منځپانگې ته ورتلل

د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲

وېبتړنې سمول
د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا

دا لیکنه د هغه وېروس په اړ ده، چې د COVID-19  لامل کېږي. د دغه وېروس په اړه،SARS-CoV-1    لیکنې ته ورشئ. (SARS) یا سارس د (Severe acute respiratory syndrome)  مخفف دی.[۱][۲]

د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲ (SARS-Cov-2) هغه وېروس دی، چې د COVID-19 (د ۲۰۱۹ز کال کرونا وبا) لامل کېږي. تنفسي ناروغي هم له دغه وېروس رامنځته شوه.[۳]

دغه وېروس مخکې موقتي نوم درلود، چې د ۲۰۱۹زکال  نوی کرونا وېروس (2019-nCoV) او هم د انساني کرونا وېروس (HCoV-19 or hCoV-19) په نامه یاد شوی دی. دا وېروس په لومړي ځل د چین په اوهان او هوبي ښارونو کې راڅرګند شو. د روغتیا نړیوال سازمان د ۲۰۲۰ز کال د جنورۍ په ۳۰مه د عامې روغتیا لپاره بېړنی حالت اعلان کړ او د ۲۰۲۰ز د مارچ په ۱۱مه یې وبا اعلان کړه.

(SARS-Cov-2) یو رشته یي RNA وېروس دی، چې مثبت حس لري او په انسانانو کې ساري دی. د امریکا د روغتیا ملي انسټیټیوټ تشرېح کړه، چې دا د (SARS-CoV-1) ځایناستی دی او دا هغه وېروس دی، چې د (2002–2004 SARS) د خپرېدا لامل شوی دی.

(SARS-Cov-2) د شدید تنفسي سندروم اړوند وېروس دی. داسې انګېرل کېږي، چې زونټیک اصل لري او له بټ (څنڅلوکی) کرونا وېروس (د وېروس یوه بڼه) سره جنیټیکي (ارثي) ورته والی لري، چې ښایي له بټ وېروس نه منځ ته راغلی وي. په دې اړه څېړنې روانې دي، چې ایا (SARS-Cov-2) په مستقیم ډول له بټ نه سرچینه اخلي او که په غیر مستقیم ډول له منځنیو کوربنو څخه. دغه وېروس، لږ جنټیکي توپیر لري او دا په ګوته کوي، کومه وبا چې انسانانو ته (SARS-Cov-2) ورپېژني ښایي د ۲۰۱۹ز کال په پای کې پېښه شوې وي.

د اېپیډیمولوژیک مطالعات دا اټکلوي، چې د ۲۰۱۹ز کال له ډسېمبره تر د ۲۰۲۰ز کال سپټمبر پورې، هر وېروس په اوسط ډول له ۲.۴ نه تر ۳.۴ پورې نوي وېروسونه جوړوي، دا په هغو ټولنو کې رامنځته کېږي، چې هېڅ غړی یې معافیت نه لري او د مخنیوي لپاره یې تدابیر نه نیسي. وېروس لومړی په خلکو کې د نږدې تماس له لارې او تر منځ یې د تنفسي څاڅکو له لارې، چې د خبرو کولو او سا اېستلو په وخت کې رابهر کېږي او همدارنګه د ټوخي او پرنجي په واسطه خپرېږي. ډېرځلې د انجیوټینسین۲ بدل انزایم (ACE2)، چې غشایي پروټین دی او د رنین- انجیوټینسین سیسټم تنظیموي ورسره یو ځای کېږي او د انسان حجرو ته ننوځي.[۴][۵][۶][۷]

اصطلاح پوهنه

[سمول]

دا اصطلاحات د نوي یا اوسني کرونا وېروس "2019-nCoV" په اړه دي.

د چین په اوهان کې د کرونا وېروس لپاره بېلابېل نومونه وکارول شول، د مختلفو سرچینو له خوا ورته د (کرونا وېروس) یا (ووهان کرونا) وېروس نومونه وټاکل شول. د ۲۰۲۰ز کال په جنورۍ کې د روغتیا نړیوال سازمان ورته د (۲۰۱۹ز ناول(نوی) کرونا وېروس) نوم وړاندیز کړ. په ۲۰۱۵ز کال کې WHO یا د روغتیا نړیوال سازمان، دغه وېروس ته د نومونې لپاره له جغرافیایي موقعیتونو، د څارویو له ډولونو یا د خلکو له ګروپونو نه ډډه وکړه.[۸]

د وېروسونو د ډلبندۍ نړیوالې کمېټې، د ۲۰۲۰ز کال د فبرورۍ په ۱۱مه دغه وېروس ته د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲ یا (SARS-Cov-2) نوم غوره کړ. WHO ، ځینې وخت له سارس ناروغۍ سره د ګډوډۍ د مخنیوي لپاره -19 COVID د (SARS-Cov-2) پر ځای یادوي او د ۱۹- HCoV نوم یې په ځینو څېړنیزو مقالو کې شامل شوی.

-19 COVID ته د (اوهان وېروس) نوم ورکول د WHO له خوا خطرناک او د کلیفورنیا پوهنتون په برکلي کې د اسیایي امریکايي مطالعاتو د استاد هاروي ډونګ له خوا د بېګانه پرستۍ په توګه تشرېح شو.[۹][۱۰][۱۱]

د -19 COVID لېږد

[سمول]

انسان ته له انسانه د (SARS-Cov-2) لېږد، د ۲۰۲۰ز کال د جنورۍ په شلمه د کووېډ۱۹ وبا پر مهال تایید شو. په پیل کې داسې انګېرل کېدل، چې دا وېروس د ټوخي او پرنجي له لارې د شاوخوا ۱.۸مترو (۶فوټه) په واټن کې سرایت کوي.

