ډارک میټر
توره ماده یا ډارک میټر (Dark Matter) ډارک میټر د مادې یو داسې فرضي ډول دی چې د کایناتو نږدې ۲۷٪ برخه جوړوي، مګر د رڼا او برېښنا مقناطیسي وړانګو سره هیڅ ډول تعامل نه کوي.
| ډول | د ستورو فزیک مفهوم |
|---|---|
| ځانګړتیاوې | نامریتوب، جاذبوي اغېز |
| محتویات | غیر باریونیک ماده |
توره ماده یا ډارک میټر هغه پراسرار ماده ده چې د کایناتو په جوړښت کې محوري رول لوبوي. دا ماده رڼا نه جذبوي، نه یې انعکاسوي او نه یې خپروي. ساینسپوهان د دې مادې شتون یوازې د هغې د جاذبوي اغېز له لارې ثابتوي چې پر ستورو او کهکشانونو باندې یې لري. [۱] د شتون شواهد د دې مادې شتون د لاندې پدیدو له لارې ثابت شوی دی: د کهکشانونو د څرخ سرعت په مارپېچ کهکشانونو کې د ستورو حرکت ښيي چې هلته یوه نامرئی ماده شتون لري چې د جاذبې ځواک تولیدوي. که دا ماده نه وای، کهکشانونه به د چټک څرخ له امله پاشل شوي وو. [۲] جاذبوي لینزینګ د عمومي نسبيت له مخې، ډېره کثیفه ماده کولی شي رڼا ته انحنا ورکړي. ساینسپوهانو لیدلي چې د کهکشانونو د کلسترونو شاته د لیرې پرتو اجسامو رڼا داسې قات شوې چې یوازې د تورې مادې شتون یې تشریح کولی شي. [۳] د کایناتو جوړښت کائینات په ټولیز ډول له لاندې برخو جوړ دي:
* نورماله ماده (۵٪): ټول لیدل کېدونکي ستوري او سیارې. * توره ماده (۲۷٪): هغه ماده چې کهکشانونه سره نښلوي. * توره انرژي (۶۸٪): هغه ځواک چې د کایناتو د پراخېدو سرعت زیاتوي. [۴]
سرچینې
- ↑ NASA Astrophysics: Dark Matter and Energy: https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/what-is-dark-energy
- ↑ CERN: Dark Matter: https://home.cern/science/physics/dark-matter
- ↑ European Space Agency: Dark Universe: https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Dark_matter_and_dark_energy
- ↑ Astrophysics Data System: https://arxiv.org/archive/astro-ph