منځپانگې ته ورتلل

اندرومېدا کهکشان

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا

انډروميډا کهکشان (IPA: /ænˈdrɒmɪdə/) چې د Messier 31 يا M31 او يا NGC224 په نومونو پېژندلي کېږي او په اصل کې د انډروميډا نيبولا دی، يو بند (احاطه) شوی مارپېچ کهکشان دی چې له ځمکې څخه نږدې 2.5 ميليونه نوري کلونه (۷۷۰ کیلو في ثانيه) او د شيدو لار ته تر ټولو نږدې ستر کهکشان دی. د دې کهکشان نوم د ځمکې د اسمان له هغې برخې څخه سرچينه اخلي، چې دا په کې راښکاره کېږي. ذکر شوې برخې ته د انډروميډا د ستورو ټولګه وايي، چې د يونان افسانه پوه Perseus د مېرمنې ايتوپي يا فنيقي شهزادګۍ نوم پرې اېښودل شوی دی.

د انډروميډا کهکشان ويروسي کتله، په يو ترېليون لمريزو کتلو (2.0 x 1042 kilograms) په لرلو سره د شيدو لار کهکشان د پراخوالي په ډول او ترتيب سره ورته ده. په کره ډول د دواړو کهکشانونو د کتلې اټکلول ستونزمن دي، مګر د اوږدې مودې لپاره فکر کېده چې د انډروميډا کهکشان د شيدو لار څخه د ٪۲۵ يا ٪۵۰ په اندازه زيات لوی دی. دې نظريې د ۲۰۱۸ يوې څېړنې له خوا د ۲۰۱۹ ز کال پر يوې څېړنې باندې چې د شيدو لار کهکشان کتله يې يو څه زياته اټکل کړه، د پوښتنې غوښتنه کړې ده د ۲۰۱۸ ز کال څېړنې د انډروميډا کهکشان پر کتله باندې يې يو ټيټ اټکل ذکر کړی و. د انډروميډا کهکشان د نږدې 220000 ly (67kpc) قطر لري، چې د پراخوالي له مخې د Local Group يا د کهکشانونو د محلي ډلې تر ټولو پراخ کهکشان دی.

په انډروميډا کهکشان کې د شته ستورو شمېر يو ترېليون (1x1012) يا د شيدو لار د ستورو په پرتله نږدې دوه برابره اټکل شوی دی.

تمه ده چې د شيدو لاره او انډروميډا کهکشانونه نږدې له ۴ تر ۵ بېليون کلونو کې يو له بل سره ټکر وکړي، چې سره يو ځای کېدل به يې يو خورا ستر او پياوړی بيضوي کهکشان يا يو پراخه عدسي کهکشان رامنځته کړي. د ۳.۴ ډبلوالي په لرلو سره د انډروميډا کهکشان د Messier شيانو له منځه تر ټولو روښانه دی، چې له امله يې ياد کهکشان له ځمکې څخه د تروږميو په شپو کې هم، لکه: د پرانيستې سترګې ان له رڼا د منځنۍ ککړتيا لرونکو سيمو څخه هم ښکاري.

مشاهدوي تاریخ

[سمول]

نږدې په ۹۶۴ ز کال کې فارسي ستورپوه عبدالرحمن الصوفي لومړنی هغه څوک و، چې په رسمي ډول يې انډروميډا کهکشان تشرېح کړ. نوموړي ياد کهکشان په خپل کتاب «د ثابتو ستورو کتاب: Book of Fixed Stars» کې د نيبولايي داغ يا کوچنۍ اورېځ په توګه ذکر کړ.

د هغه دورې د ستورو لښتليکونو انډروميډا کهکشان د کوچنۍ ورېځې په توګه په نښه کړ. جرمني ستورپوه Simon Marius په ۱۶۱۲ ز کې د انډروميډا کهکشان په اړه د دوربيني کتنو پر بنسټ يوه لومړنۍ تشرېح وړاندې کړه. Pierre Louis Maupertuis په ۱۷۴۵ ز کې اټکل وکړ، چې ياد خړ يا تت داغ يو ټاپويي نړۍ وه. Charles Messier په ۱۷۶۴ ز کې انډروميډا د M31 څيز په توګه لېست کړ او د پرانيستې سترګې په توګه د ليدلو وړ اوسېدنې تر څنګ يې په غلطۍ سره Marius ته د موندونکي امتياز ورکړ. ستورپوه William Herschel په ۱۷۸۵ ز کې د انډروميډا په مرکزي برخه کې يو لوی سوربخن يا قرمزي ته ورته بڼه يادښت کړه. نوموړي د انډروميډا په اړه باور درلود، چې د ټولو سترو نيبولا په پرتله نږدې ده او د نيبولا د رنګ او پراخولي پر بنسټ يې په ناسم ډول فکر وکړ، چې د Sirius [اسماني جسم] له واټن څخه د ۲۰۰۰ برابره يا له نږدې 18000 ly (5.5kpc) څخه زيات لوی نه دی. په ۱۸۵۰ ز کې (William Parsons, 3rd Earl of Rosse) د انډروميډا د مارپېچ جوړښت لومړنۍ انځورګري وکړه.

Sir William Huggins په ۱۸۶۴ ز کې يادونه وکړه، چې د انډروميډا ليدل (طيف) له ګازي نيبولا سره توپير درلود. د انډروميډا منظر د تکرار يو دوام دی او د جذب له تيارو ليکو سره يو پر بل اېښودل شوی دی، د يوه څيز د کيمياوي ترکيب معلومولو کې مرسته کوي. د انډروميډا منظر، د انفرادي ستورو له منظرونو سره خورا ورته دی او له همدې ځايه پايله اخيستل شوې وه، چې ذکر شوی کهکشان د ستوري طبيعت لری. په ۱۸۸۵ ز کې په انډروميډا کې د S Andromeda په نوم يو ستر لنډمهالی ستوری کتل شوی و، چې دا په ياد کهکشان کې لومړنی او يوازينی ليدل شوی ستوری و. په هغه وخت کې فکر کېده چې، انډروميډا دې يو نږدې څيز وي، چې سبب يې دا فکر و چې انډروميډا يو خورا لږ ځلا لرونکی او د nova [لنډ مهالی ستوری] په نامه يوه بېله پېښه وي او د همدې له مخې يې ياد کهکشان Nova 1885 ونوماوه.