د لیزري نور ((Laser light تجربې ښيي، چې خبرې کول د لېږد یو بل حالت دی او دا حالت په کور دننه له لږ هوایي جریان سره کم تر څېړنې لاندې نیول شوی. نورو څېړنو ښودلې، چې دغه وېروس ښایي په هوا کې هم وي او د تنفسي څاڅکو له لارې هم لېږدول کېږي. له انسانه انسان ته د لېږد په لړ کې، له ۲۰۰ نه تر ۸۰۰ پورې (SARS-Cov-2) وېروسونه اټکلېږي، ترڅو یو نوی وېروس جوړ کړي.

د تنفسي څاڅکو لېږد پر حیاتي خوندیتوب اغېزې لري؛ ځکه په لابراتوار کې پر نوو وېروسونو کار کول د خطر له ګواښ سره مخ دی، پر ایروسول بېلابېلې لابراتواري څېړنې کېږي، او دا د اندېښنې وړ ده، چې ایروسول سمدلاسه نه پېژندل کېږي، ښایي پر نورو علمي پرسونلونو هم اغېزې وکړي.

له ککړو سیمو سره نامستقیم تماس هم د وېروس د لېږد لامل دی، لومړنۍ څېړنې ښیي، چې دغه وېروس ښایي پر پلاسټیک (پولي پروپیلین) او اوسپنې (AISI 304) تر دریوو ورځو پورې ژوندی پاتې شي، خو پر کاغذ تر یوې ورځې او پر مس تر څلورو ساعتونو پورې ژوندی نه پاتې کېږي. وېروس د سابون په واسطه له منځه ځي، د اخته کسانو په اطراحیه موادو او مني کې وېروسي RNA موندل کېږي.

په دغې بې فعالیته دوره کې پر وېروس د اخته کېدو کچه نامعلومه ده، خو څېړنو ښودلې، چې وېروس ستوني ته له ننوتو څلور ورځې وروسته خطرناک کېږي یا په لومړۍ اونۍ کې کمېږي.

د SARS-CoV-2 RNA  زوکام وخت د نښو تر پیل وروسته له دریو نه تر ۴۶ ورځو پورې وي.

د شمالي کارولینا پوهنتون د څېړونکو له خوا یوه څېړنه وشوه، چې د پوزې سوري د وېروس اصلي ځای دی او وېروس په SARS-CoV-2 پاټوجینس کې، د سا کښلو په مټ سږو ته انتقالېږي.

مطالعاتو یو لړ حیوانات پېژندلي، چې پر SARS-CoV-2 وېروس اخته دي، لکه پیشوګانې، موږکان، صحرایي موږکان، د اوبو سپي، ریکون سپي (چې ونو ته خېژي) د مېوو بټ (اسمان څکالی) (بټ؛ موږک ډوله حیوان) او سویان. ځینو موسسو مشوره ورکړې، هغه کسان چې په SARS-CoV-2 اخته دي له څارویوو سره دې خپل تماس محدود کړي.

ذخیره او سرچینه

[سمول]

د SARS-CoV-2  لومړني پېژندل شوي وېروسونه د چین په اوهان کې کشف شول. انسانانو ته د وېروس د لېږد اصلي سرچینه ناپېژانده پاتې ده او دا هم نامعلومه ده، چې دغه وېروس له سپیلوور پېښې نه مخکې که وروسته وبایي شو، ځکه زیاتره لومړني اخته کسان د هوانان د سمندري خوړو مارکېټ کارکوونکي ول؛ نو وړاندیز شوی، چې ښایي دغه وېروس له بازاره سرچینه اخیستې وي. په هر حال، نورې څېړنې وایي: ښایي دا وېروس سیلانیانو(ټورېسټانو) بازار ته راوړی وي، چې د وېروس د چټک پرمختګ لامل شو.

فیلوجینټیک او ډلبندي (ټکسونومي)

[سمول]

SARS-CoV-2  د ویرسونو په لویې کورنۍ پورې اړه لري، چې د کرونا وېروس په نامه پېژندل کېږي. دا د مثبت حس په لرلو، د RNA له یوې خطي برخې سره یو رشته یي RNA وېروس دی.

کرونا وېروس د انسانانو او mammals په ګډون نور څاروي او الوتونکي هم اخته کوي. انساني کرونا وېروسونه له زوکامه نیولې تر تنفسي سنډروم پورې، چې د مړینې کچه یې ۳۴سلنه ده، رامنځته کړي. SARS-CoV-2 تر (229E, NL63, OC43, HKU1, MERS-CoV, ( وېروس وروسته اووم پېژندل شوی وېروس دی، چې خلک پرې اخته کېږي.

فیلوجینټیک ونه

[سمول]

SARS-CoV-2 او اړوند کرونا وېروسونه د ټولو جینومونو پر اساس یوه فیلوجینټیک ونه ده. د دغه وېروس په زرګونو ډولونه شته، چې په ډېرو لویو کلېډونو وېشل کېدای شي. Nextstrain ډولونه پر پینځو کلېډونو ویشي (19A, 19B, 20A, 20B, and 20C) په داسې حال کې، چې GISAID یې پر اووو کلېډونو وېشي (L,O,V,S,G,GH,GR).

