لومړنی(بدوي) کمونیزم

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا

بدوي کمونیزم د تاریخ په اوږدو کې د ښکار راغونډونکو ټولنو د ډالۍ اقتصاد (gift economies) د تشرېح کولو لار ده، هغه اقتصاد چې له مخې یې مالکیت او ښکار شوي اموال د یوې ډلې د ټولو غړو ترمنځ د فردي اړتیاوو له مخې وېشل کېدل. په سیاسي ټولن پوهنه او انسان پوهنه کې هم دا مفهوم شتون لري (تر ډېره کارل مارکس او فریدریش انګلز ته یې نسبت ورکول کېږي) چې له مخې یې ښکار ټولونکې ټولنې په سنتي ډول د برابري غوښتونکو ټولنیزو اړیکو او عامه مالکیت لرلو پر بنسټ توصیف کېږي. د مارکس او انګلز لپاره لومړنی الهام بخښونکی د لوئیس هنري مورګان «په ژوندانه کې د کمونېزم» توصیف و چې د ایروکوا وګړو له خوا په شمالي امریکا کې عملي کړای شو. د مارکس د اقتصادي ټولنیز جوړښت د ماډل له مخې د بدوي کمونېزم لرونکو ټولنو ترمنځ؛ ټولنیزو سلسه مراتبو او د شتمنۍ غونډولو دود شتون نه درلود. [۱][۲][۳][۴][۵]

د نظریې پراختیا[سمول]

د بدوي کمونېزم اصلي نظریه د ژان ژاک روسو د آثارو د غوره وحشي په نظریه او د مورګان او الي اس. پارکر د انسان پوهنې په لومړیو مطالعاتو کې ریښه لري. انګلز لومړی کس و چې د کورنۍ د اصل، خصوصي مالکیت او دولت په نامه خپل کتاب کې چې په ۱۸۸۴ زکال کې خپور شو د لومړني(بدوي) کمونیزم په اړه په تفصیل سره لیکنه وکړه. انګلز بدوي کمونیستي ټولنې په دوه پړاوونو وویشلې: «وحشي» (ښکار ټولونکی) پړاو چې دایمي بنسټیز جوړښت یې نه درلود او له طبیعي نړۍ سره یې نږدې اړیکې لرلی او «بربر» پړاو چې د روم د سترواکۍ د پولو ترمنځ د لرغوني جرمني نفوس او همدارنګه د اروپایانو له استعمار وړاندې د شمالي امریکا د بومي وګړو په څېر یې بنسټیز جوړښت درلود چې په ټولیز ډول یې په برابري غوښتونکو زېږېدلو ټولنو کې ژوند کاوه. [۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱]

مارکس او انګلز دغه اصطلاح له نورو وروستیو مارکسیستانو څخه په پراخه کچه وکاروله، هغوی دغه اصطلاح نه یوازې د ښکار ټولونکو لپاره بلکې د یو شمېر نور هغو ټولنو لپاره چې په تل پاتې کرنې بوخت و وکاروله. همدارنګه د مارکسیستانو په ګډون د وروستیو څېړونکو ترمنځ د لومړني کمونېزم د تاریخي عمر اړوند کوم توافق شتون نه لري. مارکس او انګلز همدارنګه څرګنده کړې چې څه ډول د شتمنۍ کپیټلیسټي راغونډېدو ځان د بدوي کمونېزم له ټولنیزو بنسټونو سره ونښلوه. د بېلګې په توګه په خصوصي مکاتباتو کې چې د کورنۍ د ریښي د کتاب سره په یوکال کې خپور شو، انګلز په اروپايي استعمار برید وکړ، او څرګنده یې کړه چې څه ډول هالنډي رژیم په جاوه ټاپو کې د «لرغونو کلیوالي کمونیستي ټولنو د اساساتو پر بنسټ» کرنیز تولیدات برابرول او له هغو یې ګټه اخیستله. هغه زیاته کړه چې د هالنډي ختیځ هند، بریتانوي هند او روسي سترواکۍ په څېر مواردو وښووله چې «نن ورځ څه ډول بدوي کمونېزم... د استثمار تر ټولو غوره او پراخ بنسټونه رامنځته کړي».[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

