مصطفی کمال اتاتورک

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی
مصطفی کمال آتاترک

مصطفی کمال آتاترک چي دمعاصري ترکیې بنسټګر اودعثماني خلافت له منځه وړونکی بلل کیږي په ۱۸۸۱زیږدیزکال کي دترکیې په سالونیکا سیمه کي پیداسوی دی . آتا په ترکي ژبه کي پلارته وايي چي پرهمدې بنسټ دآتاترک معنا ده (دترکانو پلار)[۱]

د آتاترک لمړنئ ژوند[سمول]

دآتاترک پلار په عثماني خلافت کي دنده لرله اوخپلي زدکړي یې په فرانسوي ژبه باندي سرته رسولې وې خوڅرنګه چي نوموړی له عثماني خلیفه ګانوسره په تضادکي وو اودسوچه اسلامي نظام په پرتله یې غربي حکومتونه خوښ وه له همدې کبله یې دځوانو ترکانوپه نوم له یوه ګوندسره کار پيل کړ، دغه ګوند چي په اصل کي دلویديځي نړۍ په مرسته رامنځ ته سوی وو دعثماني خلافت په وړاندي یې ترکان هڅول اوخپل ځان ته یې دځوانو ترکانو ډله ویل .

معلومه خبره وه چي آتاترک دخپل پلار تراغېزلاندي راغلی اوډېر ژر یې له غربي نړۍ سره دسیکولرزم پربنسټ باندي اړیکي ټینګي کړې ترڅو عثماني خلافت دتل لپاره راوپرځوي خوددغه کار لپاره آتاترک په ترکیه کي ډېر شهرت ته اړتیا درلوده چي دغه اړتیا یې هم دانګلیس حکومت له لوري پوره سول اود لمړۍ نړیوالي جګړې پروخت کله چي عثماني خلافت په بحران کی ښکیل سو آتاترک ځان دیوقهرمان په توګه راڅرګندکړ اوخلکوته یې داسي وښودل چي ګواکي ترکیه دعثماني خلافت له لاسه خرابه ده اودئ اوس غواړي چي بیرته یې خپل ځواک ته وګرځوي .

سیاست[سمول]

د ځوانو ترکانو ټولنه په ترکیه کي ډېر ژر دسیاست لوړو پوړوته ورسېدل او آتاترک چي ددغه ټولني غړی بلل کېدی دعثماني ترکیې په بحراني حالاتو کي یې ځان دشهرت لوړو ځایونه ته ورساوه . نوموړي دلمړۍ نړیوالي جګړې پرمهال دیونان سره خونړي نښتي وکړي اوپه پایله کي یې هغوی ته ماته ورکړه چي په دې سره ترکان له ده څخه نورهم خوښ سول اوفکر یې وکړ چي آتاترک ریښتیا هم دسیاسي میدان تکړه لوبغاړۍ دی . کمال آتاترک دترکانو له دغه فکرڅخه ډېره اخیستنه وکړه اوپه ډېرښه وخت کي یې دترکیې چاري داسي وخت په لاس راوړې چي عثماني خلافت دناتوانۍ په اخري حدکي وو . دآتاترک سره دده په سیکولر فکرکي دترکیې مشهوره سیکولر سیاست پوه ضیاګوکلپ ملګرتیا کوله اوپه ګډه سره یې په ذکرسوي اوغیرذکرسوي ډول ترکانوته داپیغام پرلپسې رساوه چي موږ نور دشرق (اسلامي نړۍ) سره هیڅ اړیکه نلرو بلکي خپل هیواد باید داروپا غوندي جوړ کړو اوکوم دیني اومذهبي قواعد چي دعثماني خلافت له پیله دترکیې په قانون کي جوړسوي دي هغه باید له منځه ولاړسي . ضیاګوکلپ به پخپلو ویناوو کي ویل چي موږپه قومي لحاظ ترکان اوپه مذهبي لحاظ مسلمانان یو خوله فرهنګي پلوه اروپایان ګڼل کیږو اوله اسلام څخه یوازي دمذهبي امورو کوم چي دخدای(ج) وا انسان ترمنځ اړیکه ده ګټه اخلو، له دې څخه ماسېوا چي په اسلام کي کوم حقوقي، ټولنیز، اقتصادي اوسیاسي نظریات دي هغه باید له تېرسوي تاریخ سره یوځای هېر اوښخ کړل سي .

دضیاء په بیانونو کي بیاهم اسلام ته دمذهبي امورو په اندازه پاملرنه کېدل خوکمال آتاترک دغرب پرنظام دومره مین وو چي هرډول پرمختګ یې دهغوی دنظریاتو مطابق باله اوله همدې کبله کله چي عثماني خلافت په لمړۍ نړیواله جګړه کي ماته وخوړه کمال آتاترک په عامه دعثماني خلیفه ګانو په وړاندي راپاڅېدی اوڅوکاله وروسته یې په ۱۹۲۴زیږدیز کي دتل لپاره دمسلمانانو دغه خلافت لغوه اعلان اوترکیه یې په نړۍ کي یوسیکولر او اروپايي هیواد معرفي کړ . دانقلاب په دغه پیل کي کمال آتاترک دترکيې اسلامي نظام په معارف، اقتصاد، سیاست اوهرڅه کي پای ته ورساوه اوپه هم هغه کال یې ددغه هیواد لپاره نوی قانون اعلان کړ چي په دغه قانون کي اسلامي امور له یوه مخي لیري سوي وه . په عربي ژبه د آذان اولمونځ بندول، دمېرمنو لپاره حجاب منع ګرځول، دغربي لباس استعمال، په ترکیه کي دنارینه اوښځینه ګډ درسونه ویل او نورهغه قوانین وه چي کمال آتاترک په نوي نظام کي یې لوی ځای درلود اودغه قوانین تریویشتمي پېړۍ پوري ترډېره بیاهم ژوندي پاته دي . کمال آتاترک دنوي نظام په جوړلو سره دترکیې ۴۷۹ دیني مدرسې بندي کړي کوم چي اتلس زره زدکوونکو پکښي درس وایه، همدرانګه ترکي ژبه چي دعثماني خلافت په زمانه کي دعربي په حروفو سره لیکل کېده یومخ په اروپايي ترکي باندي واوښتل او نوی ترکي ژبه دانګلیسي په ډول منځ ته راغله .

د آتاترک مړینه[سمول]

کمال آتاترک په ۱۹۳۸زیږدیز کال کي دنومبره پر۱۰ نېټه د۵۷ کلونو په عمر مړسو[۲].

سرچينې[سمول]

  1. استشهاد فارغ (مساعدة)
  2. استشهاد فارغ (مساعدة)