د SARS-CoV-2  نور ډولونه د ۲۰۲۰ز کال په وروستیو کې راڅرګند شول، د روغتیا نړیوال سازمان په اوس مهال کې د اندېښنې وړ پینځه نور ډولونه پېژندلي، چې دا دي:

الفا: د B.1. 1. 7 له نسله دی، چې په انګلستان کې د ۲۰۲۰ز کال په سپیټمبر کې راڅرګند شو. دا ډول د وېروس د لېږد ډېر ځواک لري.

بېټا: دB.1.351  له نسله دی، چې په سویلي افریقا کې د ۲۰۲۰ز کال په مې کې راڅرګند شو. د وېروس لېږد پیاوړی کوي او انټي جیني بدلونونه رامنځته کوي، چې د عامې روغتیا چارواکو یې پر نورو واکسینونو د اغېز خبرداری ورکړ.

ګاما: د   P. 1له نسله دی. په برازیل کې د ۰۲۰ز کال په نومبر کې راڅرګند شو، دا هم انټي جیني بدلونونه رامنځته کوي او پر واکسینونو یې د اغېز اندېښنه ښودل شوې.

ډیلټا: د B.1.617.2 له نسله دی. په برازیل کې د ۲۰۲۰ز کال په اکټوبر کې راڅرګند شو. انټي جیني بدلونونه رامنځته کوي او د لېږد د ډېروالي شواهد یې شته دي.

اومیکرون: د B.1.1.529  له نسله دی. په بوټسوانا کې د ۲۰۲۱ز کال په نومبر کې راڅرګند شو.

شپږ نور ډولونه یې د روغتیا نړیوال سازمان له خوا تر څېړنې لاندې دي او پینځم کلسټر یې په ډنمارک کې د اوبو په سپي کې راڅرګند شو، چې د ساده مرګ په کمپاین کې کابو ټول له منځه ولاړل.