Isaac Roberts په ۱۸۸۸ ز کې د انډروميډا يو تر ټولو لومړنی انځور واخيست، چې تر اوسه په عام ډول فکر کېده چې، دا به زموږ په کهکشان [د شيدو لاره] کې دننه يوه نيبولا وي. روبرتس د انډروميډا او ورته مارپېچ نيبولا په اړه ځکه سم پوه نه شو، چې د ستوري نظامونه جوړېږي.

In 1912, Vesto Slipher used spectroscopy to measure the radial velocity of Andromeda with respect to our Solar System—the largest velocity yet measured, at 300 km/s (190 mi/s).

Vesto Slipher په ۱۹۱۲ز کې د انډروميډا د وړانګېزې چټکتيا معلومولو په موخه Spectroscopy [د ليدلو طيف] څخه ګټه پورته کړه، چې په خپل کار کې يې زموږ لمريز نظام ته پام وکړ، چې تر اوسه د اندازه شوې چټکتيا تر ټولو زياته (په يوه ثانيه کې ۳۰۰ کېلو متر يا ۱۹۰ ميل) چټکتيا لري.

ټاپو نړۍ

[سمول]

په ۱۷۵۵ ز کې جرمني فيلسوف Immanuel Kant «د نړيوال طبيعت تاريخچه او د اسمان نظريه» تر سرلیک لاندې خپل کتاب کې دا انګېرنه وړاندې کړه، چې د شيدو لاره د نورو ډېرو کهکشانونو له ډلې څخه يوه دی. نوموړي استدلال کاوه چې د شيدو لار ته ورته يو جوړښت، که چېرې له پورته څخه وکتل شي، د يوه دايروي نيبولا غوندې او که له اړخ څخه وکتل شي، نو بيضوی غوندي به ښکاره شي. نوموړي له دې ځايه پايله تر لاسه کړه چې د انډروميډا غوندې ليدل شوې بيضوي نيبولا، چې په هغه وخت کې نوره نه شوه تشرېح کېدلی، د شيدو لار ته ورته نور کهکشانونه وو.

Heber Curtis په ۱۹۱۷ ز کې د انډروميډا دننه يو لنډ مهالی ستوری وليد. د انځوريز ثبت له څېړلو وروسته ۱۱ نور لنډمهالی ستوري هم وموندل شول. د نوموړي پام شو چې دا لنډ مهالي ستوري د اسمان په نورو برخو کې د پېښو شويو ستورو په پرتله په منځني ډول ۱۰ برابره زيات لوی وو. Curtis د پايلې په توګه وړ و چې د 500000 ly (3.2x1010 AU) واټن په يوه اټکل سره بريالی شي. نوموړی د تش په نوم «ټاپو نړۍ» نظريې يو وړاندې کوونکی شو، چې له مخې يې مارپېچ نيبولا په اصل کې خپلواک کهکشانونه وو.

په ۱۹۲۰ز  کې د Harlow Shapely او Cutis تر منځ د شيدو لار، مارپېچ نيبولا او د نړۍ اړخونو په اړه ستره مناظره (Great Debate) وشوه. د دې لپاره چې Curtis د سترې انډروميډا نيبولا (Great Andromeda Nebula) د شتون (په حقيقت کې يو بانديني کهکشان) په اړه خپله ادعا پياوړې کړي، د انډروميډا دننه يې د تياره ليکو بڼه په نښه کړه، چې په لمريز نظام کې يې د دوړې له ورېځو سره ورته والی درلود او هم يې د خپلې ادعا لپاره د انډروميډا کهکشان د اغېزناکتوب په اړه د Doppler shift له تاريخي کتنو ګټه پورته کړه. په ۱۹۲۲ ز کې Ernst Opik د انډروميډا د ستورو د معلومو چټکتياوو په کارونې سره د هغې د واټن اټکلولو په موخه يو مېتود وړاندې کړ. د نوموړي د پايلې له مخې د انډروميډا نيبولا زموږ له کهکشان څخه د نږدې 450 kpc (1500 kly) په لرې واټن کې پرته ده. Edwin Hubble په ۱۹۲۵ ز کې هغه مهال مناظره برابره کړه، چې نوموړي د انډروميډا پر ستورپوهنيزو انځورونو باندې د لومړي ځل لپاره له کهکشان څخه پورته Cepheid بدلېدونکي ستوري مشخص کړل.د دې لپاره يې له ۱۰۰ انچ يا ۲،۵ ملي متر هووکر دوربين څخه ګټه واخيستله او همدې دوربين، د سترې انډروميډا نيبولا د واټن معلومول شوني کړل. د نوموړي اندازې اخيستنې د پايلې په ډول بيان کړل، چې دا بڼه يا شکل زموږ په کهکشان کې د ستورو او ګاز يوه ټولګه نه وه، بلکې په بشپړ ډول يو بېل کهکشان و، چې د شيدو لار کهکشان څخه د پام وړ واټن [لرې] کې پروت و.

تور غارونه

[سمول]

زموږ کهکشان یو تور سوری (black hole) لري مګر اندرومیدا کهکشان بیا 36 تور سوري لري چی هر تور سوری یی زموږ د لمر څخه 5 یا 10 ځله غټ دي.

