البېډو

د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی

البېډو د لمریزو وړانګو د تیت شوي انعکاس اندازه‌ګیري ده او له صفر څخه نیولې، چې د تور جسم اړوند دی او ټولې غوړېدلې وړانګې جذبوي، تر ۱ پورې چې د هغه جسم اړوند دی چې ټولې وړانګې منعکسوي، اندازه کېږي.[۱][۲][۳][۴]

د البېډو د اغېزو بېلګې[سمول]

روښنايي[سمول]

البېډو په مستقیم ډول په روښنایۍ تکیه نه‌لري، ځکه چې د ورودي نور د اندازې بدلون په متناسب ډول د نور انعکاس شوې اندازه بدلوي، په دې استثنا چې په روښنایۍ کې بدلون په هغه ځای کې د ځمکې د سطحې د بدلېدو لامل شي (مثلاً د کنګل د ویلې کېدو له لارې). البېډو او روښنایي دواړه د جغرافیايي پلنوالي له مخې توپير لري. البېډو قطبونو ته نږدې تر ټولو لوړه ده او په نیمه ګرمو سیمو کې تر ټولو ټيټه ده.[۵]

اقلیم او هوا[سمول]

البېډو د یوې سیارې د تشعشعاتو جذبولو د کچې په مشخصولو سره پر اقلیم اغېز کوي. د ځمکې د سطحې، کنګل یا سمندرونو تر منځ د البېډوي بدلونونو له امله د ځمکې نابرابره ګرمي کولای شي هوا وخوځوي.[۶]

کله چې د واور[سمول]

کله چې د واورې د ورېدو له امله د یوې سیمې البېډو بدلېږي، د واورې-تودوخې یو غبرګون رامنځته کېږي. د واورې د ورېدو یوه لایه ځايي البېډو ډېروي، د لمر رڼا منعکسوي او د ځايي سړښت لامل کېږي. که د تودوخې هېڅ بیرونی بدلون پر دې برخه اغېز ونه‌کړي، د تودوخې ډېرښت شته واوره ساتي او د لا ډېرې واورې د ورېدو لامل کېږي.

واوره[سمول]

د واورې البېډو ډېر متغیره یا بدلېدونکې ده، د نوې ورېدلې واورې لپاره له ۰.۹ څخه، تر شاوخوا ۰.۴ پورې د واورېدو د ویلې کېدو لپاره او تر ۰.۳ پورې د ککړې واورې لپاره بېلابېله ده. که یوه په واورو کې پټه سیمه ګرمه شي، واوره ویلې کېدو ته تمایل لري، البېډو کموي او په پایله کې د لا ډېرې واورې د ویلې کېدو لامل کېږي، ځکه چې واوره لا ډېر تشعشعات جذوي (د یخ-البېډو مثبت غبرګون).[۷]

لکه څرنګه چې تازه واوره د ککړې واورې په نسبت ډېره البېډو لري، د سمند په واوره پوښلي یخونه د سمندر تر اوبو ډېره البېډو لري. د سمندر اوبه په واوره د پوښل شوې سطحې په پرتله ډېره لمریزه رڼا جذبوي. کله چې د سمندر د تودوخې د ډېرېدو له امله او یا له پاسه د لمریزو وړانګو له امله د سمندر یخ ویلې کېږي، په واوره پوښلې سطحه کمېږي او د سمندر ډېره برخه اوبه د لیدو وړ ګرځي، له دې امله د انرژۍ د جذب سرعت زیاتېږي. اضافي جذب شوې انرژي د سمندر اوبه ګرموي چې په دې توګه د سمندر د کنګل یا یخ د ویلې کولو سرعت هم زیاتوي. د واورې د ویلې کېدو د مخکېنۍ بېلګې په څېر، د سمندر د یخ ویلې کېدو پروسه د مثبت غبګون یوه بله بېلګه ده. د مثبتو غبرګونونه دواړې کړۍ له ډېر وخت راهیسې د نړیوالې ګرمۍ لپاره مهم پېژندل شوې دي.[۸]

کوچنۍ اغېزې[سمول]