سرچینې

[سمول]
  1. ↑ Surveillance case definitions for human infection with novel coronavirus (nCoV): interim guidance v1, January 2020 (Report). World Health Organization. January 2020. hdl:10665/330376. WHO/2019-nCoV/Surveillance/v2020.1.
  2. ↑ "About Novel Coronavirus (2019-nCoV)". United States Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 11 February 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 11 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 25 February 2020.
  3. ↑ "hCoV-19 Database". China National GeneBank. خوندي شوی له اصلي څخه په 17 June 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 2 June 2020.
  4. ↑ Billah MA, Miah MM, Khan MN (11 November 2020). "Reproductive number of coronavirus: A systematic review and meta-analysis based on global level evidence". PLOS ONE. 15 (11): e0242128. Bibcode:2020PLoSO..1542128B. doi:10.1371/journal.pone.0242128. PMC 7657547. PMID 33175914.
  5. ↑ "How Coronavirus Spreads Archived 3 April 2020 at the Wayback Machine.",Centers for Disease Control and Prevention, Retrieved 14 May 2021.
  6. ↑ "Coronavirus disease (COVID-19): How is it transmitted? Archived 15 October 2020 at the Wayback Machine.",World Health Organization
  7. ↑ Zhao P, Praissman JL, Grant OC, Cai Y, Xiao T, Rosenbalm KE, et al. (October 2020). "Virus-Receptor Interactions of Glycosylated SARS-CoV-2 Spike and Human ACE2 Receptor". Cell Host & Microbe. 28 (4): 586–601.e6. doi:10.1016/j.chom.2020.08.004. PMC 7443692. PMID 32841605.
  8. ↑ Fox D (January 2020). "What you need to know about the novel coronavirus". Nature. doi:10.1038/d41586-020-00209-y. PMID 33483684. S2CID 213064026.
  9. ↑ https://www.nea.org/advocating-for-change/new-from-nea/hate-and-bias-covid-19 “It’s racist and it creates xenophobia,” University of California at Berkeley Asian American studies lecturer Harvey Dong told The Washington Post. “It’s a very dangerous situation.”
  10. ↑ https://thehill.com/homenews/administration/488479-who-official-warns-against-calling-it-chinese-virus-says-there-is-no?rl=1 Ryan is not the first WHO official to push back against the phrase. Director-General Tedros Adhanom Ghebreyesus said earlier this month that the term is “painful to see” and “more dangerous than the virus itself.”
  11. ↑ Gover AR, Harper SB, Langton L (July 2020). "Anti-Asian Hate Crime During the COVID-19 Pandemic: Exploring the Reproduction of Inequality". American Journal of Criminal Justice. 45 (4): 1–21. doi:10.1007/s12103-020-09545-1. PMC 7364747. PMID 32837171.
  12. Cohen J (January 2020). "Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally". Science. doi:10.1126/science.abb0611. S2CID 214574620.
  13. Giovanetti M, Benedetti F, Campisi G, Ciccozzi A, Fabris S, Ceccarelli G, et al. (January 2021). "Evolution patterns of SARS-CoV-2: Snapshot on its genome variants". Biochemical and Biophysical Research Communications. 538: 88–91. doi:10.1016/j.bbrc.2020.10.102. PMC 7836704. PMID 33199021. S2CID 226988090.
  14. Hu B, Guo H, Zhou P, Shi ZL (March 2021). "Characteristics of SARS-CoV-2 and COVID-19". Nature Reviews. Microbiology. 19 (3): 141–154. doi:10.1038/s41579-020-00459-7. PMC 7537588. PMID 33024307.
  15. Lu R, Zhao X, Li J, Niu P, Yang B, Wu H, et al. (February 2020). "Genomic characterisation and epidemiology of 2019 novel coronavirus: implications for virus origins and receptor binding". Lancet. 395 (10224): 565–574. doi:10.1016/S0140-6736(20)30251-8. PMC 7159086. PMID 32007145.
  16. Chen N, Zhou M, Dong X, Qu J, Gong F, Han Y, et al. (February 2020). "Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study". Lancet. 395 (10223): 507–513. doi:10.1016/S0140-6736(20)30211-7. PMC 7135076. PMID 32007143.
  17. Huang C, Wang Y, Li X, Ren L, Zhao J, Hu Y, et al. (February 2020). "Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China". Lancet. 395 (10223): 497–506. doi:10.1016/S0140-6736(20)30183-5. PMC 7159299. PMID 31986264.
  18. Benvenuto D, Giovanetti M, Ciccozzi A, Spoto S, Angeletti S, Ciccozzi M (April 2020). "The 2019-new coronavirus epidemic: Evidence for virus evolution". Journal of Medical Virology. 92 (4): 455–459. doi:10.1002/jmv.25688. PMC 7166400. PMID 31994738.
  19. Cyranoski D (March 2020). "Mystery deepens over animal source of coronavirus". Nature. 579 (7797): 18–19. Bibcode:2020Natur.579...18C. doi:10.1038/d41586-020-00548-w. PMID 32127703.
  20. Zhou P, Yang XL, Wang XG, Hu B, Zhang L, Zhang W, et al. (March 2020). "A pneumonia outbreak associated with a new coronavirus of probable bat origin". Nature. 579 (7798): 270–273. Bibcode:2020Natur.579..270Z. doi:10.1038/s41586-020-2012-7. PMC 7095418. PMID 32015507.
  21. "Bat SARS-like coronavirus isolate bat-SL-CoVZC45, complete genome". National Center for Biotechnology Information (NCBI). 15 February 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 4 June 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 15 February 2020.
  22. "Bat SARS-like coronavirus isolate bat-SL-CoVZXC21, complete genome". National Center for Biotechnology Information (NCBI). 15 February 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 4 June 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 15 February 2020.
  23. "Bat coronavirus isolate RaTG13, complete genome". National Center for Biotechnology Information (NCBI). 10 February 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 15 May 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 5 March 2020.
  24. Eschner K (28 January 2020). "We're still not sure where the Wuhan coronavirus really came from". Popular Science. خوندي شوی له اصلي څخه په 30 January 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 30 January 2020.
  25. Andersen KG, Rambaut A, Lipkin WI, Holmes EC, Garry RF (April 2020). "The proximal origin of SARS-CoV-2". Nature Medicine. 26 (4): 450–452. doi:10.1038/s41591-020-0820-9. PMC 7095063. PMID 32284615.
