د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی

د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین چې د AZD1222 کود په مرسته پېژندل کېږي او په کوویشېلډ (Covishield) او واک‌وریا (Vaxzevria) سوداګریزو نومونو پلورل کېږي، د کوویډ-۱۹ د مخنیوي لپاره یو ویروس لېږدوونکی واکسین دی. په بریتانیا کې د اکسفورډ پوهنتون او بریتانیايي-سویډني شرکت اسټرازېنکا له‌خوا جوړ شوی او شمپانزي ChaAdOx1 اډنوویروس د لېږدوونکي په توګه کاروي. دا واکسین د عضلاتو له لارې تزریق کېږي. په ۲۰۲۰ کال کې شویو څېړنو وښوده چې تر لومړي ډوز ۲۲ ورځې وروسته د کوویډ-۱۹ په مخنیوي کې د دغه واکسین اغېزناکتیا ۷۶ سلنه او تر دویم ډوز وروسته ۸۱.۳ سلنه ده. په سکاټلنډ کې یوې بلې څېړنې وښوده چې دا واکسین تر دویم ډوز وروسته د کوویډ-۱۹ د الفا بڼې په مقابل کې ۸۱ سلنه او د ډلټا بڼې په مقابل کې ۶۱ سلنه اغېزناک دی.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸]

دا واکسین د یخچال د سوړوالي په درجه کې پایدار دی او د خوندیتوب ښې ځانګړنې لري. ځینې جانبي عوارض هم ورسره شته چې د تزریق په ځای کې درد، د سر درد او زړه بدوالی دي، خو دا عوارض د څو ورځو په جریان کې له منځه ځي. ډېر کم امکان لري چې شدید حساسیت هم ورسره پېښ شي؛ د بریتانیا د درملو او روغتیایي محصولاتو د تنظیم مرکز د ۲۰۲۱ کال د اپرېل میاشتې تر ۱۴مې نېټې پورې په شاوخوا ۲۱.۲ میلیونو واکسینونو کې د دغه حساسیت ۲۶۸ موارد ثبت کړي دي. دغه واکسین په ډېرو کمو مواردو کې (چې په ۱۰۰۰۰۰ کسانو کې شاوخوا ۱ کس کېږي) د وینې د ټینګېدو (یعنې تر کوویډ-۱۹ واکسین وروسته د امبولي او ترومبوټیک پېېښو) خطر لرلی دی. د اروپا د درملو مرکز وايي چې د ۲۰۲۱ کال د اپرېل میاشتې تر ۴مې نېټې پورې په اروپا کې د واکسین شویو ۳۴ میلیونو کسانو تر منځ په ټولیز ډول د وینې د ټېنګېدو ډېر کم ۲۲۲ موارد ثبت شوي (چې ۰.۰۰۰۷ سلنه کېږي).[۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳]

دا واکسین د لومړي ځل لپاره د ۲۰۲۰ کال د ډسمبر میاشتې په ۳۰مه نېټه د بریتانیا د واکسیناسیون په پروګرام کې د کارېدو لپاره تایید شو او لومړنی بې ازمويښته واکسین یې د ۲۰۲۱ کال د جنورۍ میاشتې په ۴مه نېټه تطبیق شو. تر هغه را وروسته دا واکسین په ټوله نړۍ کې د ګڼو روغتیایي مرکزونو له‌خوا تایید شوی دی، لکه د اروپا د درملو مرکز، د استرالیا د درملیزو توکو اداره (چې په لنډمهالي ډول یې د ۲۰۲۱ کال په فبرورۍ میاشت کې تایید کړ) او د دې تر څنګ د بیړنۍ استفادې لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان له‌خوا هم تایید شوی دی. د ۲۰۲۲ کال تر جنورۍ میاشتې پورې د دغه واکسین څه باندې ۲.۵ میلیارده ډوزه د نړۍ ۱۷۰ هېوادونو ته رسېدلي وو. ځینې هېوادونه اندېښمن وو چې دا واکسین د ځوانانو لپاره څه ناڅه جانبي عوارض لري، له همدې امله یې یوازې هغو عمر خوړلیو کسانو ته د استفادې اجازه ورکړې ده چې په کوویډ-۱۹ ناروغۍ د اخته کېدو له لوړ ګواښ سره مخامخ دي.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰]