البېډو په کوچنۍ کچه کې هم کار کولی شي. د لمر په رڼا کې تیاره جامې ډېره ګرمي جذبوي او روښانه رنګ کالي یې منعکسوي. له دې امله، د بیرونیو جامو د رنګ له البېډو څخه په استفادې سره د بدن د تودوخې د کنترولولو امکان برابرېږي.[۹]

ونې[سمول]

هغه سیمې چې په موسمي واوره پټې دي، د بې ونو سیمو ژمنۍ البېډو یې د نږدې ځنګلونو په پرتله ۱۰ تر ۵۰ سلنه زیاته ده، ځکه چې واوره ونې په سم ډول نه پوښي. د پاڼو تویوونکو ونو د البېډو ارزښت له شاوخوا ۰.۱۵ څخه تر ۰.۱۸ پورې دی، په داسې حال کې چې د مخروطي ونو ارزښت له شاوخوا ۰.۰۹ څخه تر ۰.۱۵ پورې دی. په دغو دواړه ډوله ځنګلونو کې د اوړنۍ البېډو بېلابېلوالی د فوټوسنټز له حد اکثر کچې سره تړاو لري. ځکه هغه نباتات چې د ودې لوړ ظرفیت لري، خپله ډېره برخه پاڼې او ښاخونه د ورودي تشعشعاتو د مستقیم مخنیوي لپاره کاروي.[۱۰][۱۱]

سرچينې[سمول]

  1. Pharr; Humphreys. "Fundamentals of Rendering - Radiometry / Photometry" (PDF). Web.cse.ohio-state.edu. د لاسرسي‌نېټه ۰۲ مارچ ۲۰۲۲. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  2. Coakley, J. A. (2003). "Reflectance and albedo, surface". Encyclopedia of the Atmosphere. Ed. J. R. Holton. Academic Press. 1914–1923. 
  3. Henderson-Sellers, A.; Wilson, M. F. (1983). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "The Study of the Ocean and the Land Surface from Satellites"]. Philosophical Transactions of the Royal Society of London A 309 (1508): 285–294. doi:10.1098/rsta.1983.0042. Bibcode1983RSPTA.309..285H. "Albedo observations of the Earth's surface for climate research". 
  4. Environmental Encyclopedia (الطبعة 3rd). Thompson Gale. 2003. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-7876-5486-3. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  5. Winston, Jay (1971). [اصطلاحي تېروتنه: د ناپېژندلې ليکنښې لوښه "۱". "The Annual Course of Zonal Mean Albedo as Derived From ESSA 3 and 5 Digitized Picture Data"]. Monthly Weather Review 99 (11): 818–827. doi:10.1175/1520-0493(1971)099<0818:TACOZM>2.3.CO;2. Bibcode1971MWRv...99..818W. 
  6. Schneider, Stephen Henry; Mastrandrea, Michael D.; Root, Terry L. (2011). Encyclopedia of Climate and Weather: Abs-Ero. Oxford University Press. د کتاب پاڼې 53. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-19-976532-4. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  7. Hall, Dorothy K. (1985). Remote Sensing of Ice and Snow. Dordrecht: Springer Netherlands. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-94-009-4842-6. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  8. "All About Sea Ice." National Snow and Ice Data Center. Accessed 16 November 2017. /cryosphere/seaice/index.html.
  9. "Health and Safety: Be Cool! (August 1997)". Ranknfile-ue.org. د لاسرسي‌نېټه ۱۹ اگسټ ۲۰۱۱. الوسيط |CitationClass= تم تجاهله (مساعدة)
  10. Bonan, GB (2008). "Forests and Climate Change: Forcings, Feedbacks, and the Climate Benefits of Forests". Science 320 (5882): 1444–1449. doi:10.1126/science.1155121. PMID 18556546. Bibcode2008Sci...320.1444B. https://zenodo.org/record/1230896. 
  11. Boucher (2004). "Direct human influence of irrigation on atmospheric water vapour and climate". Climate Dynamics 22 (6–7): 597–603. doi:10.1007/s00382-004-0402-4. Bibcode2004ClDy...22..597B. https://www.academia.edu/25329256.