  26. Robson F, Khan KS, Le TK, Paris C, Demirbag S, Barfuss P, et al. (August 2020). "Coronavirus RNA Proofreading: Molecular Basis and Therapeutic Targeting [published correction appears in Mol Cell. 2020 Dec 17;80(6):1136-1138]". Molecular Cell. 79 (5): 710–727. doi:10.1016/j.molcel.2020.07.027. PMC 7402271. PMID 32853546.
  27. Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) (PDF) (Report). World Health Organization (WHO). 24 February 2020. خوندي شوی (PDF) له اصلي څخه په 29 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 5 March 2020.
  28. Xiao K, Zhai J, Feng Y, Zhou N, Zhang X, Zou JJ, et al. (July 2020). "Isolation of SARS-CoV-2-related coronavirus from Malayan pangolins". Nature. 583 (7815): 286–289. Bibcode:2020Natur.583..286X. doi:10.1038/s41586-020-2313-x. PMID 32380510. S2CID 218557880.
  29. Yu WB, Tang GD, Zhang L, Corlett RT (May 2020). "Decoding the evolution and transmissions of the novel pneumonia coronavirus (SARS-CoV-2 / HCoV-19) using whole genomic data". Zoological Research. 41 (3): 247–257. doi:10.24272/j.issn.2095-8137.2020.022. PMC 7231477. PMID 32351056.
  30. Zhao J, Cui W, Tian BP (2020). "The Potential Intermediate Hosts for SARS-CoV-2". Frontiers in Microbiology. 11: 580137. doi:10.3389/fmicb.2020.580137. PMC 7554366. PMID 33101254.
  31. Zhou H, Ji J, Chen X, Bi Y, Li J, Wang Q, et al. (August 2021). "Identification of novel bat coronaviruses sheds light on the evolutionary origins of SARS-CoV-2 and related viruses". Cell. 184 (17): 4380–4391.e14. doi:10.1016/j.cell.2021.06.008. PMC 8188299. PMID 34147139.
  32. Alm E, Broberg EK, Connor T, Hodcroft EB, Komissarov AB, Maurer-Stroh S, et al. (August 2020). "Geographical and temporal distribution of SARS-CoV-2 clades in the WHO European Region, January to June 2020". Euro Surveillance. 25 (32). doi:10.2807/1560-7917.ES.2020.25.32.2001410. PMC 7427299. PMID 32794443.
  33. Anfinrud P, Stadnytskyi V, Bax CE, Bax A (May 2020). "Visualizing Speech-Generated Oral Fluid Droplets with Laser Light Scattering". The New England Journal of Medicine. 382 (21): 2061–2063. doi:10.1056/NEJMc2007800. PMC 7179962. PMID 32294341.
  34. Asadi S, Bouvier N, Wexler AS, Ristenpart WD (2 June 2020). "The coronavirus pandemic and aerosols: Does COVID-19 transmit via expiratory particles?". Aerosol Science and Technology. 54 (6): 635–638. Bibcode:2020AerST..54..635A. doi:10.1080/02786826.2020.1749229. PMC 7157964. PMID 32308568. It is unclear which of these mechanisms plays a key role in transmission of COVID-19. Much airborne disease research prior to the current pandemic has focused on 'violent' expiratory events like sneezing and coughing
  35. Yong E (20 March 2020). "Why the Coronavirus Has Been So Successful". The Atlantic. خوندي شوی له اصلي څخه په 20 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 20 March 2020.
  36. Beeching NJ, Fletcher TE, Fowler R (22 May 2020). "BMJ Best Practice: Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)" (PDF). BMJ (in انګليسي). خوندي شوی (PDF) له اصلي څخه په 13 June 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 25 May 2020.
  37. Goldstein J (6 April 2020). "Bronx Zoo Tiger Is Sick with the Coronavirus". The New York Times. خوندي شوی له اصلي څخه په 9 April 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 10 April 2020.
  38. Wang K, Chen W, Zhang Z, Deng Y, Lian JQ, Du P, et al. (December 2020). "CD147-spike protein is a novel route for SARS-CoV-2 infection to host cells". Signal Transduction and Targeted Therapy. 5 (1): 283. bioRxiv 10.1101/2020.03.14.988345. doi:10.1038/s41392-020-00426-x. PMC 7714896. PMID 33277466. S2CID 214725955.
  39. "If You Have Animals—Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)". Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (in American English). 13 April 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 1 April 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 16 April 2020.
  40. "Healthcare Professionals: Frequently Asked Questions and Answers". United States Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 11 February 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 14 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 15 February 2020.
  41. "How COVID-19 Spreads". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 27 January 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 28 January 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 29 January 2020.
  42. Aronson JK (25 March 2020). "Coronaviruses – a general introduction". Centre for Evidence-Based Medicine, Nuffield Department of Primary Care Health Sciences, University of Oxford. خوندي شوی له the original on 22 May 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 24 May 2020.
  43. Chan JF, Yuan S, Kok KH, To KK, Chu H, Yang J, et al. (February 2020). "A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster". Lancet. 395 (10223): 514–523. doi:10.1016/S0140-6736(20)30154-9. PMC 7159286. PMID 31986261.
  44. Coronaviridae Study Group of the International Committee on Taxonomy of Viruses (April 2020). "The species Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus: classifying 2019-nCoV and naming it SARS-CoV-2". Nature Microbiology. 5 (4): 536–544. doi:10.1038/s41564-020-0695-z. PMC 7095448. PMID 32123347.
  45. "Naming the coronavirus disease (COVID-2019) and the virus that causes it". World Health Organization. خوندي شوی له اصلي څخه په 28 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 14 December 2020. ICTV announced "severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2)" as the name of the new virus on 11 February 2020. This name was chosen because the virus is genetically related to the coronavirus responsible for the SARS outbreak of 2003. While related, the two viruses are different.