د پیتر کروپوتکین او الیزه رکلوس په ګډون انارشیستانو باور درلود چې هغه ټولنې چې د بدوي کمونېزم بېلګې وې له صنعتي کېدو وړاندې د انارشیستي ټولنو بېلګې هم وې. د انارشیزم او ډالۍ اقتصاد په برخه کې د کروپوتکن د کار بېلګه Mutual Aid: A Factor of Evolution (ګډه مرسته: د تکامل فکتور) ده چې د سویلي افریقا په سن وګړو باندې یې د خپل تیزس لپاره د څېړنې پایله ده. [۱۶][۱۷]

تر ۲۰ مې او ۲۱ مې پېړۍ پورې هغه مهال چې ارنست مانډېل، روزا لوکزامبورګ، ایاد هوډر، ماریجا ګیمبوتاس او نورو د لومړني/بدوي کمونېزم په اړه خپلې اصلي څېړنې وړاندې کړې د بدوي کمونېزم په اړه د انګلز له څېړنو پرته د نورو مارکسیست پوهانو ترمنځ ډېر لږ پرمختګ شتون درلود. له تاریخ وړاندې او د لومړیو دورو د تاریخ غیر مارکسیستي پوهانو دغه مفهوم ته جدي پام وه نه کړ په داسې حال کې چې کله کله به ورسره مخامخ کېدل او تر ډېره به یې څنګ ته کوله. د لومړي ځل لپاره د بدوي/لومړني کمونېزم اصطلاح د ۱۹ مې پېړۍ په وروستیو کې په لرغوني کرت کې د موجود بدوي کمونېزم اړوند روسي څېړنو کې راڅرګنده شوه، خو اړوند یې د شلمې پېړۍ تر هغه مهاله پورې کومه پراخه څېړنه ترسره نه شوه کله چې ایتنوګرافر دیمتري کنستانتینوویچ زلنین چې په شوروي اتحاد کې یې په غیر ښکاري ټولنو څېړنه کوله په دغو ټولنو کې د بدوي کمونېزم له پاتې شونو سره مخ شو.[۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴][۲۵]

د مورګان د کار پر بنسټ د بدوي کمونېزم باور؛ له ایروکوايي وګړو څخه د مورګان د ناسم درک او د هغې د ټولنیز تکامل د نظریې له مخې چې هغه مهال ثابته شوې، وه ناسم دی. وروستیو کره څېړنو په ښکار ټولونکو ټولنو کې د ځمکې په مالکیت، ګډ مالکیت، جنایت او عدالت تمرکز درلود. د لومړني/بدوي کمونېزم نوی تعریف کولای شو د هغه ټولنو اړوند را لنډ کړو چې د خپلې ټولنې د غړو ترمنځ یې اقتصادي همکاري لرله او د ټولنې نږدې ټولو غړو په ټولنه کې خپله ونډه لرله او همدارنګه یې له ځمکې او منابعو څخه په سوله ئیز ډول په ګډه توګه ګټنه کوله. [۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰][۳۰][۳۱]

له شلمې پېړۍ را وروسته لرغون پېژندونکو او ټولن پوهانو د پالئوتیک دورې له ښکار ټولونکو ټولنو څخه دکالکولیتیک دورې تر زراعتي ټولنو پورې د بدوي کمونېزم اصطلاح ته پام وکړ چې په کې د ارکیاچ دورې د لتیک پړاو پالو امریکايي ټولنې هم شاملېږي. شوروي لرغون پېژندونکي د مورګان او انګلز د اثارو تر اغېز لاندې و، دوی پالئوتیک کلتورونو ته اړوند وینوس بتان  د ۱۹۲۰ مې ز لسیزې او ۱۹۳۰ مې  زلسیزې ترمنځ په شوروي اتحاد کې د بدوي کمونیستي او زن سالارو ټولنو د شواهدو په توګه وموندل. [۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷][۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۴۲][۴۳]

لومړنۍ(بدوي) کمونیستي ټولنې[سمول]

ځانګړنې[سمول]