طبي استفادې[سمول]

د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین په ۱۸ کلنو او تر هغه پورته عمر لرونکو اشخاصو کې د کوویډ-۱۹ د مخنیوي په موخه د SARS-CoV-2 ویروس د سرایت په مقابل کې د خوندیتوب لپاره کارول کېږي. دا درمل دوه ۰.۵ ملي لېتره ډوزونه لري چې په لټوئیډ عضله کې (د مټ پر سر) تزریق کېږي. لومړۍ دوره یې دوه ډوزه ده چې واټن یې له ۴ تر ۱۲ اونیو دی. د روغتیا نړیوال سازمان د دغه واکسین د ښې اغېزناکتیا لپاره سپارښتنه کوي چې د ډوزونو تر منځ یې باید له ۸ تر ۱۲ اونیو واټن وي.[۲۱]

د شدیدې ناروغۍ د مخنیوي لپاره یې په روغو لویانو کې د درېیم تقویتي ډوز لپاره اړتیا نه ده لیدل شوې.[۲۲][۲۳]

اغېزناکتیا[سمول]

په برازیل کې د ۲۰۲۱ کال د جنورۍ میاشتې له ۱۸مې تر ۳۰مې نېټې پورې د یوې څېړنې لومړنۍ موندنې چې پر ۶۱ میلیون کسانو شوې ده، ښيي چې د سرایت، بستري کېدو او مړینو په مقابل کې د دغه واکسین اغېزناکتیا کابو په ټولو عمرونو کې سره ورته ده، خو د دغو ټولو په مقابل کې خوندیتوب په هغو کسانو کې ډېر کم دی چې عمرونه یې تر ۹۰ کلونو لوړ دي چې لامل یې د عمر د ډېرېدو له امله د روغتیایي سیستم زوال بلل کېږي.[۲۴][۲۵]

منفي اغېزې[سمول]

په کلینيکي ازمېښتونو کې یې تر ټولو معمول جانبي عوارض خفیف یا متوسط وو او تر واکسیناسیون څو ورځې وروسته له منځه لاړل.

کانګې، اسهال، تبه، پړسوب، د تزریق په ځای کې سوروالی او د وینې د پلېټلېټ ټيټې کچې له هرو ۱۰ کسانو څخه په څه کم ۱ کس کې پېښې شوې دي. د لنفاټیکو غدو غټېدل، د اشتها کموالی، سر ګرځېدل، د خوب ګډوډي، د خېټې درد او خارښ له هرو ۱۰۰ کسانو څخه په څه کم ۱ کس کې پېښ شوي دي.[۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]

تاریخچه[سمول]

لومړنۍ پراختیا[سمول]

د ۲۰۲۰ کال په فبرورۍ میاشت کې «جنر انستېتیوت» له ایټالوي شرکت «اډوېنټ اېس.ار.اېل» سره هوکړه وکړه چې د کلینیکي ازمېښتونو لپاره د یوه کاندید واکسین ۱۰۰۰ ډوزه تولید کړي. په لومړیو کې اکسفورډ غوښتل چې د واکسین د تولید او مارکېټېنګ حقونه هر هغه درمل جوړوونکي ته ورکړي چې غواړي دا کار وکړي. خو کله چې «ګېټس بنسټ» له اکسفورډ څخه وغوښتل چې بازار ته د کوویډ-۱۹ واکسین د وړاندې کولو لپاره یو لوی همکار شرکت پیدا کړي، دغه پوهنتون د ۲۰۲۰ کال په مې میاشت کې دا وړاندیز رد کړ. ورپسې د بریتانیا حکومت اکسفورډ وهڅاوه چې په متحدو ایالتونو کې د مېشت شرکت «مېرک انډ کو» پر ځای له اروپا مېشتي شرکت «اسټرازېنکا» سره ګډ کار وکړي. په وال سټرېټ ژورنال کې د ناڅرګندو سرچینو په وینا، د حکومت وزیرانو ځینې داسې اندېښنې هم لرلې چې په متحدو ایالتونو کې تولید شوی واکسین به په بریتانیا کې د لاسرسي وړ نه وي. په «اکسفورډ» او «سپېن اوټ» شرکتونو کې مالي ملاحظاتو هم ښايي له «اسټرازېنکا» سره په شراکت کې رول لرلی وي.[۳۰][۳۱][۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷][۳۸][۳۹]