  46. "Naming the coronavirus disease (COVID-2019) and the virus that causes it". World Health Organization. خوندي شوی له اصلي څخه په 28 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 14 December 2020. From a risk communications perspective, using the name SARS can have unintended consequences in terms of creating unnecessary fear for some populations. ... For that reason and others, WHO has begun referring to the virus as "the virus responsible for COVID-19" or "the COVID-19 virus" when communicating with the public. Neither of these designations کينډۍ:Sic intended as replacements for the official name of the virus as agreed by the ICTV.
  47. Zamorano Cuervo N, Grandvaux N (November 2020). "ACE2: Evidence of role as entry receptor for SARS-CoV-2 and implications in comorbidities". eLife. 9. doi:10.7554/eLife.61390. PMC 7652413. PMID 33164751.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  48. de Oliveira PM, Mesquita LC, Gkantonas S, Giusti A, Mastorakos E (January 2021). "Evolution of spray and aerosol from respiratory releases: theoretical estimates for insight on viral transmission". Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences. 477 (2245): 20200584. Bibcode:2021RSPSA.47700584D. doi:10.1098/rspa.2020.0584. PMC 7897643. PMID 33633490. S2CID 231643585.
  49. "Anatomy of a Killer: Understanding SARS-CoV-2 and the drugs that might lessen its power". The Economist. 12 March 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 14 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 14 March 2020.
  50. "The coronavirus spreads racism against—and among—ethnic Chinese". The Economist. 17 February 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 17 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 17 February 2020.
  51. El Sahly HM. "Genomic Characterization of the 2019 Novel Coronavirus". The New England Journal of Medicine. خوندي شوی له اصلي څخه په 17 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 9 February 2020.
  52. Boseley S, McCurry J (30 January 2020). "Coronavirus deaths leap in China as countries struggle to evacuate citizens". The Guardian. خوندي شوی له اصلي څخه په 6 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 10 March 2020.
  53. Mandelbaum RF (19 February 2020). "Scientists Create Atomic-Level Image of the New Coronavirus's Potential Achilles Heel". Gizmodo. خوندي شوی له اصلي څخه په 8 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 13 March 2020.
  54. Hoffmann M, Kleine-Weber H, Schroeder S, Krüger N, Herrler T, Erichsen S, et al. (April 2020). "SARS-CoV-2 Cell Entry Depends on ACE2 and TMPRSS2 and Is Blocked by a Clinically Proven Protease Inhibitor". Cell. 181 (2): 271–280.e8. doi:10.1016/j.cell.2020.02.052. PMC 7102627. PMID 32142651.
  55. Hou YJ, Okuda K, Edwards CE, Martinez DR, Asakura T, Dinnon KH, et al. (July 2020). "SARS-CoV-2 Reverse Genetics Reveals a Variable Infection Gradient in the Respiratory Tract". Cell. 182 (2): 429–446.e14. doi:10.1016/j.cell.2020.05.042. PMC 7250779. PMID 32526206.
  56. Huang P (22 January 2020). "How Does Wuhan Coronavirus Compare with MERS, SARS and the Common Cold?". NPR. خوندي شوی له اصلي څخه په 2 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 3 February 2020.
  57. Kessler G (17 April 2020). "Trump's false claim that the WHO said the coronavirus was 'not communicable'". The Washington Post. خوندي شوی له the original on 17 April 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 17 April 2020.
  58. Klompas M, Baker MA, Rhee C (August 2020). "Airborne Transmission of SARS-CoV-2: Theoretical Considerations and Available Evidence". JAMA. 324 (5): 441–442. doi:10.1001/jama.2020.12458. PMID 32749495. S2CID 220500293. Investigators have demonstrated that speaking and coughing produce a mixture of both droplets and aerosols in a range of sizes, that these secretions can travel together for up to 27 feet, that it is feasible for SARS-CoV-2 to remain suspended in the air and viable for hours, that SARS-CoV-2 RNA can be recovered from air samples in hospitals, and that poor ventilation prolongs the amount of time that aerosols remain airborne.
  59. Koyama T, Platt D, Parida L (July 2020). "Variant analysis of SARS-CoV-2 genomes". Bulletin of the World Health Organization. 98 (7): 495–504. doi:10.2471/BLT.20.253591. PMC 7375210. PMID 32742035. We detected in total 65776 variants with 5775 distinct variants.
  60. Kuo L (21 January 2020). "China confirms human-to-human transmission of coronavirus". The Guardian. خوندي شوی له اصلي څخه په 22 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 18 April 2020.
  61. To KK, Tsang OT, Leung WS, Tam AR, Wu TC, Lung DC, et al. (May 2020). "Temporal profiles of viral load in posterior oropharyngeal saliva samples and serum antibody responses during infection by SARS-CoV-2: an observational cohort study". The Lancet. Infectious Diseases. 20 (5): 565–574. doi:10.1016/S1473-3099(20)30196-1. PMC 7158907. PMID 32213337.
  62. Ledford H (September 2020). "Coronavirus reinfections: three questions scientists are asking". Nature. 585 (7824): 168–169. doi:10.1038/d41586-020-02506-y. PMID 32887957. S2CID 221501940.
  63. Letko M, Marzi A, Munster V (April 2020). "Functional assessment of cell entry and receptor usage for SARS-CoV-2 and other lineage B betacoronaviruses". Nature Microbiology. 5 (4): 562–569. doi:10.1038/s41564-020-0688-y. PMC 7095430. PMID 32094589.
  64. Lewis D (July 2020). "Mounting evidence suggests coronavirus is airborne - but health advice has not caught up". Nature. 583 (7817): 510–513. Bibcode:2020Natur.583..510L. doi:10.1038/d41586-020-02058-1. PMID 32647382. S2CID 220470431.
  65. Li JY, You Z, Wang Q, Zhou ZJ, Qiu Y, Luo R, Ge XY (March 2020). "The epidemic of 2019-novel-coronavirus (2019-nCoV) pneumonia and insights for emerging infectious diseases in the future". Microbes and Infection. 22 (2): 80–85. doi:10.1016/j.micinf.2020.02.002. PMC 7079563. PMID 32087334.
