د چین اوجاپان لومړۍ جګړه

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا

د چين او جاپان لومړۍ جګړه ( ۲۵ جولای ۱۸۹۴- ۱۷ اپرېل ۱۸۹۵) د کوینګ د نسب ( دا د شمال شرقي آسیا خلک وه چې چې ځانونه یې مانچوس بلل دهغوی ژبه، کلتور هویت، تاریخ د چين له خلکو جلا و چې چين یې هغه وخت ونیو چې چين د داخلې یاغیګریو له امله کمزوری شوی و)  د لړۍ او د جاپان د سترواکۍ تر منځ په پېل کې په کوریا باندې د نفوذ تر لاسه کولو لپاره را منځ ته شوه. له شپږو میاشتو څخه د ډېرې مودې لپاره د جاپان  له خوا په ځمکه او سمندر کې د ماتېدونکې  بریاوې اود کینګ له خوا  د ویهایوي د بندر له لاسه ورکولو د کینګ حکومت دې ته اړ کړ چې د کال ۱۸۹۵ د فبرورۍ په میاشت کې سولي لپاره غوښتنه وکړي.    [۱]

جګړې د کینګ له خوا د پوځ د عصري کولو او له خپل تمامیت څخه په دفاع کې ماته ثابته کړه په تېره کله چې دا ماته د جاپان له خوا د میجي  ( د میجی اعاده یوه سیاسی پېښه وه چې له مخې یې په عملي توګه قدرت د جاپان امپراطورۍ ته چې مشري یې میجې کوله ولېږدول شو) د بریالۍ بیا اعادې سره پرتله شي. په شرقي آسیا کې دا لومړۍ ځل و چې سیمه ایز تسلط له چين څخه جاپان ته ولېږدېد او د کینګ د سلسلې حیثییت  په چېن کې له کلاسیک سنت سره یوځای ستره ضربه وزغمله. د تابع دولت په توګه د کوریا له لاسه ورکول بې سابقه عمومي اعتراض راوپاراوه.او په چین کې دا ماته د یوشمېر سیاسی تحولاتو چې مشري یې سنیات سن ( چینایي انقلابي سیاست وال )  او کانګ یووی ( د کینګ په سلطنتي لړی کې سیاسی متفکر او سمونپال) کوله لامل شوچې دکال ۱۹۱۱ په انقلاب کې اوج ته ورسېدل او په پای کې د کینګ دسلسلي د تسلط د پای لامل شو.     [۲]

دا جګړه په چېن کې  معمولا د جیاوو د جګړې په نامه یادېږي او کال ۱۸۹۴ ته  چې د کلونو د ستني جنسیت سیستم د نومول کېدو په اساس اشاره شوې ده.   په جاپان کې د جاپان او کینګ جګړې په نامه او په کوریا کې د کینګ جاپان جګړې په نامه یادېږي. 

مخینه[سمول]

له دوو پېړیو وروسته د ایدو په دوره کې د شوګن په نامه نظامیانو تر تسلط لاندې د جاپان له خوا د انزوا پالیسي هغه وخت پای ته ورسېده چې په کال ۱۸۵۴ کې د کاناګاوا د کنوانسوین په واسطه جاپن سره تجارت پرانستل شو. په راتلونکې کلونو کې د میجې له بیا اعادې ( د میجی اعاده یوه سیاسی پېښه وه چې له مخې یې په عملي توګه قدرت د جاپان امپراطورۍ ته چې مشري یې میجې کوله ولېږدول شو) او د شوګونت ( دجاپان نظامي حکومت)  له زوال څخه وروسته چې  په کال ۱۸۶۸ کې را منځ ته شول د میجې نوی جوړ شوي حکومت په سمونو پیل وکړ  چې موخه یې د جاپان عصری کول او د حکومت مرکزي کول و. جاپانیانو ټولې نړۍ ته استاذي او زده کوونکې په دې موخه  ولېږل تر څو غربي علوم  اوهنرونه زده کړي او جاپان د غربې قدرتونو په څېر یو قدرت کړي. دې سمونونو جاپان له یو فیودالي حالت څخه  یو عصري صنعتي دولت ته واړاوه. په همدې موده کې د کینګ شاهي لړۍ هم د سیاسي او نظامي نظریو په اساس سمونونه پیل کړل خو بریالیتوب یې کم و.  [۳][۴]