لومړۍ پیژندنه

[سمول]

د لومړي ځل لپاره د عبدالرحمان صوفي په نوم یوه ایراني  ستورپېژندونکي دغه کهکشان کشف کړ. د تلسکوپ له اختراع څخه وروسته د سایمون ماریس په نوم یو سیانسپوه د دي کهکشان مطالعه وکړه چې په اول کې داسې فکر کېده چې دا د شيدو لارې کهکشان یوه برخه ده خو اډون هبل څیړنو وښودله چي دا یو بیل کهکشان دي چی د شېدو لارې کهکشان څخه ډېر لرې دی.

سیارې

[سمول]

مساحت او حراکت

[سمول]

سرچینې

[سمول]
  1. "Results for Messier 31". NASA/IPAC Extragalactic Database. NASA/IPAC. ترلاسه‌کېدو نېټه 28 February 2019.
  2. Cowen, Ron (2012). "Andromeda on collision course with the Milky Way". Nature. doi:10.1038/nature.2012.10765. S2CID 124815138. ترلاسه‌کېدو نېټه 6 October 2014.
  3. Karachentsev, Igor D.; Kashibadze, Olga G. (2006). "Masses of the Local Group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field". Astrophysics. 49 (1): 3–18. Bibcode:2006Ap.....49....3K. doi:10.1007/s10511-006-0002-6. S2CID 120973010.
  4. Young, Kelly (6 June 2006). "The Andromeda Galaxy hosts a trillion stars". New Scientist. ترلاسه‌کېدو نېټه 6 October 2014.
  5. Karachentsev, Igor D.; Karachentseva, Valentina E.; Huchtmeier, Walter K.; Makarov, Dmitry I. (2004). "A Catalog of Neighboring Galaxies". Astronomical Journal. 127 (4): 2031–2068. Bibcode:2004AJ....127.2031K. doi:10.1086/382905.
  6. Ribas, Ignasi; Jordi, Carme; Vilardell, Francesc; et al. (2005). "First Determination of the Distance and Fundamental Properties of an Eclipsing Binary in the Andromeda Galaxy". Astrophysical Journal Letters. 635 (1): L37–L40. arXiv:astro-ph/0511045. Bibcode:2005ApJ...635L..37R. doi:10.1086/499161. S2CID 119522151.
  7. McConnachie, Alan W.; Irwin, Michael J.; Ferguson, Annette M. N.; et al. (2005). "Distances and metallicities for 17 Local Group galaxies". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 356 (4): 979–997. arXiv:astro-ph/0410489. Bibcode:2005MNRAS.356..979M. doi:10.1111/j.1365-2966.2004.08514.x.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  8. "M 31". ترلاسه‌کېدو نېټه 30 September 2018.
  9. Gil de Paz, Armando; Boissier, Samuel; Madore, Barry F.; et al. (2007). "The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies". Astrophysical Journal. 173 (2): 185–255. arXiv:astro-ph/0606440. Bibcode:2007ApJS..173..185G. doi:10.1086/516636. S2CID 119085482.
  10. "NASA's Hubble Shows Milky Way is Destined for Head-On Collision". NASA. 31 May 2012. خوندي شوی له the original on 4 June 2014. ترلاسه‌کېدو نېټه 12 July 2012.
  11. Frommert, Hartmut; Kronberg, Christine (22 August 2007). "Messier Object Data, sorted by Apparent Visual Magnitude". SEDS. خوندي شوی له the original on 12 July 2007. ترلاسه‌کېدو نېټه 27 August 2007.
  12. Kepple, George Robert; Sanner, Glen W. (1998). The Night Sky Observer's Guide. Vol. 1. Willmann-Bell. p. 18. ISBN 978-0-943396-58-3.
  13. Davidson, Norman (1985). Astronomy and the imagination: a new approach to man's experience of the stars. Routledge Kegan & Paul. p. 203. ISBN 978-0-7102-0371-7.
  14. Herschel, William (1785). "On the Construction of the Heavens". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 75: 213–266. doi:10.1098/rstl.1785.0012. S2CID 186213203.
  15. Huggins, William (1864). "On the Spectra of Some of the Nebulae". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 154: 437–444. Bibcode:1864RSPT..154..437H. doi:10.1098/rstl.1864.0013.
  16. Backhouse, Thomas W. (1888). "Nebula in Andromeda and Nova, 1885". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 48 (3): 108–110. Bibcode:1888MNRAS..48..108B. doi:10.1093/mnras/48.3.108.
  17. Slipher, Vesto M. (1913). "The Radial Velocity of the Andromeda Nebula". Lowell Observatory Bulletin. 1: 56–57. Bibcode:1913LowOB...2...56S.
  18. Curtis, Heber Doust (1988). "Novae in Spiral Nebulae and the Island Universe Theory". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 100: 6. Bibcode:1988PASP..100....6C. doi:10.1086/132128.
  19. Öpik, Ernst (1922). "An estimate of the distance of the Andromeda Nebula". Astrophysical Journal. 55: 406–410. Bibcode:1922ApJ....55..406O. doi:10.1086/142680.
  20. Hubble, Edwin P. (1929). "A spiral nebula as a stellar system, Messier 31". Astrophysical Journal. 69: 103–158. Bibcode:1929ApJ....69..103H. doi:10.1086/143167.
  21. Baade, Walter (1944). "The Resolution of Messier 32, NGC 205, and the Central Region of the Andromeda Nebula". Astrophysical Journal. 100: 137. Bibcode:1944ApJ...100..137B. doi:10.1086/144650.
  22. Gribbin, John R. (2001). The Birth of Time: How Astronomers Measure the Age of the Universe. Yale University Press. p. 151. ISBN 978-0-300-08914-1.
  23. Brown, Robert Hanbury; Hazard, Cyril (1950). "Radio-frequency Radiation from the Great Nebula in Andromeda (M.31)". Nature. 166 (4230): 901–902. Bibcode:1950Natur.166..901B. doi:10.1038/166901a0. S2CID 4170236.
