د سږو بوغمه
د سږو بوغمه (امريکايي انګرېزي: Pulmonary Edema يا په برتانيوي انګرېزي: Pulmonary Odema، په يوناني οίδημα)، د سږو پړسوب او يا په سږو کې د مايعاتو د راغونډېدنې ناروغي ده. د سږو دغه ناروغي په سااخيستنيز غونډال کې ناسوبوالی رامېنځ ته کوي او دا ناروغي د دې سبب ګرځي چې په سږو کې د ګازونو په ادلون بدلون کې خنډ رامېنځ ته شي چې بيا د ساه اخيستنې عدم کفايه يا ناتواني رامېنځ ته کوي. د سږو بوغمه په دوه حالتونو کې راپېښېدلای شي، لومړی يا خو دا ناروغي د زړه د عدم کفايې په سبب هغه وخت چې زړه د سږو په اکر کې مايعات و نشي وېستلای نو په دغه وخت کې د کارډيوجېنېک پلمونېري ايډيما يا د زړه اړونده د سږو بوغمه پېښېږي. دويم دا چې د سږو د ووبونو د ټپي کېدو په سبب نان کارډيوجېنېک پلمونېري ايډيما يا د زړه نااړونده د سږو بوغمه راپېښېدلای شي.[1] د دغې ناروغۍ درملنه د ناروغۍ په لامل پورې اړه لري، خو په عين وخت کې د ناروغ د سږو د سااخيستنې د کړنې په ښه والي کې بايد ډېره پاملرنه وشي او هغه لاملونه چې د سااخيستنې خنډ ګرځي د هغو له مېنځه وړلو هڅه پکار ده.
نيوليک |
نښې نښانې
د دغې ناروغۍ نښې، د ساه لنډېدنه او د سا اخيستلو ستونزه، د ټوخي سره د وينې رابرسېرېدنه، غېرنورماله خوله، اضطراب او د جلد زېړوالی دی. د سږو د بوغمې سره يوه عامه ښکاره نښه د ګلابي رنګه بلغم راپېدا کېدل دي. که چېرته د دغې ناروغۍ درملنه په وخت سره و نه شي نو دا ناروغۍ د کوما تر کچې او آن د مړينې سبب هم ګرځي، خو دا ټول بيا د ساه اخيستنې پېچلتياؤ، لکه هايپوآکسيا يا په وينه کې د آکسيجن د کمښت سره تړلي دي. که چېرته دغه ناروغي په ورو ورو پرمختګ کړی وي، نو په ناروغ کې د مايعاتو پراړوالی (له اندازې زيات د مايعاتو ډېرښت) راڅرګندېږي. چې د همدغه ناانډولتوب په نتيجه کې ناروغ د شپې لخوا له خوبه د ميتيازو لپاره راپورته کېږي، د ناروغ بوجلکو کې بوغمه او پړسوب (پښې پړسېږې، په عامه توګه دغه ډول پړسوب ته پيټينګ بوغمه وايي، چې که چېرته د ناروغ د پښو جلد څوک په دوه ګوتو کېښکاږي او بيا ګوتې څوک ليري کړي نو جلد به په ځنډ بېرته خپلې نورمالې بڼې ته راوګرځي.) راڅرګندېږي، همدا شان اورتوپنيا يا ستوني ستخ ساه لنډي (کله چې ناروغ ستونې ستخ څملاستلی وي نو د ناروغ ساه لنډېږي او په نورماله توګه ساه نه شي اخيستلی)، او پاراوکسيمال نوکټرنال ډسپنيا يا د شپې لخوا ناڅاپي شديده ساه لنډي (په شپه کې ناڅاپي شديده ساه لنډي پېښېدل) هم څرګنده د دغې ناروغۍ څرګندې نښې نښانې دي.
پېژندنه
په يوه ناروغ باندې د سږو د بوغمې د ناروغۍ شک هغه وخت کېږي کله چې يو طبيب د هغه روغتيايي پېښليک راڅرګند کړي، لکه د ناروغ د زړه او رګونو پخوانۍ ناروغي، د ناروغ فيزيکي کتنې: د سږو د غوږکېدو پرمهال د سااخيستنې په پای کې د کراکلز (هغه غږونه چې د سږو په ناروغۍ اخته ناروغ کې د ژورې سااخيستنې وروسته په ستېتوسکوپ اورېدل کېږي) غږ شتون د سږو د بوغمې ښکارندويي کوي. د زړه د درېم غږ (S3) شتون د زړه اړونده د سږو بوغمې يا د کارډيوجېنېک پلمونېري ايډيما وړاندوينه کوي.[1]
همدا ډول د وينې ځينې آزمېښتونه هم د دغې ناروغۍ په پېژندنه کې مرسته کوي. د ساري په توګه په وينه کې د اېلېکټرولايټونو (سوډيم، پوټاشيم) او د پښتورګو د عمل ښکارندوکو (markers) (لکه کرياتينين، يوريا) د څرګندولو آزمېښتونه بايد ترسره شي. همدا شان د ځيګر د اېنزايمونو، د التهابي ښکارندوکو (چې اکثراً C-تعامل کوونکی پروټين) او د وينې بشپړ شمېر د رامالومولو سره سره د کواګولېشن کتنې (لکه PT, aPTT) عامې طبي آزمېښتي سپارښتنې دي چې طبيبان يې غوښتنه کوي. په ډېرو روغتونونو کې B-ډوله ناټريوريټيک پېپټايډ (BNP) موندل کېږي، , especially in the US, sometimes even as a point-of-care test. Low levels of BNP (<100 pg/ml) make a cardiac cause very unlikely.[1]
 |
د ژباړې لپاره نومېدلي، نور مخونو دلته وګورۍ. |
The diagnosis is confirmed on X-ray of the lungs, which shows increased fluid in the alveolar walls. Kerley B lines, increased vascular filling, pleural effusions, upper lobe diversion (increased blood flow to the higher parts of the lung) may be indicative of cardiogenic pulmonary edema, whereas patchy alveolar infiltrates with air bronchograms are more indicative of noncardiogenic edema[1]
Low oxygen saturation and disturbed arterial blood gas readings may strengthen the diagnosis and provide grounds for various forms of treatment. If urgent echocardiography is available, this may strengthen the diagnosis, as well as identify valvular heart disease. In rare occasions, insertion of a Swan-Ganz catheter may be required to distinguish between the two main forms of pulmonary edema.[1]
لاملونه
هر کله چې د سږو ووبونه د مستقيم زيان په سبب ټپي شي او يا هم د زړه د ناسوبوالي په سبب د وينې د اکرني غونډال په کړنه کې بې کفايتې رامېنځ ته شي نو دا بيا د سږو د بوغمې د ناروغۍ لامل ګرځي.