  66. Rettner R (21 January 2021). "Talking is worse than coughing for spreading COVID-19 indoors". livescience.com (in انګليسي). ترلاسه‌کېدو نېټه 23 January 2021. In one modeled scenario, the researchers found that after a short cough, the number of infectious particles in the air would quickly fall after 1 to 7 minutes; in contrast, after speaking for 30 seconds, only after 30 minutes would the number of infectious particles fall to similar levels; and a high number of particles were still suspended after one hour. In other words, a dose of virus particles capable of causing an infection would linger in the air much longer after speech than a cough. (In this modeled scenario, the same number of droplets were admitted during a 0.5-second cough as during the course of 30 seconds of speech.)
  67. Machhi J, Herskovitz J, Senan AM, Dutta D, Nath B, Oleynikov MD, et al. (September 2020). "The Natural History, Pathobiology, and Clinical Manifestations of SARS-CoV-2 Infections". Journal of Neuroimmune Pharmacology. 15 (3): 359–386. doi:10.1007/s11481-020-09944-5. PMC 7373339. PMID 32696264.
  68. Gibbens S (18 March 2020). "Why soap is preferable to bleach in the fight against coronavirus". National Geographic. خوندي شوی له اصلي څخه په 2 April 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 2 April 2020.
  69. Letko M, Marzi A, Munster V (April 2020). "Functional assessment of cell entry and receptor usage for SARS-CoV-2 and other lineage B betacoronaviruses". Nature Microbiology. 5 (4): 562–569. doi:10.1038/s41564-020-0688-y. PMC 7095430. PMID 32094589.
  70. Wölfel R, Corman VM, Guggemos W, Seilmaier M, Zange S, Müller MA, et al. (May 2020). "Virological assessment of hospitalized patients with COVID-2019". Nature. 581 (7809): 465–469. Bibcode:2020Natur.581..465W. doi:10.1038/s41586-020-2196-x. PMID 32235945.
  71. He X, Lau EH, Wu P, Deng X, Wang J, Hao X, et al. (May 2020). "Temporal dynamics in viral shedding and transmissibility of COVID-19". Nature Medicine. 26 (5): 672–675. doi:10.1038/s41591-020-0869-5. PMID 32296168.
  72. Edwards E (25 January 2020). "How does coronavirus spread?". NBC News. خوندي شوی له اصلي څخه په 28 January 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 13 March 2020.
  73. Holshue ML, DeBolt C, Lindquist S, Lofy KH, Wiesman J, Bruce H, et al. (March 2020). "First Case of 2019 Novel Coronavirus in the United States". The New England Journal of Medicine. 382 (10): 929–936. doi:10.1056/NEJMoa2001191. PMC 7092802. PMID 32004427.
  74. van Doremalen N, Bushmaker T, Morris DH, Holbrook MG, Gamble A, Williamson BN, et al. (April 2020). "Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1". The New England Journal of Medicine. 382 (16): 1564–1567. doi:10.1056/NEJMc2004973. PMC 7121658. PMID 32182409.
  75. "Phylogeny of SARS-like betacoronaviruses". nextstrain. خوندي شوی له اصلي څخه په 20 January 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 18 January 2020.
  76. "New coronavirus stable for hours on surfaces". National Institutes of Health (NIH) (in انګليسي). NIH.gov. 17 March 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 23 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 4 May 2020.
  77. "Novel coronavirus structure reveals targets for vaccines and treatments". National Institutes of Health (NIH). 2 March 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 1 April 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 3 April 2020.
  78. Nogrady B (November 2020). "What the data say about asymptomatic COVID infections". Nature. 587 (7835): 534–535. Bibcode:2020Natur.587..534N. doi:10.1038/d41586-020-03141-3. PMID 33214725.
  79. Mandavilli A (4 July 2020). "239 Experts With One Big Claim: The Coronavirus Is Airborne – The W.H.O. has resisted mounting evidence that viral particles floating indoors are infectious, some scientists say. The agency maintains the research is still inconclusive". The New York Times. خوندي شوی له اصلي څخه په 17 November 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 5 July 2020.
  80. Zimmer C (26 February 2021). "The Secret Life of a Coronavirus - An oily, 100-nanometer-wide bubble of genes has killed more than two million people and reshaped the world. Scientists don't quite know what to make of it". خوندي شوی له اصلي څخه په 27 February 2021. ترلاسه‌کېدو نېټه 28 February 2021.
  81. Harmon A (4 March 2020). "We Spoke to Six Americans with Coronavirus". The New York Times. خوندي شوی له اصلي څخه په 13 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 16 March 2020.
  82. "Questions and Answers on the COVID-19: OIE – World Organisation for Animal Health". www.oie.int. خوندي شوی له اصلي څخه په 31 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 16 April 2020.
  83. Wu JT, Leung K, Leung GM (February 2020). "Nowcasting and forecasting the potential domestic and international spread of the 2019-nCoV outbreak originating in Wuhan, China: a modelling study". Lancet. 395 (10225): 689–697. doi:10.1016/S0140-6736(20)30260-9. PMC 7159271. PMID 32014114.
  84. Hui M (18 March 2020). "Why won't the WHO call the coronavirus by its name, SARS-CoV-2?". Quartz. خوندي شوی له اصلي څخه په 25 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 26 March 2020.
  85. Rocklöv J, Sjödin H, Wilder-Smith A (May 2020). "COVID-19 outbreak on the Diamond Princess cruise ship: estimating the epidemic potential and effectiveness of public health countermeasures". Journal of Travel Medicine. 27 (3). doi:10.1093/jtm/taaa030. PMC 7107563. PMID 32109273.
  86. Wrapp D, Wang N, Corbett KS, Goldsmith JA, Hsieh CL, Abiona O, et al. (March 2020). "Cryo-EM structure of the 2019-nCoV spike in the prefusion conformation". Science. 367 (6483): 1260–1263. Bibcode:2020Sci...367.1260W. doi:10.1126/science.abb2507. PMC 7164637. PMID 32075877.