  24. Brown, Robert Hanbury; Hazard, Cyril (1951). "Radio emission from the Andromeda nebula". MNRAS. 111 (4): 357–367. Bibcode:1951MNRAS.111..357B. doi:10.1093/mnras/111.4.357.
  25. van der Kruit, Piet C.; Allen, Ronald J. (1976). "The Radio Continuum Morphology of Spiral Galaxies". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 14 (1): 417–445. Bibcode:1976ARA&A..14..417V. doi:10.1146/annurev.aa.14.090176.002221.
  26. Ingrosso, Gabriele; Calchi Novati, Sebastiano; De Paolis, Francesco; et al. (2009). "Pixel-lensing as a way to detect extrasolar planets in M31". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 399 (1): 219–228. arXiv:0906.1050. Bibcode:2009MNRAS.399..219I. doi:10.1111/j.1365-2966.2009.15184.x. S2CID 6606414.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  27. Beck, Rainer; Berkhuijsen, Elly M.; Giessuebel, Rene; et al. (2020). "Magnetic fields and cosmic rays in M 31". Astronomy & Astrophysics. 633: A5. arXiv:1910.09634. Bibcode:2020A&A...633A...5B. doi:10.1051/0004-6361/201936481. S2CID 204824172.
  28. Holland, Stephen (1998). "The Distance to the M31 Globular Cluster System". Astronomical Journal. 115 (5): 1916–1920. arXiv:astro-ph/9802088. Bibcode:1998AJ....115.1916H. doi:10.1086/300348. S2CID 16333316.
  29. Stanek, Krzysztof Z.; Garnavich, Peter M. (1998). "Distance to M31 With the HST and Hipparcos Red Clump Stars". Astrophysical Journal Letters. 503 (2): 131–141. arXiv:astro-ph/9802121. Bibcode:1998ApJ...503L.131S. doi:10.1086/311539.
  30. Kalirai, Jasonjot Singh; Gilbert, Karoline M.; Guhathakurta, Puragra; et al. (2006). "The Metal-Poor Halo of the Andromeda Spiral Galaxy (M31)". Astrophysical Journal. 648 (1): 389–404. arXiv:astro-ph/0605170. Bibcode:2006ApJ...648..389K. doi:10.1086/505697. S2CID 15396448.
  31. van den Bergh, Sidney (1999). "The local group of galaxies". Astronomy and Astrophysics Review. 9 (3–4): 273–318. Bibcode:1999A&ARv...9..273V. doi:10.1007/s001590050019. S2CID 119392899.
  32. Liller, William; Mayer, Ben (1987). "The Rate of Nova Production in the Galaxy". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 99: 606–609. Bibcode:1987PASP...99..606L. doi:10.1086/132021.
  33. Beaton, Rachael L.; Majewski, Steven R.; Guhathakurta, Puragra; et al. (2006). "Unveiling the Boxy Bulge and Bar of the Andromeda Spiral Galaxy". Astrophysical Journal Letters. 658 (2): L91. arXiv:astro-ph/0605239. Bibcode:2007ApJ...658L..91B. doi:10.1086/514333. S2CID 889325. {{cite journal}}: |last9= has generic name (help)
  34. Chapman, Scott C.; Ibata, Rodrigo A.; Lewis, Geraint F.; et al. (2006). "A kinematically selected, metal-poor spheroid in the outskirts of M31". Astrophysical Journal. 653 (1): 255–266. arXiv:astro-ph/0602604. Bibcode:2006ApJ...653..255C. doi:10.1086/508599. S2CID 14774482. Also see the press release, "Andromeda's Stellar Halo Shows Galaxy's Origin to Be Similar to That of Milky Way" (Press release). Caltech Media Relations. 27 فېبروري 2006. خوندي شوی له the original on 9 می 2006. ترلاسه‌کېدو نېټه 24 می 2006.
  35. "Astronomers Find Evidence of an Extreme Warp in the Stellar Disk of the Andromeda Galaxy" (Press release). UC Santa Cruz. 9 January 2001. خوندي شوی له the original on 19 May 2006. ترلاسه‌کېدو نېټه 24 May 2006.
  36. Rubin, Vera C.; Ford, W. Kent Jr. (1970). "Rotation of the Andromeda Nebula from a Spectroscopic Survey of Emission". Astrophysical Journal. 159: 379. Bibcode:1970ApJ...159..379R. doi:10.1086/150317.
  37. Arp, Halton (1964). "Spiral Structure in M31". Astrophysical Journal. 139: 1045. Bibcode:1964ApJ...139.1045A. doi:10.1086/147844.
  38. Braun, Robert (1991). "The distribution and kinematics of neutral gas, HI region in M31". Astrophysical Journal. 372: 54–66. Bibcode:1991ApJ...372...54B. doi:10.1086/169954.
  39. "ISO unveils the hidden rings of Andromeda" (Press release). European Space Agency. 14 October 1998. ترلاسه‌کېدو نېټه 24 May 2006.
  40. Aguilar, David A.; Pulliam, Christine (18 October 2006). "Busted! Astronomers Nab Culprit in Galactic Hit-and-Run". Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. خوندي شوی له اصلي څخه په 8 October 2014. ترلاسه‌کېدو نېټه 6 October 2014.
  41. Bullock, James S.; Johnston, Kathryn V. (2005). "Tracing Galaxy Formation with Stellar Halos I: Methods". Astrophysical Journal. 635 (2): 931–949. arXiv:astro-ph/0506467. Bibcode:2005ApJ...635..931B. doi:10.1086/497422. S2CID 14500541.
  42. Lauer, Tod R.; Faber, Sandra M.; Groth, Edward J.; et al. (1993). "Planetary camera observations of the double nucleus of M31" (PDF). Astronomical Journal. 106 (4): 1436–1447, 1710–1712. Bibcode:1993AJ....106.1436L. doi:10.1086/116737.