په کوریا کې سیاست[سمول]

د کال ۱۸۶۴ په جنورۍ میاشت کې پا چا چولیونګ په داسې حال کې مړ شو چې کوم نارینه وارث یې نه درلود او د کوریا دسلطنت د وراثت د پروتوکول له مخې پاچا ګوجونګ په دولس کلنۍ کې تخت ته ورسېد . که څه هم پاچا ګوجونک د حکومت کولو لپاره خورا کوچنی وه خو د نوي پاچا پلار ها اونګ  (داونګن )یا د سترې محکمې رئیس شو او په کوریا یې د خپل زوی په نامه د نایب السلطنه په توګه یې واک چلاوه. په اصل کې  د داونګن اصطلاح هغه شخص ته کارول کېږي چې چې په واقعیت کې پا چا نه وي خو زوی یې تخت ته تر لاسه کړی وي. د قدرت له ترلاسه کولو وروسته داوېنګون په یو شمېر سمونونو پیل وکړ چې موخه یې د د یانګبان طبقې  په لګښت د سلطنت تقویه کول و. هغه همدا راز د انزوا غوښتنې پالیسي غوره کړه او مصمم و چې سلطنت له هرډول بهرنیو مفکورو څخه چې په ملت کې یې نفوذ کړی و پاک کړي. د کوریا په تاریخ کې  د پاچا نسبي خپلوانو ستر قدرت څخه خوند اخیست، په پایله کې داوینګون پوه شو چې هره راتلونکې نګور ( د زوی میرمن) به دهغه واک تهدید کړي، نو هغه هڅه وکړه چې خپلې واکمنۍ ته ممکنه ګواښ له پېښېدو څخه د خپل زوې لپاره د یوې نوې ملکې د ټاکلو له لارې چې هغه یوه یتیمه نجلی وه او د یونګ مین قبیلې پورې یې چې قدرت لرونکې سیاسي اړیکې یې نه درلودې مخنیوی وکړي.له ملکې مین  سره چې د ده نګور ( د زوی میرمن )  او شاهي میرمن وه داوینګون خپل قدرت په امن کې حس کړ. که څه هم کله چې هغه ملکه شوه نو خپل ټول خپلوان یې د پاچا په نامه  په نفوذ لرونکو موقفونو کې وګمارل. ملکې د داوینګن له سیاسي دښمنانو سره ځان متحد کړ او د کال ۱۸۷۳ تر وروستیو پورې هغې بشپړ نفوذ چمتو کړ او داوینګون یې د قدرت له ګدۍ لرې کړ. د کال ۱۸۷۳ په اکتوبر کې چې کله  د چیولک هیون  په نامه یو کانفیوشن عالم ( کانفیوشنیزم د چين د خلکو مفکوره وه چې یو څوک باید خپلې کورنۍ، ملګرو او واکمنانو ته ژمن و اوسئ تر څو تاسو سره همداسې عمل وشي) پاچا ګوجونګ ته یو یاداښت وړاندې کړ او ټینګار یې وکړ چې د خپل حق په اساس حکومت وکړي، ملکې مین له دې فرصت څخه استفاده وکړه او خپل خسر یې دې ته اړ کړ چې د نایب السلطنه له چوکۍ استعفا وکړي. د داونګون لرې کېدل د دې لامل شول چې کوریا د انزوا غوښتنې له پالیسۍ څخه لاس په سر شي.  [۵][۶][۷][۸]

د کوریا پرانستل[سمول]