  87. Popa A, Genger JW, Nicholson MD, Penz T, Schmid D, Aberle SW, et al. (December 2020). "Genomic epidemiology of superspreading events in Austria reveals mutational dynamics and transmission properties of SARS-CoV-2". Science Translational Medicine. 12 (573): eabe2555. doi:10.1126/scitranslmed.abe2555. PMC 7857414. PMID 33229462.
  88. Kupferschmidt K (February 2020). "Study claiming new coronavirus can be transmitted by people without symptoms was flawed". Science. doi:10.1126/science.abb1524. S2CID 214094598.
  89. Li R, Pei S, Chen B, Song Y, Zhang T, Yang W, Shaman J (May 2020). "Substantial undocumented infection facilitates the rapid dissemination of novel coronavirus (SARS-CoV-2)". Science. 368 (6490): 489–493. Bibcode:2020Sci...368..489L. doi:10.1126/science.abb3221. PMC 7164387. PMID 32179701.
  90. Xu X, Chen P, Wang J, Feng J, Zhou H, Li X, et al. (March 2020). "Evolution of the novel coronavirus from the ongoing Wuhan outbreak and modeling of its spike protein for risk of human transmission". Science China Life Sciences. 63 (3): 457–460. doi:10.1007/s11427-020-1637-5. PMC 7089049. PMID 32009228.
  91. Li D, Jin M, Bao P, Zhao W, Zhang S (May 2020). "Clinical Characteristics and Results of Semen Tests Among Men With Coronavirus Disease 2019". JAMA Network Open. 3 (5): e208292. doi:10.1001/jamanetworkopen.2020.8292. PMC 7206502. PMID 32379329.
  92. Stadnytskyi V, Bax CE, Bax A, Anfinrud P (June 2020). "The airborne lifetime of small speech droplets and their potential importance in SARS-CoV-2 transmission". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 117 (22): 11875–11877. doi:10.1073/pnas.2006874117. PMC 7275719. PMID 32404416.
  93. Branswell H (30 January 2020). "Limited data on coronavirus may be skewing assumptions about severity". STAT. خوندي شوی له اصلي څخه په 1 February 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 13 March 2020.
  94. Paulinus A (25 February 2020). "Coronavirus: China to repay Africa in safeguarding public health". The Sun. خوندي شوی له اصلي څخه په 9 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 10 March 2020.
  95. Daily Telegraph, Thursday 28 May 2020, page 2 column 1, which refers to the medical journal Thorax; Thorax May 2020 article COVID-19: in the footsteps of Ernest Shackleton Archived 30 May 2020 at the Wayback Machine.
  96. Tillett RL, Sevinsky JR, Hartley PD, Kerwin H, Crawford N, Gorzalski A, et al. (January 2021). "Genomic evidence for reinfection with SARS-CoV-2: a case study". The Lancet. Infectious Diseases. 21 (1): 52–58. doi:10.1016/S1473-3099(20)30764-7. PMC 7550103. PMID 33058797.
  97. "Novel coronavirus named 'Covid-19': WHO". TODAYonline. خوندي شوی له اصلي څخه په 21 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 11 February 2020.
  98. To KK, Hung IF, Ip JD, Chu AW, Chan WM, Tam AR, et al. (August 2020). "COVID-19 re-infection by a phylogenetically distinct SARS-coronavirus-2 strain confirmed by whole genome sequencing". Clinical Infectious Diseases. 73 (9): e2946–e2951. doi:10.1093/cid/ciaa1275. PMC 7499500. PMID 32840608. S2CID 221308584.
  99. "USDA Statement on the Confirmation of COVID-19 in a Tiger in New York". United States Department of Agriculture. 5 April 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 15 April 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 16 April 2020.
  100. "SARS-CoV-2 mink-associated variant strain – Denmark". WHO. 3 December 2020. خوندي شوی له the original on 31 December 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 30 December 2020.
  101. "World Health Organization Best Practices for the Naming of New Human Infectious Diseases" (PDF). WHO. May 2015. خوندي شوی (PDF) له اصلي څخه په 12 February 2020.
  102. "WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 – 11 March 2020". World Health Organization (WHO) (Press release). 11 March 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 11 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 12 March 2020.
  103. "Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)". World Health Organization (WHO) (Press release). 30 January 2020. خوندي شوی له اصلي څخه په 31 January 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 30 January 2020.
  104. World Health Organization (30 January 2020). Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 10 (Report). World Health Organization. hdl:10665/330775.
  105. World Health Organization (1 February 2020). Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 12 (Report). World Health Organization. hdl:10665/330777.
  106. Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 22 (Report). World Health Organization. 11 February 2020. hdl:10665/330991.
  107. "Getting your workplace ready for COVID-19" (PDF). World Health Organization. 27 February 2020. خوندي شوی (PDF) له اصلي څخه په 2 March 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 3 March 2020.
  108. Wong AC, Li X, Lau SK, Woo PC (February 2019). "Global Epidemiology of Bat Coronaviruses". Viruses. 11 (2): 174. doi:10.3390/v11020174. PMC 6409556. PMID 30791586.
  109. Wu C, Liu Y, Yang Y, Zhang P, Zhong W, Wang Y, et al. (May 2020). "Analysis of therapeutic targets for SARS-CoV-2 and discovery of potential drugs by computational methods". Acta Pharmaceutica Sinica B. 10 (5): 766–788. doi:10.1016/j.apsb.2020.02.008. PMC 7102550. PMID 32292689.
  110. Wong G, Bi YH, Wang QH, Chen XW, Zhang ZG, Yao YG (May 2020). "Zoonotic origins of human coronavirus 2019 (HCoV-19 / SARS-CoV-2): why is this work important?". Zoological Research. 41 (3): 213–219. doi:10.24272/j.issn.2095-8137.2020.031. PMC 7231470. PMID 32314559.
  111. Tufekci Z (30 July 2020). "We Need to Talk About Ventilation". The Atlantic. خوندي شوی له اصلي څخه په 17 November 2020. ترلاسه‌کېدو نېټه 8 September 2020.



































































































"https://ps.wikipedia.org/w/index.php?title=د_شدید_تنفسي_سنډروم_کرونا_وېروس۲&oldid=275887" نه اخيستل شوی