  43. Bender, Ralf; Kormendy, John; Bower, Gary; et al. (2005). "HST STIS Spectroscopy of the Triple Nucleus of M31: Two Nested Disks in Keplerian Rotation around a Supermassive Black Hole". Astrophysical Journal. 631 (1): 280–300. arXiv:astro-ph/0509839. Bibcode:2005ApJ...631..280B. doi:10.1086/432434. S2CID 53415285.
  44. Gebhardt, Karl; Bender, Ralf; Bower, Gary; et al. (June 2000). "A Relationship between Nuclear Black Hole Mass and Galaxy Velocity Dispersion". The Astrophysical Journal. 539 (1): L13–L16. arXiv:astro-ph/0006289. Bibcode:2000ApJ...539L..13G. doi:10.1086/312840. S2CID 11737403.
  45. Tremaine, Scott (1995). "An Eccentric-Disk Model for the Nucleus of M31". Astronomical Journal. 110: 628–633. arXiv:astro-ph/9502065. Bibcode:1995AJ....110..628T. doi:10.1086/117548. S2CID 8408528.
  46. "Hubble Space Telescope Finds a Double Nucleus in the Andromeda Galaxy" (Press release). Hubble News Desk. 20 July 1993. ترلاسه‌کېدو نېټه 26 May 2006.
  47. Schewe, Phillip F.; Stein, Ben (26 July 1993). "The Andromeda Galaxy has a Double Nucleus". Physics News Update. American Institute of Physics. خوندي شوی له the original on 15 August 2009. ترلاسه‌کېدو نېټه 10 July 2009.
  48. Fujimoto, Mitsuaki; Hayakawa, Satio; Kato, Takako (1969). "Correlation between the Densities of X-Ray Sources and Interstellar Gas". Astrophysics and Space Science. 4 (1): 64–83. Bibcode:1969Ap&SS...4...64F. doi:10.1007/BF00651263. S2CID 120251156.
  49. Peterson, Laurence E. (1973). "Hard Cosmic X-Ray Sources". In Bradt, Hale; Giacconi, Riccardo (eds.). X- and Gamma-Ray Astronomy, Proceedings of IAU Symposium no. 55 held in Madrid, Spain, 11–13 May 1972. Vol. 55. International Astronomical Union. pp. 51–73. Bibcode:1973IAUS...55...51P. doi:10.1007/978-94-010-2585-0_5. ISBN 978-90-277-0337-8. {{cite book}}: |journal= ignored (help)
  50. Marelli, Martino; Tiengo, Andrea; De Luca, Andrea; et al. (2017). "Discovery of periodic dips in the brightest hard X-ray source of M31 with EXTraS". The Astrophysical Journal Letters. 851 (2): L27. arXiv:1711.05540. Bibcode:2017ApJ...851L..27M. doi:10.3847/2041-8213/aa9b2e. S2CID 119266242.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  51. Barnard, Robin; Kolb, Ulrich C.; Osborne, Julian P. (2005). "Timing the bright X-ray population of the core of M31 with XMM-Newton". arXiv:astro-ph/0508284.
  52. Barmby, Pauline; Huchra, John P. (2001). "M31 Globular Clusters in the Hubble Space Telescope Archive. I. Cluster Detection and Completeness". Astronomical Journal. 122 (5): 2458–2468. arXiv:astro-ph/0107401. Bibcode:2001AJ....122.2458B. doi:10.1086/323457. S2CID 117895577.
  53. "Hubble Spies Globular Cluster in Neighboring Galaxy" (Press release). Hubble news desk STSci-1996-11. 24 April 1996. خوندي شوی له اصلي څخه په 1 July 2006. ترلاسه‌کېدو نېټه 26 May 2006.
  54. Meylan, Georges; Sarajedini, Ata; Jablonka, Pascale; et al. (2001). "G1 in M31 – Giant Globular Cluster or Core of a Dwarf Elliptical Galaxy?". Astronomical Journal. 122 (2): 830–841. arXiv:astro-ph/0105013. Bibcode:2001AJ....122..830M. doi:10.1086/321166. S2CID 17778865.
  55. Huxor, Avon P.; Tanvir, Nial R.; Irwin, Michael J.; et al. (2005). "A new population of extended, luminous, star clusters in the halo of M31". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 360 (3): 993–1006. arXiv:astro-ph/0412223. Bibcode:2005MNRAS.360.1007H. doi:10.1111/j.1365-2966.2005.09086.x. S2CID 6215035.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  56. Bekki, Kenji; Couch, Warrick J.; Drinkwater, Michael J.; et al. (2001). "A New Formation Model for M32: A Threshed Early-type Spiral?". Astrophysical Journal Letters. 557 (1): L39–L42. arXiv:astro-ph/0107117. Bibcode:2001ApJ...557L..39B. doi:10.1086/323075. S2CID 18707442.
  57. Ibata, Rodrigo A.; Irwin, Michael J.; Lewis, Geraint F.; et al. (2001). "A giant stream of metal-rich stars in the halo of the galaxy M31". Nature. 412 (6842): 49–52. arXiv:astro-ph/0107090. Bibcode:2001Natur.412...49I. doi:10.1038/35083506. PMID 11452300. S2CID 4413139.
  58. Young, Lisa M. (2000). "Properties of the Molecular Clouds in NGC 205". Astronomical Journal. 120 (5): 2460–2470. arXiv:astro-ph/0007169. Bibcode:2000AJ....120.2460Y. doi:10.1086/316806. S2CID 18728927.
  59. Koch, Andreas; Grebel, Eva K. (March 2006). "The Anisotropic Distribution of M31 Satellite Galaxies: A Polar Great Plane of Early-type Companions". Astronomical Journal. 131 (3): 1405–1415. arXiv:astro-ph/0509258. Bibcode:2006AJ....131.1405K. doi:10.1086/499534. S2CID 3075266.
  60. Cox, Thomas J.; Loeb, Abraham (2008). "The collision between the Milky Way and Andromeda". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 386 (1): 461–474. arXiv:0705.1170. Bibcode:2008MNRAS.386..461C. doi:10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x. S2CID 14964036.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  61. Cain, Fraser (2007). "When Our Galaxy Smashes Into Andromeda, What Happens to the Sun?". Universe Today. خوندي شوی له اصلي څخه په 17 May 2007. ترلاسه‌کېدو نېټه 16 May 2007.