د اکسفورډ پوهنتون او اسټرازېنکا شرکت تر منځ د غیر انتفاعي مجوز یو لومړنی تړون د ۲۰۲۰ کال په مې میاشت کې لاسلیک شو چې په ټولیز ډول یو میلیارد ډوزه وو او په دې کې ۱۰۰ میلیون ډوزه د بریتانیا د لاسرسي لپاره ریزرف وو. پر دې سربېره متحدو ایالتونو ۳۰۰ میلیون ډوزونه او د درېیم پړاو ازمېښتونه په متحدو ایالتونو کې ریزرف کړي وو. د دغه ګډ کار لپاره ۶۸ میلیونه پونډه د بریتانیا د دولت له بودیجې څخه او ۱.۲ میلیارده ډالره د متحدو ایالتونو د حکومت له بودیجې څخه د واکسین د جوړولو لپاره ځانګړل شول. د ۲۰۲۰ کال په جون میاشت کې د متحدو ایالتونو د الرژي او ساري ناروغیو ملي انستېتیوت (NIAID) تایید کړه چې د واکسین د ازمېښتونو درېیم پړاو د ۲۰۲۰ کال په جولای میاشت کې پیلېږي. د جون په ۴مه نېټه اسټرازېنکا شرکت وویل چې کوواکس (COVAX) پروګرام واکسین ته د عادلانه لاسرسي لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان له‌خوا مدیریت کېږي او مالي ملاتړيیې «CEPI» او «GAVI» دي چې ۷۵۰ میلیون ډالره یې په بېوزلو هېوادونو کې د ۳۰۰ میلیون ډوزه واکسین د توزېع لپاره لګولي دي.[۴۰][۴۱][۴۲][۴۳][۴۴]

سرچينې[سمول]