د کال ۱۸۷۶ د فبرورۍ په ۲۶ د جاپانیانو او او کوریایانو تر منځ تر تقابل وروسته د ګانګهوا تړون لاسلیک شو چې کوریا یې د جاپان د تجارت لپاره پرانستله. په کال ۱۸۸۰ کې پاچا جاپان ته یوهیئت ولېږه چې مشري یې کیم هانګ جیپ چې د هغو اصلاحاتو څارونکی وه چې په جاپان کې رامنځ ته کېدل. په داسې حال کې په جاپان کې چینایي دپلومات هوانګ زونزین ته د (( د کوریا لپاره یوه ستراتيژي)) په نامه څېړنه وړاندې کړه. دې دپلومات کوریا له هغه ګواښ څخه خبره کړه چې روسانو له خوا کوریا ته متوجه و او سپارښتنه یې وکړه چې کوریا باید له جاپان سره دوستانه روابط وساتي چې په هغه وخت له اقتصادي اړخه  له دې ضعیف و چې فوری ګواښ به وي ، له چین سره هم له نژدې کار وکړي او له امریکا سره د روسیې د یوه رقیب په توګه ائتلاف جوړولو په لټه کې شي.  [۹][۱۰][۱۱]

په کال ۱۸۸۰ کې، د چين له توصیې په پېروۍ او رسومو سره له پريکون وروسته، پاچا ګوجونګ پرېکړه وکړه چې له امریکا سره دپلوماتيکې اړيکې جوړې کړي. له مذاکراتو وروسته چې  د چين د منځګړیتوب له لارې په تیانجین کې تر سره شول، د سولې، ښواړیکو، سوداګرۍ او بیړۍ چلیدنې یوتړون په رسمی توګه د کوریا او امریکا تر منځ  کال ۱۸۸۲ د مې په ۲۲ لاسلیک شو. دې تړون دوه مهم موضوعات را برسېره کړل چې لومړی یې په کوریا پورې دیوه مستقل ملت په توګه اړوند کېده. له امریکایانو سره د خبرو په مهال، چینایانو ټینګار کاوه چې تړون داسې یوه ماده لري چې کوریا په چېن پورې تړلی یو هیواد دی او د ډېر وخت لپاره د چين یو تابع هیواد و. خو امریکایانو په ټینګه له دې مادې سره مخالفت کاوه او استدلال یې کاوه چې له کوریا سره تړون باید د ګانګوا د تړون په اساس وي چې په هغه کې کوریا د یوه مستقل دولت په توګه  تصریح  شوی دی. بلاخره یوه جوړه رامنځ ته شوه چې له مخې یې شوفلیدت ( چینایی سیساتول)  او لي ( د کینګ د سلطتنی لړی یو سیاستوال) موافقه وکړه چې د کوریا پاچا به د امریکا ولسمشر د یوه لیک په واسطه خبروی چې کوریا د چین ته د یوه تابع دولت حیثیت لري. د امریکا او کوریا ترمنځ تړون د کوریا او نورو غربي دولتونو لپاره یو ماډل وګرځېد. کوریا له دې وروسته له برتانیا او جرمني سره ورته د سوداګرۍ او تجارت تړونونه د کال ۱۸۸۳ ، له روسیې او ايټالیا سره په کال  ۱۸۸۴ او له فرانسې سره په کال ۱۸۸۶ کې لاسلیک کړل او بلاخره له نورو اروپایي هیوادونو سره  هم تجارتي تړونونه عقد شول.  [۱۲][۱۳][۱۴]

سرچينې[سمول]

  1. Kim, Samuel S. (2006). The Two Koreas and the Great Powers. Cambridge University Press. د کتاب پاڼې 2. doi:10.1017/cbo9780511510496. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-521-66899-6. Japan was at the forefront of hegemonic wars in a quest to extend the Japanese hegemony over Korea to the entire Asia-Pacific region – the Sino–Japanese War of 1894–95 to gain dominance in Korea. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  2. Paine 2003، م. 3.
  3. Jansen 2002، م. 335.
  4. Jansen 2002، م. 343.
  5. Kim 2012، م. 285.
  6. Kim 2012، م. 284.
  7. Kim 2012، م. 281.
  8. Kim 2012، م. 279.
  9. Seth 2011، مم. 234–235.
  10. Seth 2011، م. 235.
  11. Seth 2011، م. 234.
  12. Kim 2012، م. 289.
  13. Kim 2012، م. 288.
  14. Kim 2012، م. 287.