په یوې بدوي کمونیسي ټولنه کې تولیدي ځواک له هغو وړتیا لرونکو کسانو جوړ و چې د خوړو او د ځمکو د سرچینو په راغونډولو بوخت و او ټول کسان په ښکار او راغونډو شوو توکو کې شریک و. له دې امله چې دغو ټولنو هېڅ اضافي ارزښت نه تولید کاوه هېڅ خصوصي مالکیت هم شتون نه درلود هغه چې له شخصي توکو توپیر لري لکه کالي او یو شمېر نور ورته شخصي وسایل. هغه څه چې تولید کېدل په چټکۍ سره بېرته مصرف کېدل او دا هم له دې امله و چې د کار ویش شتون نه درلود، له همدې امله هم دوی اړ و چې له یو بل سره اوږه په اوږه کار وکړي. یو شمېر هغه محدود توکي چې هر وخت یې شتون درلود – د تولید وسایل (وسایل او ځمکه، کورونه – په اشتراکي ډول ساتل کېدل. د انګلز له نظره د مورنۍ سیمې او مورني نسب اړوند د تولید کار مشترک و او دولت شتون نه درلود. [۴۴][۴۵][۴۶][۴۷][۴۸][۴۹][۵۰]

له نیولتیک انقلاب وروسته د حیواناتو او بوټو اهلي کول، د رمو ساتنې او کرنې له لارې او ورپسې ښاري انقلاب له بدوي کمونېزم څخه طبقاتي ټولنې ته د عطف د ټکي په توګه ګڼل کېږي ځکه دغه تېرېدونکی پړاو د خصوصي مالکیت او غلامۍ د راڅرګندېدو سره مل و، چې له ځانه سره یې نابرابري لرله. په دې سربېره د وګړو یو شمېر ډلو یو شمېر نورو فعالیتونو لکه تولید، کلتور، فلسفې او په علم کې تخصص ته مخه کړه چې دغه چاره تر یوه بریده د ټولنیزې ډلبندۍ او د ټولنیزو طبقو د ودې لامل وګرځېده. [۵۱][۵۲][۵۱][۵۳][۵۴]

سرچينې[سمول]