  1. "AstraZeneca COVID-19 Vaccine (AZD1222)" (PDF). AstraZeneca. 27 January 2021. مؤرشف (PDF) من الأصل في ۲۷ جنوري ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۰۷ مارچ ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  2. (په 4 March 2021 باندې). Covishield and Covaxin: What we know about India's Covid-19 vaccines. BBC News.
  3. "AstraZeneca vaccine renamed 'Vaxzevria'". The Brussels Times. 30 March 2021. مؤرشف من الأصل في ۳۱ مارچ ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۰۶ اپرېل ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  4. "Investigating a Vaccine Against COVID-19". ClinicalTrials.gov (Registry). United States National Library of Medicine. 26 May 2020. NCT04400838. مؤرشف من الأصل في ۱۱ اکتوبر ۲۰۲۰. د لاسرسي‌نېټه ۱۴ جولای ۲۰۲۰. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  5. "A Phase 2/3 study to determine the efficacy, safety and immunogenicity of the candidate Coronavirus Disease (COVID-19) vaccine ChAdOx1 nCoV-19". EU Clinical Trials Register (Registry). European Union. 21 April 2020. EudraCT 2020-001228-32. مؤرشف من الأصل في ۰۵ اکتوبر ۲۰۲۰. د لاسرسي‌نېټه ۰۳ اگسټ ۲۰۲۰. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  6. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". A Phase III study to investigate a vaccine against COVID-19]. May 2020. doi:10.1186/ISRCTN89951424. ISRCTN89951424. 
  7. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Safety and efficacy of the ChAdOx1 nCoV-19 vaccine (AZD1222) against SARS-CoV-2: an interim analysis of four randomised controlled trials in Brazil, South Africa, and the UK"]. Lancet 397 (10269): 99–111. January 2021. doi:10.1016/S0140-6736(20)32661-1. ISSN 0140-6736. PMID 33306989. 
  8. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Single-dose administration and the influence of the timing of the booster dose on immunogenicity and efficacy of ChAdOx1 nCoV-19 (AZD1222) vaccine: a pooled analysis of four randomised trials"]. Lancet 397 (10277): 881–891. February 2021. doi:10.1016/S0140-6736(21)00432-3. PMID 33617777. 
  9. Belluz J (23 November 2020). "Why the AstraZeneca-Oxford Covid-19 vaccine is different". Vox. مؤرشف من الأصل في ۲۹ جنوري ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۲۶ نومبر ۲۰۲۰. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  10. "Coronavirus Vaccine : Summary of Yellow Card reporting" (PDF). مؤرشف (PDF) من الأصل في ۱۶ مارچ ۲۰۲۱. It is known from the clinical trials that the more common side effects for both vaccines can occur at a rate of more than one in 10 doses (for example, local reactions or symptoms resembling transient flu-like symptoms) الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  11. کينډۍ:Cite press release
  12. "Annex 1: Summary of Product Characteristics" (PDF). European Medicines Agency (EMA). مؤرشف (PDF) من الأصل في ۲۸ مارچ ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۲۹ مارچ ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  13. کينډۍ:Cite press release Text was copied from this source which is © European Medicines Agency. Reproduction is authorized provided the source is acknowledged.
  14. "Spain, Belgium and Italy restrict AstraZeneca Covid vaccine to older people". The Guardian. 8 April 2021. مؤرشف من الأصل في ۰۹ اپرېل ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۱۱ اپرېل ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  15. "One year anniversary of UK deploying Oxford-AstraZeneca vaccine". gov.uk. د لاسرسي‌نېټه ۰۴ جنوري ۲۰۲۲. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  16. "Coronavirus disease (COVID-19): Vaccines". World Health Organization (WHO). مؤرشف من الأصل في ۱۸ ډيسمبر ۲۰۲۰. د لاسرسي‌نېټه ۰۶ مارچ ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  17. (په 4 January 2021 باندې). Covid: Brian Pinker, 82, first to get Oxford-AstraZeneca vaccine. BBC News Online
  18. (په 30 December 2020 باندې). Covid-19: Oxford-AstraZeneca coronavirus vaccine approved for use in UK. BBC News Online
  19. کينډۍ:Cite press release
  20. "Vaccines undergoing evaluation". Therapeutic Goods Administration (TGA). 20 July 2021. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة) AstraZeneca Pty Ltd, ChAdOx1-S [recombinant], Viral vector -- Provisional determination notice -- Provisionally approved on 15 February 2021
  21. کينډۍ:Cite techreport
  22. کينډۍ:Cite techreport
  23. کينډۍ:Cite press release
