي دنده تر سره کوله. ښاغلي منډېلا هلې ځلې وکړلې چې د سوېلي افريقا يوه نوې نړيواله څېره جوړه کړي. هغه گڼ ملتيز نړيوال شرکتونه تشويق کړل چې په سوېلي افريقا کې پانگونه وکړي.