د زړه اړونده د سږو بوغمه
- Congestive heart failure
- Severe heart attack with left ventricular failure
- Severe arrhythmias (tachycardia/fast heartbeat or bradycardia/slow heartbeat)
- Hypertensive crisis
- Pericardial effusion with tamponade
- Fluid overload, e.g., from kidney failure or intravenous therapy
د زړه نااړونده د سږو بوغمه
May occur after upper airway obstruction, intravenous fluid overload, neurogenic causes (seizures, head trauma, strangulation, electrocution). Can also be seen with ARDS (acute respiratory distress syndrome):
Alveolar
- Inhalation of toxic gases
- Pulmonary contusion, i.e., high-energy trauma
- Aspiration, e.g., gastric fluid or in case of drowning
- Reexpansion, i.e. post pneumonectomy or large volume thoracentesis
- Reperfusion injury, i.e. postpulmonary thromboendartectomy or lung transplantation
- Immersion pulmonary edema[2][3]
- Multiple blood transfusions
- Severe infection
نور/ناڅرګنده لاملونه
- Multitrauma, e.g., severe car accident
- Neurogenic, e.g., subarachnoid hemorrhage
- Certain types of medication
- Upper airway obstruction, i.e. negative pressure pulmonary edema[4][5]
- Arteriovenous malformation
- Ascent to high altitude occasionally causes high altitude pulmonary edema (HAPE)[6][7]
درملنه
Focus is initially on maintaining adequate oxygenation. This may happen with high-flow oxygen, noninvasive ventilation (either continuous positive airway pressure (CPAP) or variable positive airway pressure (VPAP)[8][9]) or mechanical ventilation in extreme cases.
When circulatory causes have led to pulmonary edema, treatment with intravenous nitrates (glyceryl trinitrate), and loop diuretics, such as furosemide or bumetanide, is the mainstay of therapy. These improve both preload and afterload, and aid in improving cardiac function.
سرچينې
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Ware LB, Matthay MA. Acute pulmonary edema. N Engl J Med 2005;353:2788-96. PMID 16382065.
- ↑ Hampson NB, Dunford RG (1997). "Pulmonary edema of scuba divers". Undersea Hyperb Med 24 (1): 29–33. PMID 9068153. http://archive.rubicon-foundation.org/2388. Retrieved 2008-09-04.
- ↑ Cochard G, Arvieux J, Lacour JM, Madouas G, Mongredien H, Arvieux CC (2005). "Pulmonary edema in scuba divers: recurrence and fatal outcome". Undersea Hyperb Med 32 (1): 39–44. PMID 15796313. http://archive.rubicon-foundation.org/4032. Retrieved 2008-09-04.
- ↑ Fremont RD, Kallet RH, Matthay MA, Ware LB (June 2007). "Postobstructive pulmonary edema: a case for hydrostatic mechanisms". Chest 131 (6): 1742–6. doi:10.1378/chest.06-2934. PMID 17413051. http://www.chestjournal.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17413051. Retrieved 2008-09-04.
- ↑ Chuang YC, Wang CH, Lin YS (September 2007). "Negative pressure pulmonary edema: report of three cases and review of the literature". Eur Arch Otorhinolaryngol 264 (9): 1113–6. doi:10.1007/s00405-007-0379-9. PMID 17598119. http://dx.doi.org/10.1007/s00405-007-0379-9. Retrieved 2008-09-04.
- ↑ Luks AM (2008). "Do we have a "best practice" for treating high altitude pulmonary edema?". High Alt. Med. Biol. 9 (2): 111–4. doi:10.1089/ham.2008.1017. PMID 18578641. http://dx.doi.org/10.1089/ham.2008.1017. Retrieved 2008-09-04.
- ↑ Error on call to template:cite web: Parameters url and title must be specified Bates, M (2007). High altitude pulmonary edema. Altitude Physiology Expeditions. URL accessed on 2008-09-04.
- ↑ Masip J, Roque M, Sánchez B, Fernández R, Subirana M, Expósito JA (December 2005). "Noninvasive ventilation in acute cardiogenic pulmonary edema: systematic review and meta-analysis". JAMA 294 (24): 3124–30. doi:10.1001/jama.294.24.3124. PMID 16380593. http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/294/24/3124.
- ↑ Peter JV, Moran JL, Phillips-Hughes J, Graham P, Bersten AD (April 2006). "Effect of non-invasive positive pressure ventilation (NIPPV) on mortality in patients with acute cardiogenic pulmonary oedema: a meta-analysis". Lancet 367 (9517): 1155–63. doi:10.1016/S0140-6736(06)68506-1. PMID 16616558.
