ځېل

د پښتو ادبي نثري ځېل

۱. داستاني نثر (Narrative Prose)

داستاني نثر په پښتو کې تر ټولو لرغونی او مشهور ځېل دی. دا ځېل له ولسي قصو او نکلونو څخه پیل او تر عصري رومان او لنډې کیسې پورې رسېږي.

• ولسي قصې: هغه کیسې چې په شفاهي ډول له یوه نسل څخه بل ته لېږدول شوې دي.

• لنډه کیسه: دا ځېل په معاصر پېر کې د سید راحت زاخېلي له خوا د "شپېلۍ" په څېر د کیسو په لیکلو سره په پښتو کې په رسمي ډول پیل شو.

• رومان: په پښتو کې د رومان لیکلو لړۍ هم له راحت زاخېلي (د "نتیجه عشق" رومان) څخه پیل شوه چې وروسته نورو لیکوالانو د ټولنیزو او تاریخي موضوعاتو لپاره وکاروله.

۲. مقالوي او انشايي نثر (Essay and Creative Non-fiction)

دا ځېل په پښتو کې د فکر او استدلال د بیان لپاره کارول کېږي. د دې ځېل په وده کې مطبوعاتو خورا مهم رول لوبولی دی.

• ادبي انځورونه: دا هغه نثر دی چې لیکوال پکې خپل عواطف او احساسات په ډېره ښکلې او انځوریزه ژبه بیانوي. ګل پاچا الفت د دې ځېل په سرلاريو کې شمېرل کېږي.

• طنز او مزاح: هغه نثر چې ټولنیزې ستونزې د خندا او نیوکې په ژبه بیانوي.

۳. تاریخي او تذکره نګاري (Historiography and Biography)

دا ځېل د پښتو د ادبي تاریخ د ساتنې لپاره بنسټیز ارزښت لري. په تذکرو کې د پخوانیو شاعرانو او لیکوالانو ژوندلیکونه او د کلام نمونې خوندي شوې دي.

• پټه خزانه: د محمد هوتک تذکره د دې ځېل یوه له تر ټولو مهمه او تاریخي نمونه ده.

• تاریخ مرصع: د افضل خان خټک اثر چې تاریخي پېښې یې په نثري ډول بیان کړې دي.

۴. ادبي نقد او څېړنه (Literary Criticism and Research)

لکه څنګه چې مخکې بحث وشو، ادبي نقد په پښتو نثر کې د "صراحت" او "منطق" روح پو کړی دی. په دې ځېل کې لیکوالان د نورو اثارو ارزونه کوي او د پښتو ژبې د پرمختګ لپاره علمي معیارونه ټاکي.

د نثري ځېلونو هنري ځانګړنې

پښتو ادبي نثر په اوسني وخت کې له لاندې ځانګړنو برخمن دی:

• سادګۍ او رواني: د پخواني مسجع او پېچلي نثر پر ځای اوسنی نثر خورا ساده او د ولس په ژبه نږدې دی.

• ټولنیز هدفمنتوب: ډېری نثري ځېلونه د ټولنې د اصلاح او بیدارۍ لپاره کارول کېږي.

• نړیوال معیارونه: پښتو نثري ځېلونه اوس د تخنیک له پلوه د نړۍ له معاصرو ادبیاتو سره سیالي کوي.

معتبرې سرچینې

• کابل پوهنتون، د ژبو او ادبیاتو پوهنځی، د پښتو ادبیاتو څانګه.

• د افغانستان د علومو اکاډمي، د پښتو نثري اصنافو څېړنه.

• پوهاند صدیق الله ریښتین، د پښتو ادب تاریخ او نثري سبکونه.

• زلمی هېوادمل، پښتو ادبیات په شلمه پېړۍ کې.