  62. Moskvitch, Katia (25 November 2010). "Andromeda 'born in a collision'". BBC News. خوندي شوی له اصلي څخه په 26 November 2010. ترلاسه‌کېدو نېټه 25 November 2010.
  63. Riess, Adam G.; Fliri, Jürgen; Valls-Gabaud, David (2012). "Cepheid Period-Luminosity Relations in the Near-Infrared and the Distance to M31 from Thehubble Space Telescopewide Field Camera 3". The Astrophysical Journal. 745 (2): 156. arXiv:1110.3769. Bibcode:2012ApJ...745..156R. doi:10.1088/0004-637X/745/2/156. S2CID 119113794.
  64. Kafle, Prajwal R.; Sharma, Sanjib; Lewis, Geraint F.; et al. (1 February 2018). "The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda Galaxy". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 475 (3): 4043–4054. arXiv:1801.03949. Bibcode:2018MNRAS.475.4043K. doi:10.1093/mnras/sty082. ISSN 0035-8711. S2CID 54039546.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  65. Peñarrubia, Jorge; Ma, Yin-Zhe; Walker, Matthew G.; McConnachie, Alan W. (29 July 2014). "A dynamical model of the local cosmic expansion". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 433 (3): 2204–2222. arXiv:1405.0306. Bibcode:2014MNRAS.443.2204P. doi:10.1093/mnras/stu879. S2CID 119295582.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  66. Ueda, Junko; Iono, Daisuke; Yun, Min S.; et al. (2014). "Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks". The Astrophysical Journal Supplement Series. 214 (1): 1. arXiv:1407.6873. Bibcode:2014ApJS..214....1U. doi:10.1088/0067-0049/214/1/1. S2CID 716993.
  67. Davidge, Timothy (Tim) J.; McConnachie, Alan W.; Fardal, Mark A.; et al. (2012). "The Recent Stellar Archeology of M31 – The Nearest Red Disk Galaxy". The Astrophysical Journal. 751 (1): 74. arXiv:1203.6081. Bibcode:2012ApJ...751...74D. doi:10.1088/0004-637X/751/1/74. S2CID 59933737.
  68. Kafle, Prajwal R.; Sharma, Sanjib; Lewis, Geraint F.; et al. (2018). "The need for speed: escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 475 (3): 4043–4054. arXiv:1801.03949. Bibcode:2018MNRAS.475.4043K. doi:10.1093/mnras/sty082. S2CID 54039546.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  69. Barmby, Pauline; Ashby, Matthew L. N.; Bianchi, Luciana; et al. (2006). "Dusty Waves on a Starry Sea: The Mid-Infrared View of M31". The Astrophysical Journal. 650 (1): L45–L49. arXiv:astro-ph/0608593. Bibcode:2006ApJ...650L..45B. doi:10.1086/508626. S2CID 16780719.
  70. Barmby, Pauline; Ashby, Matthew L. N.; Bianchi, Luciana; et al. (2007). "Erratum: Dusty Waves on a Starry Sea: The Mid-Infrared View of M31". The Astrophysical Journal. 655 (1): L61. Bibcode:2007ApJ...655L..61B. doi:10.1086/511682.
  71. Tamm, Antti; Tempel, Elmo; Tenjes, Peeter; et al. (2012). "Stellar mass map and dark matter distribution in M 31". Astronomy & Astrophysics. 546: A4. arXiv:1208.5712. Bibcode:2012A&A...546A...4T. doi:10.1051/0004-6361/201220065. S2CID 54728023.
  72. Starr, Michelle (8 March 2019). "The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy". ScienceAlert.com. خوندي شوی له اصلي څخه په 8 March 2019. ترلاسه‌کېدو نېټه 8 March 2019.
  73. Watkins, Laura L.; et al. (2 February 2019). "Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions". The Astrophysical Journal. 873 (2): 118. arXiv:1804.11348. Bibcode:2019ApJ...873..118W. doi:10.3847/1538-4357/ab089f. S2CID 85463973.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  74. Braun, Robert; Thilker, David A.; Walterbos, René A. M.; Corbelli, Edvige (2009). "A Wide-Field High-Resolution H I Mosaic of Messier 31. I. Opaque Atomic Gas and Star Formation Rate Density". The Astrophysical Journal. 695 (2): 937–953. arXiv:0901.4154. Bibcode:2009ApJ...695..937B. doi:10.1088/0004-637X/695/2/937. S2CID 17996197.
  75. Draine, Bruce T.; Aniano, Gonzalo; Krause, Oliver; et al. (2014). "Andromeda's Dust". The Astrophysical Journal. 780 (2): 172. arXiv:1306.2304. Bibcode:2014ApJ...780..172D. doi:10.1088/0004-637X/780/2/172. S2CID 118999676.
  76. Karachentsev, Igor D.; Karachentseva, Valentina E.; Huchtmeier, Walter K.; Makarov, Dmitry I. (2003). "A Catalog of Neighboring Galaxies". The Astronomical Journal. 127 (4): 2031–2068. Bibcode:2004AJ....127.2031K. doi:10.1086/382905.
  77. McCall, Marshall L. (2014). "A Council of Giants". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 440 (1): 405–426. arXiv:1403.3667. Bibcode:2014MNRAS.440..405M. doi:10.1093/mnras/stu199. S2CID 119087190.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  78. Tempel, Elmo; Tamm, Antti; Tenjes, Peeter (2010). "Dust-corrected surface photometry of M 31 from Spitzer far-infrared observations". Astronomy and Astrophysics. 509: A91. arXiv:0912.0124. Bibcode:2010A&A...509A..91T. doi:10.1051/0004-6361/200912186. S2CID 118705514. wA91.
