د "کونړ ولايت" د بڼو تر مېنځ توپير

و اصلی برخی ته ورشی د پلټنې ځای ته ورټوپ کړی
۷۱ تورى ورگډ شول ،  ۱۰ کاله مخکې
د سمون لنډيز پرته
 
=== استحکامي کلا ګانې ===
دکونړاوسیدونکي دخپلود خپلو مېشته کېدوله وخته راهیسې لکه د هېواد دنورو قومونو او قبیلوغوندې همېشه په دې فکر کې وو،چې دسیمې په یوه داسې محل یا ځاي کې دخپلې هستوګنې دپاره کلي اوکلاوې آبادې کړي چې دجغرافیوي موقعیت له مخې باید د لاندنیو مشخصاتو درلودونکي وي:
# دسیمې په هسې یو محل کې واقع وي چې په شاوخواسیمو باندې دیوې حاکمې نقطې حیثیت ولري.
#داستحکامي پوخوالي له مخې پوره طبیعي عوارض درلودل،یعنې په جګو غونډیو او ځایونو پرتې وي او په ډېر محدود جنګي قدرت یې دفاع کېدله او دپردیو حملې پرې دومره موثرې تمامې نه شي.
#معمولاً دکلاګانو موقعیت دڅلورو لارو، درې لارو دتلاقيد تلاقي په نقطو کې او یا دعموميد عمومي لارو پر سر وي.
#داوبو رسولومنابعرسولو منابع لکه رودونه او چینې ورته نژدې وي اویااو یا په دننه کې هم داوبو دغه منابع ولرلاي شي.
#دهغو دودانولود ودانولو په چارو کې تر ممکنه حده پورې دساختمانيد ساختماني موادو اکمال ډېرې ستونزې ونه لري که دکونړدپخوانیوکلاگانو جوړخت ته ړکتل شي تر ډېره حده پورې دجغرافیایي موقعیت په اعتبار پکې پورتني بېلگې په نظر کې نیول شوي دي.
 
=== دچغان غونډۍ ===
دچغاند چغان غونډۍ کلا چې معمولاً ورته دچغاند چغان غونډۍ وایي له پخوا زمانې نه تر اوسه پورې دیوې کلکې دفاعي کلا،دکشفکلا ، د کشف او ترصد دپارهد پاره ډېر مناسب محل گڼل کیږي چې شاوخوا سیمې ترې په ډېرې آسانۍ سره تر کنترول لاندې نیول کېداۍ شي.دچغان د چغان غونډۍ داسمارد اسمار او پېچ د درې او دکونړ دښکتتنۍ برخې دتلاقيد تلاقي او دلوۍد لوۍ سین او پېچ سین دیو ځاۍ کېدو په برخه کې موقعیت لري.
 
دچغاند چغان غونډۍ دلاندې چې یو وخت دنیسا ښار موقعیت درلود او یا ننگرښار هم دلته پروت ۇ دلا وضاحت لپاره دغه غونډۍ ددمکلي مخامخ دکرهالې شمال شرق خواته دغره دلمنې په یوه جگه غونډۍ جوړه شوې ده.دا کلا او محل هغه وخت په چغان غونډي ونومول شوه چې دلته په دې سیمه کې دجغانیانو حکمراني وه،او دچنگېز داولادې دچغتایانو په وخت کې د دې ځاي دتسمیې دوجه په نسبت، دومره مستنده نه ښکاري اوامکان لري چې په چغسراۍ د دمکلي اړول به د جغتایانو په وخت صورت موندلی وي نه د چغان غونډۍ،ځکه چغانیان له جغتایانو څخه بل څوک وو.
 
=== دکلوم کلا ===
=== دپیار کلا ===
 
دپیار کلا چې د لویدیز نورستان ژونیا ته نژدې یې موقعیت درلود د کتور دنورستانیانود دپخونورستانیانو د پخو کلاگانو څخه یوه کلا ده چې دهغېد هغې د دتسخیرولوتسخیرولو واقعه داسې بیان شوې ده، "کله چې دامیرد [[امیر عبدالرحمن خان]] په دوره کې په کونړ کې دپوځي سوقیاتو په ترڅ کې سپهسالار [[غلام حیدرخانحیدر خان څرخي]] ته امر وشو چې نورستان ونیسي نو دلغماند لغمان حاکم اولیاقل چې دپیار دخلکود خلکو په تنبیه کولو اخته ۇ دجگړې نیت وکړ. د [[سراج التواریخ]] په قول په ۳۲ دقیقو(دسرعت عمل څخه مراد دی) په موده کې یې د کافرانو قوت مات کړاو ځینو یې غرونو ته پناه یووړله اولهاو له دې جملې څخه ۱۸۰ تنه چې دپیارد پیار په کلا کې یې ځاۍ نیولی ۇ کلا بند کړل،کړل ، دوه شپې او ورځې کلا محاصره وه او کله چې ورته د اولیاقل په امر اور واچول شو وسوزول شوه او کلا ونیول شوه."
 