  24. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "COVID-19 vaccine trials should seek worthwhile efficacy"]. The Lancet 396 (10253): 741–743. 12 September 2020. doi:10.1016/S0140-6736(20)31821-3. ISSN 0140-6736. PMID 32861315. "WHO recommends that successful vaccines should show an estimated risk reduction of at least one-half, with sufficient precision to conclude that the true vaccine efficacy is greater than 30%. This means that the 95% CI for the trial result should exclude efficacy less than 30%. Current US Food and Drug Administration guidance includes this lower limit of 30% as a criterion for vaccine licensure.". 
  25. "Neutralizing antibody levels are highly predictive of immune protection from symptomatic SARS-CoV-2 infection". Nature Medicine 27 (7): 1205–1211. May 2021. doi:10.1038/s41591-021-01377-8. ISSN 1546-170X. PMID 34002089. https://www.nature.com/articles/s41591-021-01377-8. 
  26. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "SARS-CoV-2 Vaccine-Induced Immune Thrombotic Thrombocytopenia"]. The New England Journal of Medicine 384 (23): 2254–2256. June 2021. doi:10.1056/NEJMe2106315. PMID 33861524. 
  27. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "COVID-19 vaccines and thrombosis with thrombocytopenia syndrome"]. Expert Review of Vaccines (Taylor and Francis Group) 20 (8): 1027–1035. August 2021. doi:10.1080/14760584.2021.1949294. PMID 34176415. 
  28. [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "Thrombotic Thrombocytopenia after ChAdOx1 nCov-19 Vaccination"]. The New England Journal of Medicine 384 (22): 2092–2101. June 2021. doi:10.1056/NEJMoa2104840. PMID 33835769. 
  29. (په 29 March 2021 باندې). Use of AstraZeneca COVID-19 vaccine in younger adults. (Utilisation du vaccin AstraZeneca contre la COVID-19 chez les jeunes adultes)
  30. "The Backstory: Vaccitech and its role in co-inventing the Oxford COVID-19 vaccine". Oxford Sciences Innovation. 23 November 2020. مؤرشف من الأصل في ۰۱ مې ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۲۵ مارچ ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  31. "COVID-19 Oxford Vaccine Trial". COVID-19 Oxford Vaccine Trial. مؤرشف من الأصل في ۲۸ نومبر ۲۰۲۰. د لاسرسي‌نېټه ۱۱ اپرېل ۲۰۲۰. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  32. Strasburg J, Woo S (21 October 2020). "Oxford Developed Covid Vaccine, Then Scholars Clashed Over Money". The Wall Street Journal. مؤرشف من الأصل في ۰۷ فبروري ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۲۸ جنوري ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  33. "Oxford Developed Covid Vaccine, Then Scholars Clashed Over Money". MSN. مؤرشف من الأصل في ۲۷ جنوري ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۱۳ مارچ ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  34. (په 26 June 2021 باندې). The Oxford vaccine: the trials and tribulations of a world-saving jab. The Guardian.
  35. (په 15 July 2020 باندې). Covid Vaccine Front-Runner Is Months Ahead of Her Competition. Bloomberg Businessweek.
  36. (په 23 November 2020 باندې). Bill Gates, the Virus and the Quest to Vaccinate the World. The New York Times.
  37. "They Pledged to Donate Rights to Their COVID Vaccine, Then Sold Them to Pharma". Kaiser Health News. 25 August 2020. مؤرشف من الأصل في ۰۷ فبروري ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۲۸ جنوري ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  38. "Oxford team to begin novel coronavirus vaccine research". University of Oxford. مؤرشف من الأصل في ۲۸ نومبر ۲۰۲۰. د لاسرسي‌نېټه ۰۲ جنوري ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  39. "Oxford team to begin novel coronavirus vaccine research". University of Oxford. 7 February 2020. مؤرشف من الأصل في ۲۸ نومبر ۲۰۲۰. د لاسرسي‌نېټه ۲۸ نومبر ۲۰۲۰. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  40. (په 15 April 2021 باندې). Oxford/AstraZeneca Covid vaccine research 'was 97% publicly funded'. The Guardian.
  41. "AstraZeneca takes next steps towards broad and equitable access to Oxford University's COVID-19 vaccine". www.astrazeneca.com. مؤرشف من الأصل في ۱۶ اپرېل ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۳۰ مارچ ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  42. "Oxford University's COVID-19 vaccine: next steps towards broad and equitable global access". University of Oxford. مؤرشف من الأصل في ۲۱ مارچ ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۳۰ مارچ ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  43. Coleman J (10 June 2020). "Final testing stage for potential coronavirus vaccine set to begin in July". The Hill. مؤرشف من الأصل في ۱۰ جنوري ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۱۱ جون ۲۰۲۰. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  44. Keown C. "U.S. gives AstraZeneca $1.2 billion to fund Oxford University coronavirus vaccine — America would get 300 million doses beginning in October". MarketWatch. مؤرشف من الأصل في ۲۶ جنوري ۲۰۲۱. د لاسرسي‌نېټه ۳۰ مارچ ۲۰۲۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)