  79. van den Bergh, Sidney (1991). "The Stellar Populations of M31". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 103: 1053–1068. Bibcode:1991PASP..103.1053V. doi:10.1086/132925.
  80. Hodge, Paul W. (1966). Galaxies and Cosmology. McGraw Hill.
  81. Simien, François; Pellet, André; Monnet, Guy; et al. (1978). "The spiral structure of M31 – A morphological approach". Astronomy and Astrophysics. 67 (1): 73–79. Bibcode:1978A&A....67...73S.
  82. Haas, Martin (2000). "Cold dust in M31 as mapped by ISO". The Interstellar Medium in M31 and M33. Proceedings 232. WE-Heraeus Seminar: 69–72. Bibcode:2000immm.proc...69H.
  83. Walterbos, René A. M.; Kennicutt, Robert C. Jr. (1988). "An optical study of stars and dust in the Andromeda galaxy". Astronomy and Astrophysics. 198: 61–86. Bibcode:1988A&A...198...61W.
  84. Morrison, Heather; Caldwell, Nelson; Harding, Paul; et al. (2008). Young Star Clusters in M 31. Astrophysics and Space Science Proceedings. Vol. 5. pp. 227–230. arXiv:0708.3856. Bibcode:2008ASSP....5..227M. doi:10.1007/978-1-4020-6933-8_50. ISBN 978-1-4020-6932-1. S2CID 17519849. {{cite book}}: |journal= ignored (help)
  85. Pagani, Laurent; Lequeux, James; Cesarsky, Diego; et al. (1999). "Mid-infrared and far-ultraviolet observations of the star-forming ring of M 31". Astronomy & Astrophysics. 351: 447–458. arXiv:astro-ph/9909347. Bibcode:1999A&A...351..447P.
  86. Gordon, Karl D.; Bailin, J.; Engelbracht, Charles W.; et al. (2006). "Spitzer MIPS Infrared Imaging of M31: Further Evidence for a Spiral-Ring Composite Structure". The Astrophysical Journal. 638 (2): L87–L92. arXiv:astro-ph/0601314. Bibcode:2006ApJ...638L..87G. doi:10.1086/501046. S2CID 15495044.
  87. Block, David L.; Bournaud, Frédéric; Combes, Françoise; et al. (2006). "An almost head-on collision as the origin of the two off-centre rings in the Andromeda galaxy". Nature. 443 (1): 832–834. arXiv:astro-ph/0610543. Bibcode:2006Natur.443..832B. doi:10.1038/nature05184. PMID 17051212. S2CID 4426420.
  88. Prostak, Sergio (14 December 2012). "Microquasar in Andromeda Galaxy Amazes Astronomers". Sci-News.com.
  89. Ma, Jun; de Grijs, Richard; Yang, Yanbin; et al. (2006). "A 'super' star cluster grown old: the most massive star cluster in the Local Group". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 368 (3): 1443–1450. arXiv:astro-ph/0602608. Bibcode:2006MNRAS.368.1443M. doi:10.1111/j.1365-2966.2006.10231.x. S2CID 15947017.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  90. Cohen, Judith G. (2006). "The Not So Extraordinary Globular Cluster 037-B327 in M31" (PDF). The Astrophysical Journal. 653 (1): L21–L23. arXiv:astro-ph/0610863. Bibcode:2006ApJ...653L..21C. doi:10.1086/510384. S2CID 1733902.
  91. Burstein, David; Li, Yong; Freeman, Kenneth C.; et al. (2004). "Globular Cluster and Galaxy Formation: M31, the Milky Way, and Implications for Globular Cluster Systems of Spiral Galaxies". Astrophysical Journal. 614 (1): 158–166. arXiv:astro-ph/0406564. Bibcode:2004ApJ...614..158B. doi:10.1086/423334. S2CID 56003193.
  92. Rudenko, Pavlo; Worthey, Guy; Mateo, Mario (2009). "Intermediate age clusters in the field containing M31 and M32 stars". The Astronomical Journal. 138 (6): 1985–1989. Bibcode:2009AJ....138.1985R. doi:10.1088/0004-6256/138/6/1985.
  93. "The median values of the Milky Way and Andromeda masses are MG = کينډۍ:Val and MA = کينډۍ:Val at a 68% level" Peñarrubia, Jorge; Ma, Yin-Zhe; Walker, Matthew G.; McConnachie, Alan W. (29 July 2014). "A dynamical model of the local cosmic expansion". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 433 (3): 2204–2222. arXiv:1405.0306. Bibcode:2014MNRAS.443.2204P. doi:10.1093/mnras/stu879. S2CID 119295582.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link), but compare "[we estimate] the virial mass and radius of the galaxy to be ۰٫۸×۱۰۱۲ ± ۰٫۱×۱۰۱۲ M☉ (۱٫۵۹×۱۰۴۲ ± ۲٫۰×۱۰۴۱ kغ)" Kafle, Prajwal R.; Sharma, Sanjib; Lewis, Geraint F.; et al. (1 February 2018). "The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda Galaxy". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 475 (3): 4043–4054. arXiv:1801.03949. Bibcode:2018MNRAS.475.4043K. doi:10.1093/mnras/sty082. ISSN 0035-8711. S2CID 54039546.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  94. "Milky Way tips the scales at 1.5 trillion solar masses" (11 March 2019). AstronomyNow.com. Retrieved 13 July 2019.
  95. Mahon, Chris (20 May 2018). "New Research Says the Milky Way Is Far Bigger Than We Thought Possible." Archived 2020-11-09 at the Wayback Machine. OuterPlaces.com. Retrieved 13 July 2019.
  96. Schiavi, Riccardo; Capuzzo-Dolcetta, Roberto; Arca-Sedda, Manuel; Spera, Mario (October 2020). "Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes". Astronomy & Astrophysics. 642: A30. arXiv:2102.10938. Bibcode:2020A&A...642A..30S. doi:10.1051/0004-6361/202038674. S2CID 224991193.