=== دکټار کلا ===
دا کلا دکتر کلا په نوم چې د کتر یا کتور دقبیلېد قبیلې پورې مربوط د یوې کورنۍ ځاۍ ۇ او بل تاریخي نوم یې <<پړیچ ورن دیش>> دی او په بر چغسراۍ کې یوه ډېره ټینگه او لوړه کلا وه،چې دشامیر کوټ شمال لویدیځ خوا ته دیوه غره په لمن کې کې تر کتر (کتور) او گمبیر راښکته موقعیت لري. زموږ دپخوانیود پخوانیو خلکو له خولې چې نقل یې کاوه ،ددغه، د دغه کلا خلک ډېر سخت کافران وو ډېر سنگدله اوبېرحمهاو بېرحمه خلک وو کله چې دهغوۍ دمسلمان کولو په مقصد لښکر وسو په دې لښکر کې د نرنگ خلک هم شامل وو، خو د کلاد کافرانو لخوا دډېر سخت مقاومت سره مخامخ شول او هېچا نه شو کولاۍ چې کلا ته ور وخېژي، دا ځکه چې هغوۍ پرې له پاسه تیگې راکولولې تر څو چې په یوه ډول جنگي تکتک سره وروختل او کلا ته یې اور واچوه او دا چې د کلا په ساختمان کې زیاتره لرگي کارول شوي وو نوکلانو کلا په آسانۍ سره اور واخیست او دکټار کافران غرونو ته وختل. دمخه وویل شو چې دوۍ ډېر سخت زړي کافران وو نو د دوۍ دمظالمو او کلک زړیتوب کیسې زموږ د پخوانیو خلکو په کلتور او ورځنۍ محاوره کې تر ننه مروج پاتې دي، دمثالد مثال په توگه که څوک په چا ډېر ظلم وکړي کوم چې دهېڅ عاطفې نښه بکې نه وي نو ویل کېږي<< داسې کار د کټار کافر هم نه کوي>>، او یا دمخاطب په شکل ویل کېږي<< څه دکټار کافر خو نه یې>>،او یا که جېرته کومه غوا دشیدود شیدو ورکولو ته نه ودرېږي نو ویل کېږي<< دغه غوا کټاره ده>>.
 
==دکونړ دودونه==
دکونړ دودونه
 
په عمومي ډول په کونړ کې ډېر غوره دودونه شته دی چې دنړۍ په نورو قومونو کې یې ساری نه لیدل کېږی او زموږ دهېواد یوه وتلې بېلگه گڼل کېږي چې له دې جملې څخه جرگه،تړه،څلی،نرخونه،چیغه،ننواتې،ناغه،مېلمه پالنه،د جومات اوملااو ملا رواجونه او داسې نور د خورا ستاینې وړ دي.
 
== سرچینې ==
*انګرېزی ویکیپېډیا
*د افغانستان د ولايتونو جغرافيه،جغرافيه ، ژباړه: اورنګزېب ارشاد،ارشاد ، كال۱۳۷۹ه ل، خپرندويه ټولنه: د اريك د ګرځنده كتابتونونو اداره
*د افغانستان تاريخي زمكپېژندنه، ليكوال: [[مير غلام محمد غبار،غبار]] ، كال ۱۳۷۷هجري لمريز، د مېوند نشراتي مركز، صبا كتابتون-پېښور ښار
*آلماني ویکیپيډ یا'''<br />
*[[ظفر کاکاخېل،پښتانهکاکاخېل]] دتاریخ، پښتانه د تاریخ په پاڼو کې،یونیورستي بک اجنسي،پېښور ۱۳۸۴
*دافغانستان لنډ تاریخ '''
*([[پوهاند رازقي نړيوال)]] د کتاب څخه http://www.kunar.blogfa.com
<br />
Afghanistan Report (دافغانستان په اړه رپوټ)Michael Moore and James Fussel<br />

گرځښت غورنۍ