  1. Scott, John; Marshall, Gordon (2007). A Dictionary of Sociology (په انګلیسي ژبه کي). USA: Oxford University Press. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-19-860987-2. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  2. Felluga, Dino (1 January 2011). "Introductory Guide to Critical Theory - Modules on Marx: On the Stages of Economic Development" (په انګلیسي ژبه کي). Purdue University. مؤرشف من الأصل في ۲۸ فبروري ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۰۳ فبروري ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  3. Bealey, Frank (August 1999). The Blackwell Dictionary of Political Science (په انګلیسي ژبه کي). Blackwell Publishers. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-631-20695-8. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  4. Morgan, Lewis Henry (1881). Houses and House-Life of the American Aborigines (په انګلیسي ژبه کي). Chicago and London: University of Chicago Press. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  5. Lee, Richard; DeVore, Irven (1969). Man the Hunter (په انګلیسي ژبه کي). Aldine Transaction. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-202-33032-7. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  6. Woodcock, George (1983). "Anarchism: A Historical Introduction". In Woodcock, George (المحرر). The Anarchist Reader (په انګلیسي ژبه کي) (الطبعة 4). Fontana Paperbacks. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  7. Engels, Friedrich (1972). The Origin of the Family, Private Property, and the State, in the Light of the Researches of Lewis H. Morgan (په انګلیسي ژبه کي). International Publishers. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-7178-0359-0. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  8. Darmangeat, Christophe (2009). Le Communisme primitif n'est plus ce qu'il était [Primitive Communism is not what it used to be] (په فرانسیسی ژبه کي). Collectif d'édition Smolny. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  9. Brown, Garrett W.; McLean, Iain; McMillan, Alistair (2018). A Concise Oxford Dictionary of Politics and International Relations (په انګلیسي ژبه کي) (الطبعة 4). Oxford University Press. د کتاب نړيواله کره شمېره 9780199670840. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  10. Wilson, James (2000). The Earth Shall Weep: A history of native America (په انګلیسي ژبه کي). New York: Grove Press. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  11. Gatto Trocchi, Cecilia. Storia Dell'Antropologia Culturale [History of Cultural Anthropology] (په اطالوی ژبه کي). الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  12. Gatto Trocchi, Cecilia. Storia Dell'Antropologia Culturale [History of Cultural Anthropology] (په اطالوی ژبه کي). الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  13. کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp
  14. "On Race, Violence, and So-Called Primitive Accumulation" (in en). Social Text 34 (3): 27–50. September 2016. doi:10.1215/01642472-3607564. Archived from the original on 10 October 2021. https://web.archive.org/web/20211010074315/https://criticaltheory.berkeley.edu/wp-content/uploads/2017/10/Singh_On-Race-Violence-So-Called-Primitive-Accumulation_Social-Text.pdf. Retrieved 6 April 2022. 
  15. Bottomore, T. B. (1991). A Dictionary of Marxist Thought (په انګلیسي ژبه کي). Oxford: Wiley-Blackwell. د کتاب پاڼې 174. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  16. Clark, John P.; Martin, Camille (2005). "Elisee Reclus: Anarchy (1894)". In Graham, Robert (المحرر). Anarchism: A documentary history of libertarian ideas (په انګلیسي ژبه کي). 1. Black Rose Books. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  17. Barnard, Alan (17 December 1992). "Primitive communism and mutual aid, Kropotkin visits the Bushmen". In Hann, C.M. (المحرر). Socialism: Ideals, Ideologies, and Local Practice (په انګلیسي ژبه کي). Routledge. د کتاب نړيواله کره شمېره 9780415083225. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  18. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Zachodni imperializm przeciwko pierwotnemu komunizmowi - nowe odczytanie pism ekonomicznych Róży Luksemburg"] (in pl). Dziedzictwo Róży Luksemburg 6: 299–310. 1 January 2012. doi:10.14746/prt.2012.6.16. 
  19. Reinisch, Dieter, المحرر (2012). Der Urkommunismus. Auf den Spuren der egalitären Gesellschaft [Primitive communism. On the trail of the egalitarian society] (په الماني ژبه کي). Vienna: Promedia. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-3-85371-350-1. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  20. "Comunismo Primitivo e transição capitalista no pensamento de Rosa Luxemburgo" (in pt). Revista Direito e Práxis 8 (1). 2017. https://www.scielo.br/scielo.php?pid=S2179-89662017000100262&script=sci_arttext. 
  21. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Capital Accumulation and Debt Colonialism after Rosa Luxemburg."] (in en). New Formations (Lawrence & Wishart Ltd.) 94 (94): 82–99. 2018. doi:10.3898/NEWF:94.06.2018. 
  22. McGregor 2021.
  23. "Engels and the Origins of Human Society" (in en). International Socialism 2 (65). 1994. https://www.marxists.org/archive/harman/1983/xx/phil-rev.html. 
  24. Vodovozov, Vasily Vasilievich (1890–1907). Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.) [Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: in 86 volumes (82 volumes and 4 additional)] (په روسي ژبه کي). Saint Petersburg. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  25. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Имущественные запреты как пережитки первобытного коммунизма"] (in ru). Transactions of the Institute of Anthropology and Ethnography (Leningrad) 1 (1). 1934. 