  97. "M 31, M 32 & M 110". 15 October 2016.{{cite web}}: د سي‌اس۱ تېروتنې: د آرشيپ لينک (link) د سي‌اس۱ تېروتنې: د نه منلو وړ پاراميټرونه (link)
  98. Hafez, Ihsan (2010). Abd al-Rahman al-Sufi and his book of the fixed stars: a journey of re-discovery (Ph.D. Thesis). James Cook University. Bibcode:2010PhDT.......295H. ترلاسه‌کېدو نېټه 23 June 2016.
  99. Kant, Immanuel, Universal Natural History and Theory of the Heavens (1755)
  100. Roberts, I. (1888). "photographs of the nebulæ M 31, h 44, and h 51 Andromedæ, and M 27 Vulpeculæ". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 49 (2): 65–66. Bibcode:1888MNRAS..49...65R. doi:10.1093/mnras/49.2.65.
  101. "The Andromeda Galaxy (M31): Location, Characteristics & Images". Space.com.
  102. LIBRARY, ROYAL ASTRONOMICAL SOCIETY/SCIENCE PHOTO. "Andromeda Galaxy, 19th century - Stock Image - C014/5148". Science Photo Library.
  103. "Two naked-eye galaxies above the VLT". ESO Picture of the Week. ترلاسه‌کېدو نېټه 22 October 2013.
  104. "Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy". ترلاسه‌کېدو نېټه 14 June 2015.
  105. Kafle, Prajwal R.; Sharma, Sanjib; Lewis, Geraint F.; Robotham, Aaron S G.; Driver, Simon P. (2018). "The need for speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 475 (3): 4043–4054. arXiv:1801.03949. Bibcode:2018MNRAS.475.4043K. doi:10.1093/mnras/sty082. S2CID 54039546.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  106. "Milky Way ties with neighbour in galactic arms race". 15 February 2018.
  107. Science, Samantha Mathewson 2018-02-20T19:05:26Z; Astronomy. "The Andromeda Galaxy Is Not Bigger Than the Milky Way After All". Space.com.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  108. Kafle, Prajwal R.; Sharma, Sanjib; Lewis, Geraint F.; Robotham, Aaron S G.; Driver, Simon P. (2018). "The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 475 (3): 4043–4054. arXiv:1801.03949. Bibcode:2018MNRAS.475.4043K. doi:10.1093/mnras/sty082. S2CID 54039546.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  109. Downer, Bethany; Telescope, ESA/Hubble (10 March 2019). "Hubble & Gaia Reveal Weight of the Milky Way: 1.5 Trillion Solar Masses".
  110. "HubbleSite - NewsCenter - Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy (05/07/2015) - The Full Story". hubblesite.org. ترلاسه‌کېدو نېټه 7 May 2015.
  111. Gebhard, Marissa (7 May 2015). "Hubble finds massive halo around the Andromeda Galaxy". University of Notre Dame News.
  112. Lehner, Nicolas; Howk, Chris; Wakker, Bart (25 April 2014). "Evidence for a Massive, Extended Circumgalactic Medium Around the Andromeda Galaxy". The Astrophysical Journal. 804 (2): 79. arXiv:1404.6540. Bibcode:2015ApJ...804...79L. doi:10.1088/0004-637x/804/2/79. S2CID 31505650.
  113. "NASA's Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy". 7 May 2015. ترلاسه‌کېدو نېټه 7 May 2015.
  114. Mutch, Simon J.; Croton, Darren J.; Poole, Gregory B. (2011). "The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31". The Astrophysical Journal. 736 (2): 84. arXiv:1105.2564. Bibcode:2011ApJ...736...84M. doi:10.1088/0004-637X/736/2/84. S2CID 119280671.
  115. "Andromeda Galaxy Scanned with High-Energy X-ray Vision". Jet Propulsion Laboratory. ترلاسه‌کېدو نېټه 22 September 2018.
  116. "Star cluster in the Andromeda galaxy". ترلاسه‌کېدو نېټه 7 September 2015.
  117. "The Anomaly in the Candidate Microlensing Event PA-99-N2".
  118. "Apart from Andromeda, are any other galaxies moving towards us? - Space Facts – Astronomy, the Solar System & Outer Space - All About Space Magazine". ترلاسه‌کېدو نېټه 3 April 2016.
  119. "Can you see other galaxies without a telescope?". starchild.gsfc.nasa.gov. خوندي شوی له the original on 2021-05-01. ترلاسه‌کېدو نېټه 2022-03-02.
  120. "Tonight, Find the Andromeda Galaxy". 18 September 2019. ترلاسه‌کېدو نېټه 2 March 2022.{{cite web}}: د سي‌اس۱ تېروتنې: د آرشيپ لينک (link) د سي‌اس۱ تېروتنې: د نه منلو وړ پاراميټرونه (link)
  121. "How to See the Farthest Thing You Can See - Sky & Telescope". 9 September 2015.
  122. "M31.html". www.physics.ucla.edu.
  123. "Watch Andromeda Blossom in Binoculars - Sky & Telescope". 16 September 2015.
  124. "Observing M31, the Andromeda Galaxy". ترلاسه‌کېدو نېټه 2022-03-02.{{cite web}}: د سي‌اس۱ تېروتنې: د آرشيپ لينک (link) د سي‌اس۱ تېروتنې: د نه منلو وړ پاراميټرونه (link)
  125. "Globular Clusters in the Andromeda Galaxy". www.astronomy-mall.com. خوندي شوی له the original on 2021-11-14. ترلاسه‌کېدو نېټه 2022-03-02.




























































































































"https://ps.wikipedia.org/w/index.php?title=اندرومېدا_کهکشان&oldid=354275" نه اخيستل شوی