  26. Darmangeat, Christophe (2009). Le Communisme primitif n'est plus ce qu'il était [Primitive Communism is not what it used to be] (په فرانسیسی ژبه کي). Collectif d'édition Smolny. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  27. کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp
  28. Ratner, Carl (2012). Cooperation, Community, and Co-Ops in a Global Era (په انګلیسي ژبه کي). Springer Science+Business Media. د کتاب پاڼې 40. د کتاب نړيواله کره شمېره 9781461458258. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  29. Ratner, Carl (2012). Cooperation, Community, and Co-Ops in a Global Era (په انګلیسي ژبه کي). Springer Science+Business Media. د کتاب پاڼې 40. د کتاب نړيواله کره شمېره 9781461458258. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ Lee 1990.
  31. Yang 2012.
  32. Reshetov, A. M. (1972). Охотники, собиратели, рыболовы. Проблемы социально-экономических отношений в доземледельческом обществе [Hunters, Gatherers, Fishermen: Problems of Socioeconomic Relations in Pre-Agrarian Society] (په روسي ژبه کي). الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  33. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". ""Первобытно-коммунистическое общество и его распад": доисторическое прошлое территории Беларуси согласно концепции В. К. Щербакова"] (in ru). Journal of the Belarusian State University. History 4 (3). 2020. doi:10.33581/2520-6338-2020-3-54-63. 
  34. Fehlmann, Meret (2011). Die Rede vom Matriarchat: Zur Gebrauchsgeschichte eines Arguments [Talk of matriarchy. To the history of use of an argument] (Thesis) (په الماني ژبه کي). Zurich: Chronos. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-3-0340-1067-2. د اصلي آرشيف څخه پر ۰۶ ډيسمبر ۲۰۱۸ باندې. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  35. "Marxism, Prehistory, and Primitive Communism" (in en). Rethinking Marxism: A Journal of Economics, Culture & Society 1 (4): 145–168. 1988. doi:10.1080/08935698808657836. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08935698808657836. 
  36. (په 28 May 2013 باندې). Primitive communism: life before class and oppression. Socialist Worker.
  37. Trigger, Bruce G.; Washburn, Wilcomb E., المحررون (1996). The Cambridge history of the Native Peoples of the Americas (په انګلیسي ژبه کي). 1: North America, Part 1. Cambridge University Press. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  38. Reich, Wilhelm (1936). Der Einbruch der Sexualmoral. Zur Geschichte der sexuellen Ökonomie [The Invasion of Compulsory Sex Morality. On the history of the sexual economy] (په الماني ژبه کي) (الطبعة 2nd). Berlin: International Psychoanalytic University. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  39. Reich, Wilhelm (1972). Baxandall, Lee (المحرر). SEX-POL: Essays 1929-1934 (PDF) (په انګلیسي ژبه کي). تُرجم بواسطة Bostock, Anna. New York: Vintage Books New York. مؤرشف (PDF) من الأصل في ۱۸ اپرېل ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  40. Malinowski, Bronisław (1929). Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji [The Sexual Life of Savages in North-Western Melanesia] (په پولش ژبه کي). الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  41. Fromm, Erich (1999). "Rezension zu Wilhelm Reich "Der Einbruch der Sexualmoral"" [Review of Wilhelm Reich's "The Invasion of Compulsory Sex Morality"]. Erich Fromm: Gesamtausgabe in zwölf Bänden [Erich Fromm: Complete edition in twelve volumes] (په الماني ژبه کي). 8. Munich. د کتاب پاڼي 93–96. د کتاب نړيواله کره شمېره 3421052808. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  42. Borneman, Ernest (1975). Das Patriarchat [The Patriarchy] (په الماني ژبه کي). الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  43. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Marxist Reappraisal of the Matriarchate"] (in en). Current Anthropology 20: 341–359. 1979. doi:10.1086/202272. 
  44. Borisov, Evgeniĭ Filippovich; Zhamin, Vitaliĭ Alekseevich; Makarova, M.F. (1975). Diccionario de Economía Política [Dictionary of Political Economy] (په هسپانوي ژبه کي). Madrid: Akal. د کتاب نړيواله کره شمېره 9788473390606. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  45. "Eight myths about socialism—and their answers" (په انګلیسي ژبه کي). Party for Socialism and Liberation. د اصلي آرشيف څخه پر ۲۵ اکتوبر ۲۰۱۳ باندې. د لاسرسي‌نېټه ۳۰ اگسټ ۲۰۱۳. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  46. کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp; کينډۍ:Harvp
  47. Knight, Chris (2008). "Early Human Kinship Was Matrilineal". In Allen, Nicholas J.; Callan, Hilary; Dunbar, Robin; James, Wendy (المحررون). Early Human Kinship (PDF) (په انګلیسي ژبه کي). Oxford: Blackwell. د کتاب پاڼي 61–82. مؤرشف (PDF) من الأصل في ۲۱ اکتوبر ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  48. "The Digital Economy of the Sourdough: Housewifisation in the Time of COVID-19" (in en). tripleC (tripleC) 19 (1). 2021. https://triple-c.at/index.php/tripleC/article/view/1222. 
  49. Sims, Lionel (9 February 2012). "Primitive communism, barbarism and the origins of class society". Weekly Worker (په انګلیسي ژبه کي). مؤرشف من الأصل في ۰۷ اکتوبر ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  50. Diamond 1979.
  51. ۵۱٫۰ ۵۱٫۱ Stearns او نور 2004.
  52. (in en) Hunter-Gatherers (Foragers). 1 June 2020. https://hraf.yale.edu/ehc/summaries/hunter-gatherers. 
  53. Reich, Wilhelm (1972). Baxandall, Lee (المحرر). SEX-POL: Essays 1929-1934 (PDF) (په انګلیسي ژبه کي). تُرجم بواسطة Bostock, Anna. New York: Vintage Books New York. مؤرشف (PDF) من الأصل في ۱۸ اپرېل ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  54. Cadigan-Deutsch, Noah; Ford, Peter; O'loughlin, Daniel (2020). "The Revolutionary Theory of Karl Marx". In Young, Gregory D.; Leszczcynski, Mateusz (المحررون). Revolution: Theorists, Theories & Practice (PDF) (په انګلیسي ژبه کي). University of Colorado, Boulder. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۱۸ اپرېل ۲۰۲۱ باندې. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)